Zakrzepica a dieta

Choroba zakrzepowo-zatorowa

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa, potocznie nazywana zakrzepicą, polega na powstawaniu wewnątrz żył głębokich zakrzepów uniemożliwiających lub utrudniających prawidłowy przepływ krwi. Narażone są na nią m.in. osoby z nadwagą i otyłością, przebywające długo z jednej pozycji lub długotrwale unieruchomione, odbywające długie podróże (np. samolotem), kobiety w ciąży i po porodzie, osoby po przebytych urazach i operacjach.

Dieta przy zakrzepicy – ogólne założenia

Dieta osób chorujących na zakrzepicę powinna być przede wszystkim dietą zdrową i dostarczającą wszystkich niezbędnych składników odżywczych oraz witamin i minerałów. Całodzienny jadłospis powinien składać się z 4-5 posiłków spożywanych co 3-4 godziny, przy czym ostatni posiłek należy spożywać na 2-3 godziny przed pójściem spać.

Istotne jest jednocześnie dążenie do utrzymania prawidłowej masy ciała, ponieważ nadwaga i otyłość zwiększają ryzyko wystąpienia choroby. Prawidłowa masa ciała to taka, która mieści się w zakresie BMI 18,5-24,9. Wskaźnik ten wylicza się na podstawie wzoru:

BMI = masa ciała (kg)/wzrost (m)²

Jeśli występuje u ciebie nadwaga (BMI>25) lub otyłość (BMI>30) powinieneś systematycznie, ale powoli redukować masę ciała. Zdrowa utrata kilogramów to 0,5-1 kg tygodniowo.

Co jeść przy zakrzepicy – najważniejsze składniki diety

W zakrzepicy zaleca się spożywanie produktów, które dostarczają głównie węglowodanów złożonych, czyli takich, które powoli ulegają trawieniu i wchłanianiu oraz stopniowo uwalniają energię. Należą do nich: pełnoziarniste pieczywo, kasze (np. gryczana, pęczak, jaglana), ryż brązowy, makarony pełnoziarniste oraz płatki zbożowe (np. owsiane, jęczmienne). Dzięki zawartości błonnika pokarmowego wspomagają one odchudzanie oraz zapobiegają zaparciom.

Białko natomiast powinno być dostarczane wraz z chudym mięsem (indyk, kurczak (bez skóry), cielęcina, królik, dużo rzadziej schab, szynka bez przerostów tłuszczu), rybami, jajami, nabiałem o obniżonej zawartości tłuszczu (ale nie odtłuszczony 0%). Należy pamiętać o tym, że najlepiej jest wybierać produkty mleczne naturalne (nie smakowe lub owocowe), ponieważ nie zawierają one dodanego cukru ani barwników. Dodatkowo w diecie przy zakrzepicy zaleca się ograniczenie spożywanego mięsa, będącego jednym z głównych źródeł aminokwasu metioniny, którego nadmiar może sprzyjać powstawaniu zakrzepów.

Tłuszcze powinny stanowić maksymalnie 30% energetyczności diety. Jeśli masz problem z ustaleniem, ile tłuszczu zjadasz, skontaktuj się z dietetykiem, który pomoże ci ustalić, czy spożywasz go w odpowiednich ilościach. Najlepszym źródłem tłuszczu w diecie osoby chorującej na zakrzepicę są oleje roślinne (olej rzepakowy, lniany, oliwa z oliwek), tłuste ryby morskie (np. łosoś, makrela, śledź), orzechy (niesolone!). Zawarte w nich tłuszcze z rodziny omega-3 (głównie w rybach morskich, oleju lnianym i rzepakowym, orzechach włoskich) działają przeciwzakrzepowo. Unikać należy jednocześnie masła, śmietany, smalcu, oleju kokosowego oraz palmowego, tłustych mięs i tłustego nabiału, serów żółtych, boczku, twardych margaryn. Zawierają one tłuszcze nasycone oraz tłuszcze trans, które bardzo niekorzystnie działają na poziom cholesterolu we krwi oraz zwiększają ryzyko zakrzepów.

Korzystnie przy zakrzepicy działać będą również:

• warzywa i owoce(uwaga na te z dużą zawartością witaminy K, które trzeba ograniczyć! więcej informacji poniżej) – dostarczają antyoksydantów, które chronią komórki przed działaniem wolnych rodników tlenowych; jednocześnie witamina C wzmacnia naczynia krwionośne;
• orzechy i oleje roślinne – są źródłem witaminy E, która działa ochronnie na naczynia krwionośne i zapobiega utlenianiu lipoprotein LDL.

Czego nie wolno przy zakrzepicy – przeciwskazania w diecie

W diecie przy zakrzepicy należy pamiętać przede wszystkim o tym, aby ograniczyć spożywanie produktów zawierających duże ilości witaminy K oraz spożywać te produkty w podobnych porcjach każdego dnia. Dzięki temu ilość dostarczanej wraz z pożywieniem witaminy K będzie codziennie podobna. Jest to niezwykle ważne, ponieważ nadmiar lub duże wahania jej spożycia mogą istotnie zaburzać działanie leków przeciwzakrzepowych.

Najwięcej witaminy K zawierają:

• zielone warzywa - awokado, brokuły, brukselka, kapusta, szczypior, kolendra, skórka ogórka, cykoria, kapusta włoska, kiwi, sałata, liście mięty, jarmuż, pietruszka, groszek, wodorosty, szpinak, rzeżucha, boćwina,
• natto (produkt otrzymywany ze sfermentowanej soi);
• wątróbka;
• algi – spirulina i chlorella,
• soja,
• liście herbaty (np. herbata matcha).

Należy pamiętać o tym, że najważniejsze jest, aby unikać gwałtownych zmian w dziennych spożywanych ilościach tych produktów. Nie ma potrzeby całkowitego rezygnowania ze spożycia wyżej wymienionych produktów.

Piśmiennictwo:

1. Agnieszka Nalewczyńska, Agnieszka Maździarz, Ryszard Krynicki, Beata Śpiewankiewicz: Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa – epidemiologia oraz profilaktyka CURR GYNECOL ONCOL 2015, 13 (3), p. 191–200
2. Aleksandra Karmańska, Bolesław Karwowski: ROLA WITAMNY K W METABOLIZMIE KOŚCI, BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. – XLVIII, 2015, 1, str. 106 – 115
3. Agnieszka Kapłon, Piotr Biskup: FARMAKOTERAPIA PRZECIWZAKRZEPOWA I FIBRYNOLITYCZNA ASPEKTY PRAKTYCZNE, Studia Medyczne Akademii Świętokrzyskiej, tom 4, Kielce 2006.