Metabolizm - co to jest, co na niego wpływa, rodzaje

Spis Treści

Co to jest metabolizm?

Metabolizm, inaczej mówiąc przemiana materii to ogół reakcji biochemicznych i przemian energetycznych zachodzących w organizmie żywym. Wszystkie te procesy są niezbędne m.in. do wyprodukowania energii, usuwania substancji toksycznych, zapewnienia prawidłowego funkcjonowania każdego z narządów, czy też umożliwienia reprodukcji. Na pytanie co to jest metabolizm organizmu, w uproszczeniu można też powiedzieć, że są to wszystkie procesy mające miejsce w naszym ustroju, które są niezbędne dla podtrzymania życia.

Co wpływa na metabolizm?

W organizmie każdego człowieka, różne reakcje chemiczne zachodzą w nieco innym tempie. Stąd też przyjęło się mówić: „szybki metabolizm” lub „wolny metabolizm”. W dużej mierze tempo metabolizmu jest uwarunkowane genetycznie. Jednakże nie oznacza to, że jeśli urodziliśmy się z wolnym metabolizmem to nie możemy jego w żaden sposób przyspieszyć. Jest to możliwe do wykonania, choć zadanie to nie należy do najprostszych. Istnieje kilka elementów, poprzez które możemy regulować tempo metabolizmu. Zatem, co dobrze wpływa na metabolizm?

Jednym z najważniejszych i najskuteczniejszych czynników przyspieszających metabolizm jest wysiłek fizyczny. Szczególnie cenne są ćwiczenia aerobowe, które pozwalają na spalenie dużej ilości kalorii. Przykładem takich ćwiczeń są np. jazda na rowerze, bieganie, pływanie, zumba, taniec.

Wydaje się, że metabolizm można też przyspieszyć poprzez stosowanie odpowiedniej diety i sięganie po konkretne produkty spożywcze. Choć trzeba zaznaczyć, że skuteczność takich działań nie jest jednoznaczna i jest przedmiotem ciągłych dyskusji. Do produktów o potencjalnym działaniu zwiększającym tempo metabolizmu zalicza się głównie: zieloną herbatę, ostre przyprawy (np. chilli), imbir, kurkumę, kawę.

Coraz częściej mówi się, że dla regulacji tempa metabolizmu istotne znaczenie ma również sen. Naukowcy uważają, że zbyt krótki sen lub zbyt niska jego jakość prowadzą do zaburzeń metabolizmu. W efekcie może to prowadzić np. do wzrostu masy ciała.

Procesy związane z przemianą materii są również kontrolowane przez wiele innych czynników, wśród których należy wymienić przede wszystkim temperaturę (wzrost temperatury powoduje przyspieszenie reakcji chemicznych, a jej obniżenie – spowolnienie zachodzących reakcji), a także obecność: katalizatorów (składników przyspieszających reakcje chemiczne), enzymów, witamin (pełniących rolę koenzymów), jonów metali (np. magnezu, wapnia, sodu, potasu), hormonów.

Warto też wspomnieć, że wraz z wiekiem tempo przemian metabolicznych zwalnia. Dlatego też mówi się, że osoby starsze mają wolniejszy metabolizm.

Rodzaje metabolizmu

Jak wspomniano na wstępie, metabolizm to zespół wszelkich przemian biochemicznych zachodzących w ustroju. Wszystkie te procesy prowadzą albo do rozkładu substancji odżywczych w celu wyprodukowania z nich energii, albo do produkcji cząsteczek niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu przy udziale wspomnianej energii. I z tego względu wyróżnia się dwa rodzaje metabolizmu: anabolizm i katabolizm. Warto w tym miejscu podkreślić, że przemiany anaboliczne i kataboliczne są ze sobą ściśle powiązane. W dalszej części artykułu omówiliśmy metabolizm i jego rodzaje.

Katabolizm

Katabolizm to całokształt reakcji chemicznych, w wyniku których dochodzi do rozkładu złożonych cząsteczek (np. węglowodanów złożonych, białek, tłuszczów) do prostych związków. Na skutek tych przemian następuje wydzielanie energii, która dalej z kolei jest wykorzystywana do produkcji innych składników niezbędnych dla zdrowia, a także do wykonywania pracy mięśni. Stąd mówi się, że reakcje kataboliczne to reakcje egzoergiczne. Produkcja energii następuje na drodze oddychania tlenowego lub oddychania beztlenowego. Oddychanie tlenowe obejmuje trzy główne szlaki metaboliczne: glikolizę, Cykl Krebsa i mitochondrialny łańcuch transportu elektronów połączony z fosforylacją oksydacyjną. Wiele osób zastanawia się, jaki hormon wpływa na metabolizm. Tak naprawdę hormonów tych jest stosunkowo dużo. Wśród hormonów katabolicznych należy wymienić przede wszystkim kortykosteroidy (np. kortyzol, kortykosteron), trójjodotyroninę (T3) i tyroksynę (T4).

Anabolizm

Anabolizm to zespół reakcji, na skutek których następuje synteza złożonych związków organicznych z wykorzystaniem związków o prostszej budowie. W ich wyniku powstają np. tłuszcze, białka, węglowodany złożone. Wśród przykładów procesów anabolicznych można wymienić m.in.: biosyntezę białek, syntezę DNA i RNA (replikacja i transkrypcja), glikogenezę, glukoneogenezę. Reakcje te wymagają dostarczenia energii, dlatego też są określane mianem reakcji endoergicznych. Energia niezbędna do produkcji składników jest zmagazynowana w wiązaniach chemicznych. Reakcje anaboliczne są kontrolowane przez wiele różnych hormonów. Najważniejszymi ich przykładami są: insulina, hormony płciowe (np. testosteron), hormon wzrostu (GH) i insulinopodobny czynnik wzrostu (IGF). Efektem przemian anabolicznych są np.: wzrost siły i masy mięśniowej, rozbudowa kości, wzrost włosów.

Sprawdź też: Jak przyspieszyć metabolizm?

Literatura:

1. McCarthy JJ. i wsp.: Anabolic and catabolic pathways regulating skeletal muscle mass. Curr Opin Clin Nutr Metab Care, 2010, 13, 3, 230-235.
   
2. Schwartsburd PM.: Catabolic and anabolic faces of insulin resistance and their disorders: a new insight into circadian control of metabolic disorders leading to diabetes. Future Sci OA., 2017, 3, 3
3. Maestu J. i wsp.: Anabolic and catabolic hormones and energy balance of the male bodybuilders during the preparation for the competition. J Strength Cond Res., 2010, 24, 4, 1074-1081.
   
4. Demling R.: The Use of Anabolic Agents in Catabolic States. J Burns Wounds, 2007, 6.
   
5. Kostka T. i wsp.: Anabolic and catabolic hormonal responses to experimental two-set low-volume resistance exercise in sedentary and active elderly people. Aging Clin Exp Res., 2003, 15, 2, 123-130.