Zespół aspergera - co to jest, jakie ma przyczyny i objawy

Spis Treści

Co to jest zespół Aspergera

Zespół Aspergera (ang. Asperger syndrome; AS) jest aktualnie definiowany jako zaburzenie neurobiologiczne, które powoduje istotne braki w umiejętnościach społecznych, w tym trudności w komunikacji. Uważa się, że Zespół Aspergera jest najłagodniejszą formą autyzmu i niektórzy naukowcy uważają, że powinien on być traktowany jako odrębna jednostka kliniczna. W odróżnieniu od autyzmu, dzieci z Zespołem Aspergera charakteryzują się lepszym rozwojem umysłowym. Cechują się również prawidłowo rozwiniętą mową. Dodatkowo wykazują bardziej poprawne funkcjonowanie w społeczeństwie. Szacuje się, że zaburzenie to dotyka nie mniej niż 4 dzieci na tysiąc w okresie szkoły podstawowej. W poniższej części artykułu przedstawiono na czym polega Zespół Aspergera.

Przyczyny zespołu Aspergera

Wiele osób zastanawia się skąd się bierze Zespół Aspergera. Do dnia dzisiejszego nie do końca wiadomo, co stanowi główną przyczynę wystąpienia Aspergera. Jednakże uważa się, że ryzyko zespołu Aspergera mogą zwiększać m.in.:

• Zakażenie toksoplazmozą
• Urazy okołoporodowe
• Narażenie na związki teratogenne i toksyczne w okresie ciąży
• Dziecięce porażenie mózgowe
• Zaburzenia w ośrodkowym układzie nerwowym
• Wiek ojca (zwiększone ryzyko wystąpienia zespołu Aspergera u potomstwa obserwuje się szczególnie u ojców w wieku 40 lat lub więcej)

Czy zespół Aspergera jest dziedziczny

Zespół Aspergera nie jest co prawda chorobą genetyczną, ale istnieje pewne ryzyko odziedziczenia skłonności do rozwoju zaburzeń spektrum autyzmu. Jeżeli w rodzinie występował autyzm, to zwiększa to prawdopodobieństwo pojawienia się Zespołu Aspergera u potomstwa.

Jak rozpoznać zespół Aspergera - objawy zespołu Aspergera

Jednym z głównych problemów w diagnozie Zespołu Aspergera jest późne występowanie niektórych, nietypowych zmian behawioralnych i poznawczych. Zespół Aspergera najczęściej jest diagnozowany po ukończeniu 5. roku życia. Jednak często zdarza się, że rozpoznanie następuje zdecydowanie później, bo dopiero pomiędzy 10, a 12 rokiem życia. Osoby charakteryzujące się wysoką inteligencją mogą zostać zdiagnozowane nawet w późniejszym okresie dojrzewania, gdy bardziej uwidaczniają się kłopoty w funkcjonowaniu społecznym. Jak rozpoznać Aspergera? W poniższej części artykułu zostało to szczegółowo wyjaśnione.

Objawy zespołu Aspergera u niemowląt

W wieku niemowlęcym bardzo trudno zdiagnozować Zespół Aspergera. Jak wcześniej wspomniano, najczęściej ma to miejsce po piątym roku życia lub w wieku szkolnym. Jednak pewne zaobserwowane zachowania niemowląt mogą w pewnym stopniu wskazywać na Aspergera.

Objawy, które mogą wskazywać na Zespół Aspergera u niemowląt obejmują m.in.:

• Ograniczoną mimikę
• Unikanie kontaktu wzrokowego
• Brak reakcji na wypowiadane słowa
• Zwiększoną płaczliwość
• Niechęć do przytulania
• Brak zainteresowania zabawkami lub innymi przedmiotami
• Brak uśmiechu w odpowiedzi na nawiązanie kontaktu z dzieckiem

Objawy Aspergera u dzieci

Jak rozpoznać Zespół Aspergera u dziecka? Dzieci cierpiące na Zespół Aspergera stosunkowo często nie wykazują zainteresowania nawiązywania kontaktów z rówieśnikami, w tym przyjaźni. W niektórych przypadkach wręcz unikają relacji z innymi dziećmi. Wraz z wiekiem coraz bardziej uwidaczniają się problemy w relacjach koleżeńskich. Dziecko z Zespołem Aspergera charakteryzuje się brakiem znajomości pewnych konwenansów społecznych. Nie zwraca uwagi na to, co „wypada”, a co nie. Zdarza się, że zaburzenia interpersonalne manifestują się w postaci braku poczucia właściwego dystansu w stosunku do rozmówcy. Dla przykładu, dziecko z Zespołem Aspergera staje bardzo blisko lub tyłem do drugiej osoby. Co więcej zdarza się, że narusza przestrzeń osobistą rozmówcy dotykając go. Utrudnione relacje interpersonalne mogą również wynikać z faktu, że dzieci dotknięte tym zaburzeniem cechują się znaczącą bezpośredniością i prawdomównością, nie zwracając uwagi na uczucia innych osób. Stąd bardzo często zdarza się, że sprawiają przykrość swoim rozmówcom, komentując np. ich wygląd.

