Zespół Aspergera u dorosłych – objawy, diagnoza i leczenie

Spis Treści

Objawy zespołu Aspergera u dorosłych

Zespół Aspergera należy do grupy zaburzeń ze spektrum autyzmu. Jednak w porównaniu do autyzmu charakteryzuje się zdecydowanie mniejszym nasileniem objawów. Osoby z tym zaburzeniem mają problemy przede wszystkim z kontaktami społecznymi w zakresie trudności z komunikacją oraz funkcjonowaniem społecznym. Jednocześnie nie wykazują symptomów upośledzenia umysłowego.

Zespół Aspergera najczęściej rozpoznawany jest na etapie szkolnym. Objawy tego zaburzenia u dzieci i dorosłych są bardzo podobne. Różnice wynikają przede wszystkim z przeniesienia danych objawów do sytuacji z życia dorosłych. Charakterystyczne dla zespołu Aspergera są:

• problemy w funkcjonowaniu społecznym,
• trudności z komunikacją interpersonalną,
• trudności z nawiązywaniem rozmowy oraz nowych znajomości,
• nietypowe zachowania nieadekwatne do sytuacji,
• trudności z wyrażaniem własnych emocji,
• brak zrozumienia sarkazmu i ironii,
• dosłowne rozumienie metafor,
• problem z komunikacją niewerbalną i odczytywaniem mowy ciała innych osób,
• wyjątkowe zainteresowanie konkretną tematyką (często dotyczącą nauk ścisłych),
• specyficzne hobby, które pochłania większość czasu,
• bardzo dobra pamięć oraz zdolność zapamiętywania szczegółów,
• problemy z adaptacją do zmian,
• trudności z podzielnością uwagi,
• brak elastyczności,
• brak empatii i zdolności zrozumienia punktu widzenia innych osób,
• niewłaściwa intonacja głosu,
• charakterystyczny sposób mówienia,
• nadwrażliwość na bodźce (dotyk, hałas, zapach),
• schematyczność i powtarzalność zachowań,
• przywiązanie do rytuałów,
• zaburzenia zdolności manualnych,
• zachowania obsesyjno-kompulsywne.

Z zespołem Aspergera mogą współwystępować również inne zaburzenia takie, jak bezsenność, tiki nerwowe, zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) oraz zaburzenia obsesyjno-kompulsywne. 

Należy jednak podkreślić, że u danej osoby nie muszą występować wszystkie z wymienionych objawów. Jest to kwestia bardzo indywidualna i u każdej osoby z zespołem Aspergera objawy będą występowały w różnej konfiguracji. 

Jak i gdzie zdiagnozować zespół Aspergera u dorosłych?

Zespół Aspergera najczęściej diagnozowany jest u dzieci w wieku 3 – 8 lat. Objawy mogą się oczywiście pojawiać już wcześniej, jednak ich wcześniejsza interpretacja może być utrudniona. Pierwsze wyraźne sygnały tego zaburzenia można dostrzec wtedy, gdy dziecko zmienia swoje dotychczasowe środowisko, a więc wówczas, gdy zaczyna uczęszczać do przedszkola lub szkoły. Zdarza się również, że zespół Aspergera jest diagnozowany dopiero u osób w wieku dorosłym. Do postawienia właściwej diagnozy niezbędne są specjalistyczne konsultacje. Osoba taka przed postawieniem diagnozy powinna skonsultować się z lekarzem psychiatrą oraz psychologiem. Niekiedy konieczna jest również wizyta u logopedy. Postawienie diagnozy opiera się na przeprowadzeniu szczegółowego wywiadu lekarskiego z pacjentem. Warto jednak wiedzieć, że diagnoza powinna być zweryfikowana przez kilku specjalistów. Wynika to z faktu, że u osób dorosłych konieczne jest uprzednie wykluczenie występowania innych zaburzeń takich, jak autyzm, zaburzenia osobowości, zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi, czy schizofrenii. Podczas stawiania diagnozy lekarz analizuje, czy objawy charakterystyczne dla zespołu Aspergera występowały u pacjenta już w okresie dzieciństwa, czy też pojawiły się dopiero w wieku młodzieńczym lub w życiu dorosłym. Występowanie objawów w dzieciństwie zwiększa prawdopodobieństwo zespołu Aspergera. Jeśli jednak objawy zaczęły się pojawiać dopiero w wieku dorosłym, może to sugerować występowanie innych zaburzeń, np. depresji, czy nerwicy.

Simon Baron-Cohen wraz z Centrum Badań nad Autyzmem w Cambridge stworzyli przesiewowy test AQ. Test ten przeznaczony jest dla młodzieży i osób dorosłych. Jeśli u siebie, bądź też bliskiej osoby podejrzewasz występowanie zespołu Aspergera, możesz wykonać ten test. Jest on dostępny dostępny w internecie bezpłatnie.

