Zajady - jakie są ich przyczyny, objawy i leczenie?

Spis Treści

Zajady na ustach

Kątowe zapalenie jamy ustnej, czyli cheilitis angularis dotyczy zmian w jednym lub obu kącikach ust. Zmiany te najczęściej mają charakter zakaźny, ale mogą też być efektem innych czynników, w tym nadwrażliwości, niedoborów czy obniżonej odporności. Występują one stosunkowo często, bo nawet u kilku procent dorosłych, a także u kilkunastu procent dzieci. Zajady pojawiają się i u kobiet, i u mężczyzn z podobną częstotliwością.

Zajady to niewielkie stany zapalne w kącikach ust, które bardzo łatwo zmieniają się w nadżerki i tworzą pęknięcia – zazwyczaj wskutek urazu mechanicznego związanego z otwieraniem ust, np. podczas jedzenia. Gdy zajady pękają, w ich miejscu pojawiają się niewielkie bąble wypełnione płynem (tak zwaną surowicą). Niestety i wspomniane bąble łatwo pękają, pogłębiając nadżerki i rozprzestrzeniając stan zapalny i przedłużając nam ból w kącikach ust.

 Zajady – przyczyny

Z reguły zajady to stany zapalne wywołane infekcją bakteryjną lub grzybiczą, drożdżakowatą. Rozwojowi patogenów doskonale sprzyjają warunki w okolicy jamy ustnej, gdzie jest stosunkowo ciepło, a także wilgotno. Oczywiście bakterie i grzyby oraz drożdże nie u każdej osoby wywołują stan zapalny, ponieważ te drobnoustroje są cały czas wokół nas i na naszym ciele. Jednak w pewnych sytuacjach, na przykład gdy mamy obniżoną odporność, jesteśmy bardziej narażeni na ich szkodliwe działanie.

Dodatkowo do powstawania zajadów mogą przyczyniać się niedobory żywieniowe. Zwłaszcza dotyczy to zbyt małego spożycia:

• Witamin z grupy B (B12, B6),
• Witaminy C,
• Żelaza,
• Kwasu foliowego,
• Witaminy A.

Niedobory żywieniowe mogą rozwijać się wskutek źle zaplanowanej (czy też wcale nie zaplanowanej i chaotycznej) diety, ale też trzeba pamiętać, że niektóre choroby – zwłaszcza układu pokarmowego – mogą przyczyniać się do rozwoju niedoborów składników odżywczych i witamin. Do takich chorób należą przede wszystkim:

• celiakia,
• choroba Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego,
• zapalenie błony śluzowej żołądka,
• anoreksja i inne zaburzania odżywiania.

Tworzenie się zajadów może wynikać z przesuszenia skóry na ustach i w jamie ustnej. To z kolei może powodować stosowanie niektórych leków, jak izotretynoina (na trądzik), leki stosowane w leczeniu chorób nowotworowych. Ale także częste oblizywanie warg może skończyć się ich przesuszeniem i narażeniem na pękanie.

Ważna jest też kwestia chorób przewlekłych i naszego przykładania się do ich leczenia (choćby i tylko objawowego). Osoby z cukrzycą czy anemią oraz cierpiące na zespół Downa, zakażone wirusem HIV są znacznie bardziej narażone na pojawianie się zajadów, niż osoby zdrowe. Ponadto osoby korzystające z aparatu ortodontycznego czy protezy również częściej mogą mieć problem z przewlekłymi zajadami.

Brak prawidłowej higieny zębów, jamy ustnej i twarzy to także czynnik zwiększający ryzyko pojawiania się zajadów. Na przykład istotna jest kwestia szczoteczki do zębów – powinniśmy wymieniać ją na nową co najmniej co 3 miesiące. Ważne jest też jej umycie po każdym szczotkowaniu zębów. Tego typu, pozornie mało znaczące nawyki, mogą nas uchronić przed problemem, jakim są zajady w kącikach ust.

Zajady u dziecka

Dzieci mogą cierpieć na zajady nawet częściej, niż osoby dorosłe, a to głównie dlatego, że są one bardziej narażone na efekty niezachowywania prawidłowej higieny okolic ust. Na przykład ssanie kciuka czy branie do buzi zabawek są sytuacjami, które mogą bardzo szybko powodować rozwój zajadów wskutek zakażenia grzybami, bakteriami czy drożdżakami. Tutaj warto dodać, że za 1/5 przypadków zajadów odpowiadają drożdże, za kolejne 1/5 – bakterie (gronkowce, paciorkowce), a nawet 60% przypadków to wynik szkodliwego działania zarówno bakterii, jak i drożdży.