Dzieci z zespołem Aspergera wykazują pewne problemy w komunikacji werbalnej. Pomimo, że u osób tych obserwuje się poprawny rozwój mowy, w tym bogate słownictwo, to dzieci cierpiące na zespół Aspergera wykazują problemy z wykorzystywaniem mowy w zakresie komunikacji z innymi osobami. Wśród nich obserwuje się m.in. nieprawidłową wysokość głosu i intonacji, a także niewłaściwy akcent i rytm wypowiedzi.

Cechy dziecka z Aspergerem obejmują również trudności w rozumieniu metafor lub przysłów, które traktowane są przez nie dosłownie. W wielu przypadkach zdarza się, że dzieci dotknięte Zespołem Aspergera mają problemy z rozumieniem żartów i ironii. Dodatkowo, w trakcie konwersacji stosunkowo często przerywają rozmowę drugiej osobie, a nawet mówią jednocześnie. U dzieci z Zespołem Aspergera obserwuje się również problemy w odczytywaniu mowy ciała – np. mimiki twarzy, oczu, gestów, czy też postawy ciała.

Dzieci z Aspergerem bardzo często cechują się zaburzoną koordynacją ruchową, która objawia się m.in.:

• Problemami w pisaniu
• Zaburzoną sprawnością manualną
• Zaburzeniami równowagi
• Osiąganiem słabych wyników w grach zespołowych
• Zaburzeniami rytmu
• Nieumiejętnością rysowania

Wśród niektórych dzieci z Zespołem Aspergera obserwuje się nadwrażliwość na wybrane bodźce sensoryczne, w tym wzrokowe, słuchowe i czuciowe. Dzieciom tym bardzo często mogą przeszkadzać np. migoczące światła i hałas.

Zespół Aspergera u dzieci objawia się trudnościami w nauce. Wynikają one m.in. z problemów z koncentracją, ograniczonymi zdolnościami myślenia abstrakcyjnego i problemami z rozumieniem. Jak wcześniej wspomniano, mają one trudności w rozumieniu przenośni, które odbierają zbyt dosłownie. Wspomniana obniżona zdolność do koncentracji jest bardzo często przyczyną mylnego zdiagnozowania nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD, ang. attention deficyt hyperactivity disorder). Duży problem może stanowić również czytanie tekstu bez zrozumienia treści. Z drugiej strony należy zaznaczyć, że dzieci te charakteryzują się stosunkowo wysokim poziomem inteligencji, szczególnie inteligencji werbalnej. Posiadają również wysokie zasoby słownictwa i dobrą pamięć mechaniczną. Dzieci te przejawiają też bardzo często predyspozycje do nauk ścisłych (np. matematyki).

Bardzo często pada pytanie, czy dziecko z Zespołem Aspergera jest agresywne. Dzieci z Zespołem Aspergera w niektórych, trudnych dla nich sytuacjach mogą reagować agresją i krzykiem. Źle znoszą wszelkiego rodzaju porażki i krytykę.

Charakterystyka dziecka z Zespołem Aspergera obejmuje też pewne zachowania kompulsywne, do których można zaliczyć np. chodzenie w kółko i obsesyjne, częste mycie rąk. Dla osób z Aspergerem bardzo charakterystyczne są powtarzające się zachowania. Mogą one obejmować np. wykonywanie tych samych czynności każdego ranka przed szkołą, obracanie przedmiotów określoną liczbę razy, czy też otwieranie drzwi w określony sposób. Trzeba jednak podkreślić, że tego typu zachowania mogą być skutkiem również innych zaburzeń.

Objawy zespołu Aspergera u nastolatków

U nastolatków symptomy zespołu Aspergera są bardzo podobne do wieku dziecięcego. Wspomniane powyżej trudności w relacjach interpersonalnych sprawiają, że nastolatkowie z zespołem Aspergera bardzo często są odrzucone i samotne – nie mają bliskich znajomych i przyjaciół. Kontaktów z rówieśnikami nie ułatwia fakt, że osoby te charakteryzują się zazwyczaj brakiem empatii i utrudnionym odczytywaniem intencji innych ludzi. U osób tych obserwuje się też unikanie bliskości w stosunku do obcych.

Dodatkowo, nie jeden nastolatek z Zespołem Aspergera ma skłonności do rozwoju depresji. W konsekwencji, u niektórych nastolatków podejmowane są próby samobójcze. U pacjentów dotkniętych Aspergerem stosunkowo często stwierdza się różne uzależnienia. Osoby te niejednokrotnie mają przestawiony zegar biologiczny i cierpią na zaburzenia snu. Stwierdza się u nich również wysoki poziom lęku (o charakterze fobii społecznej).