Leczenie zespołu Aspergera u dorosłych

Zespół Aspergera to zaburzenie, którego nie da się wyleczyć. Warto również pamiętać, że nie należy go postrzegać w kategoriach choroby. Nie jest dostępna żadna metoda farmakologiczna leczenia zespołu Aspergera. Wykorzystywane są więc metody niefarmakologiczne. Terapia polega na łagodzeniu objawów oraz poprawy funkcjonowania w społeczeństwie. Wykorzystuje się zarówno terapie indywidualne, jak i grupowe. Aby pomóc osobom z zespołem Aspergera stosuje się terapię behawioralną, behawioralno-poznawczą, kognitywną oraz trening umiejętności społecznych.

Terapia behawioralna polega na nauce i wdrażaniu w życie zachowań, które są społecznie akceptowalne. Nauka opiera się na zasadzie nagród (które stanowią dobrą motywację) i kar. Celem tego rodzaju terapii jest umiejętność właściwego funkcjonowania wśród ludzi oraz wykonywania codziennych czynności. Warto jednak podkreślić, że terapia ta uczy wzorców zachowań, a nie zrozumienia intencji i potrzeb innych ludzi. Wyuczone schematy postępowania nie zawsze jednak znajdują zastosowanie we wszystkich sytuacjach życiowych.

Terapia behawioralno-poznawcza ma na celu zrozumienie emocji oraz zachowań zarówno swoich, jak i innych ludzi oraz zmianę myślenia o sobie i otaczającym świecie.

Terapia kognitywna polega na wsparciu w pracy nad sobą i własnym rozwojem. Terapeuta spełnia rolę terapeuty-przewodnika.

Trening umiejętności społecznych (TUS) odbywa się w ramach terapii behawioralnej. Najczęściej uczestniczą w nim dzieci i młodzież. Terapia ta uczy sposobu prowadzenia konwersacji, wyrażania swoich poglądów, krytyki oraz zachowań w różnych sytuacjach takich, jak np. zawieranie nowych znajomości. Terapia często polega na odgrywaniu scenek.

Zespół Aspergera u kobiet

Kobiety i dziewczęta z zespołem Aspergera są zwykle diagnozowane znacznie później niż mężczyźni, czy chłopcy. Wynika to przede wszystkim z faktu, że opisane objawy zaburzenia odnoszą się przede wszystkim do tych, które występują u mężczyzn. Kobiety często nie spełniają formalnych wymogów do postawienie diagnozy, gdyż z reguły mają lepszą umiejętność dostosowywania się do sytuacji społecznych. Wynika ona ze zdolności do naśladowania zachowań innych. Kobiety z zespołem Aspergera najczęściej zalicza się do osób wysokofunkcjonujących.

Wysokofunkcjonujący Asperger

Osoby z zespołem Aspergera określane jako wysokofunkcjonujące odznacza brak trudności z komunikacją werbalną, bądź też problemy te są niewielkie i niezwracające uwagi. Jak wszystkie osoby z zespołem Aspergera, mają one problem ze sferą emocjonalną, jednak często potrafią nawiązywać i podtrzymywać relacje. Wynika to z faktu, że potrafią wnikliwie obserwować otoczenie oraz naśladować zaobserwowane zachowania, reakcje, czy też słowa, które mogą przenieść do podobnych sytuacji z ich życia. Do grupy osób wysokofunkcjonujących najczęściej zalicza się dziewczynki i kobiety. Problemy z funkcjonowaniem w społeczeństwie u takich osób mogą występować w postaci nieadekwatnej do sytuacji reakcji, np. śmiech po usłyszeniu smutnej wiadomości, czy wybuch złości po niewielkim nieporozumieniu.

Jedną z cech charakterystycznych dla zespołu Aspergera jest posiadanie specyficznego hobby, które może absorbować zdecydowaną większość czasu. Nie inaczej jest wśród osób wysokofunkcjonujących. Różnica jednak polega na tym, że zainteresowania osób wysokofunkcjonujących są bardziej użyteczne w życiu. Osoby te często kształcą się w kierunku swoich zainteresowań i zostają doskonałymi fachowcami w swojej dziedzinie.

Czy osoba z zespołem Aspergera może mieć prawo jazdy?

Zdiagnozowanie zespołu Aspergera u danej osoby nie wyklucza możliwości posiadania prawa jazdy. O ile zostaną spełnione warunki przewidziane dla innych kierujących pojazdami, w tym uzyskanie orzeczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań do kierowania pojazdem, nie ma przeciwwskazań, aby osoba z zespołem Aspergera przystąpiła do kursu na prawo jazdy, egzaminu państwowego, a następnie uzyskała dokument prawa jazdy.

Sprawdź również: Zespół aspergera - co to jest, jakie ma przyczyny i objawy

Piśmiennictwo:

1. Pawlik S. Diagnoza spektrum autyzmu u osób dorosłych jako biograficzny przełom. Kultura i Edukacja 2019; 1(123): 216-229
2. Wojciechowska A. Pomiędzy dzieciństwem a dorosłością – o dorastaniu osób z zespołem Aspergera. Studia Edukacyjne 2013; 25
3. Stachowicz J. Zespół Aspergera a kompetencje społeczne. Zeszyty Naukowe WSSP 2013; 16: 101-124