Domowe sposoby na zajady

Na szczęście w większości przypadków zajadów można się pozbyć stosunkowo łatwo, wykorzystując pewne domowe metody. Niektórzy na zajady, zwłaszcza te w postaci bąbli z płynem surowiczym, nakładają pastę do zębów. Ma ona wysuszyć bąble. Jednak trzeba podkreślić, że nie jest to najskuteczniejszy domowy sposób na zajady. Znacznie lepiej jest posmarować zajady kremem/maścią z witaminą A (bardzo niedrogi produkt, dostępny w aptekach bez recepty), ewentualnie wymieszać dowolny krem do twarzy z rozpuszczoną tabletką z witaminą B (B2, B6).

Co jeszcze możemy zrobić samodzielnie, by pozbyć się zajadów?

• Bardzo ważne jest nawilżanie, zarówno na zewnątrz (usta, wargi, twarz), jak i od wewnątrz – poprzez odpowiedni poziom nawodnienia.
• Należy także ograniczyć oblizywanie ust i zwrócić uwagę na prawidłową higienę jamy ustnej, ust i twarzy. Nie wolno dotykać twarzy i okolic ust nieumytymi uprzednio rękoma i należy ograniczyć wszelki kontakt warg z potencjalnymi źródłami drobnoustrojów (np. brudnymi owocami, warzywami, smoczkiem dziecka, itp.).
• Warto także zwiększyć różnorodność produktów w diecie i zadbać o wyrównanie niedoborów. Jednocześnie należy zminimalizować spożycie słodyczy i alkoholu, które mogą przyczyniać się do obniżenia odporności i do zwiększenia aktywności drobnoustrojów wywołujących zajady.

Zajady – leczenie

Leczenie zajadów w kącikach ust może też obejmować stosowanie maści i kremów bez recepty, zawierających chlorchinaldol lub klotrimazol – związki o charakterze przeciwdrobnoustrojowym, antyseptycznym, odkażającym. Jeśli owrzodzenia utrzymują się natomiast przez dłuższy czas, to jest ponad 3 tygodnie, warto skonsultować się z lekarzem rodzinnym lub dermatologiem. Przepisze on odpowiednie, indywidualne zalecenia oraz być może poważniejsze leki na zajady na receptę. Utrzymujące się, nieleczone zajady mogą prowadzić nawet do powstawania nieestetycznych blizn, które będzie bardzo trudno usunąć.

Najlepsza maść na zajady

Jak wspomniano, w każdej aptece znajdziemy produkty do smarowania na zajady bez recepty, które nawilżą skórę i ochronią ją przed dalszym rozwojem zapalenia. To przede wszystkim maści, żele i kremy zawierające:

• witaminę A,
• klotrimazol.

Witamina na zajady

Z uwagi na fakt, że bardzo często przyczyną zapalenia kącików ust jest niedobór witamin z grupy B, zaleca się wzbogacenie diety w tę witaminę w trakcie i po przejściu choroby. Dodatkowo można wspomagać się suplementami zawierającymi witaminy z grupy B, a zwłaszcza witaminę B6 i B12. Z kolei menu warto wzbogacić w takie składniki, jak:

• podroby,
• śledź, sardynki, owoce morza,
• mleko, jogurty naturalne, sery pleśniowe,

Czy zajady są zaraźliwe?

Zajady same w sobie nie są zaraźliwe, natomiast często mogą być mylone z opryszczką – a ta już niestety może przenosić się wskutek kontaktu z chorą osobą. Zajady a opryszczka różnią się przede wszystkim czynnikiem chorobotwórczym. W przypadku opryszczki odpowiada za nią wirus opryszczki (dokładniej: wirus opryszczki zwykłej typu 1; HSV-1). Zajady pojawiają się konkretnie w kątach ust, zaś opryszczka najczęściej obejmuje wargi, a dokładniej granicę między czerwienią ust/błoną śluzową ust a skórą. Ponadto opryszczka z reguły mija szybciej od zajadów.

Literatura:

1. Trzmiel D. i wsp.: Klinika zakażeń grzybiczych skóry i jej przydatków w praktyce lekarza rodzinnego – problem ciągle aktualny. Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 2011, 17, 4: 212-217.
2. Lugovic-Mihic L.: Differential Diagnosis of Cheilitis – How to Classify Cheilitis? Acta Clinica Croatica, 2018, 51.
3. Papierz U. i wsp.: Zapalenie kątów ust – jak nie popełnić błędu? Dermatologia po Dyplomie, 2018, 5.