Zespół Aspergera u dziewczynek

Przeprowadzone badania naukowe pokazują, że Zespół Aspergera u dziewcząt występuje ok. cztery razy rzadziej niż u mężczyzn. Jednak oficjalnie naukowcy uważają, że wskaźnik ten wynosi 1:2.

Ogólnie uważa się, że objawy autyzmu mogą być takie same u chłopców i dziewcząt. Jednak kilka elementów może być odmiennych – istnieją pewne dowody sugerujące, że niektóre objawy autyzmu występują częściej u chłopców niż u dziewcząt. Dla przykładu, dziewczynki wykazują lepsze wyniki w rozpoznawaniu mimiki twarzy niż chłopcy. Ponadto, chłopcy, w odróżnieniu od dziewczynek charakteryzują się większymi trudnościami w rozpoznawaniu emocji. Co więcej, dziewczynki wykazują bardziej zaawansowaną teorię umysłu w porównaniu do chłopców.
Wydaje się również, że dziewczynki mogą ukrywać niektóre swoje objawy lub poświęcać więcej czasu i energii na naukę norm społecznych. Uważa się też, że w porównaniu do chłopców, dziewczynki są bardziej skłonne do nawiązywania przyjaźni. I to właśnie ta ostatnia różnica powoduje, że zespół Aspergera jest trudniej diagnozowany u dziewczynek – bo trudności w utrzymywaniu kontaktów towarzyskich stanowią jeden z kluczowych objawów zespołu Aspergera.

Dziewczynki z Zespołem Aspergera niejednokrotnie wykazują zaburzenia odżywiania się. Szacuje się, że ok. 20% dziewcząt z anoreksją wykazuje objawy omawianego zaburzenia.

Mocne strony dziecka z Aspergerem

U dzieci cierpiących na Zespół Aspergera obserwuje się pewne silne strony. Niektóre z nich zostały już wspomniane w powyższej części artykułu. Wśród nich należy wymienić przede wszystkim:

• Przeciętny lub nawet ponadprzeciętny iloraz inteligencji
• Bogate słownictwo
• Zdolność do przyswajania i zapamiętywania dużych ilości informacji
• Skłonność do myślenia nieszablonowego i generowania nowatorskich rozwiązań problemów
• Niektóre osoby mają silne predyspozycje do określonego kierunku studiów
• Umiejętność dostrzegania drobnych szczegółów
• Umiejętność wykonywania powtarzalnych zadań, w których istotna jest dokładność i rutyna
• Silna etyka pracy i zaangażowanie w dokładność i jakość wykonywanej pracy (ludzie z zespołem Aspergera są bardzo często skrupulatni i pedantyczni)
• Zdolność i skłonność do mówienia prawdy
• Tendencja do przestrzegania regulaminów i narzuconych zasad
• Predyspozycje do bycia otwartym i tolerancyjnym
• Skłonność do obrony i opieką nad zwierzętami
• Dużą ufność wobec innych ludzi

Podsumowanie

Zespół Aspergera jest nieuleczalny. Jednakże w celu łagodzenia jego objawów prowadzi się różnego rodzaju terapie (np. fizykoterapię, szkolenia umiejętności społecznych, terapię poznawczo-behawioralną, terapię zajęciową, psychoterapię). Podejmowanie tego typu działań pomaga dzieciom nauczyć się poprawnego funkcjonowania w społeczeństwie. Wiele osób z Zespołem Aspergera może nauczyć się radzić sobie ze swoimi ograniczeniami. Osoby dorosłe są w stanie z powodzeniem pracować w wielu zawodach i prowadzić stosunkowo normalny tryb życia. Choć pewne sytuacje społeczne i relacje osobiste mogą stanowić dla nich wyzwanie.

Literatura:

1. Roy M. i wsp.: Asperger’s Syndrome in Adulthood. Dtsch Arztebl Int, 2009, 106, 5: 59-64.
2.  Faridi F. i wsp.: Behavioral, Cognitive and Neural Markers of Asperger Syndrome. Basic Clin Neurosci, 2017, 8, 5: 349-359.
3.  Khouzam HR. i wsp.: Asperger's disorder: a review of its diagnosis and treatment. Compr Psychiatry, 2004, 45, 3: 184-191.
4. Mirkovic B. i wsp.: Asperger's syndrome: What to consider? Encephale, 2019, 45, 2: 169-174.
5.  Woods AG. i wsp.: Treating clients with Asperger’s syndrome and autism. Child Adolesc Psychiatry Ment Health, 2013, 7: 32.
6. Schnur J.: Asperger syndrome in children. J Am Acad Nurse Pract, 2005, 17, 8: 302-308.