Udar słoneczny - objawy, leczenie i pierwsza pomoc

Spis Treści

Przyczyny udaru słonecznego

Do udaru słonecznego dochodzi na skutek zbyt dużej ekspozycji na promienie słoneczne, gdy temperatura ciała znacząco wzrasta, a jednocześnie nasz organizm nie może poradzić sobie z jego ochłodzeniem. Ryzyko udaru słonecznego znacząco wzrasta w przypadku, gdy przebywamy nie tylko w środowisku o wysokiej temperaturze, ale jednocześnie o wysokiej wilgotności.

W tym miejscu warto zaznaczyć, że istnieje wiele czynników, które mogą zwiększyć ryzyko udaru słonecznego. Na tę dolegliwość narażone są przede wszystkim osoby wykonujące ciężką pracę fizyczną lub noszące ciężką odzież ochronną. Podobnie przegrzanie organizmu może nastąpić na skutek uprawiania forsownych ćwiczeń w trakcie upału. Dane literaturowe pokazują też, że w grupie ryzyka osób szczególnie narażonych na udar słoneczny są osoby starsze (w wieku 65 lat lub więcej) i osoby z nadwagą lub otyłością. Dodatkowo przegrzanie może nastąpić szybciej wśród osób przyjmujących niektóre leki moczopędne i leki przeciwhistaminowe.

Udar słoneczny - objawy

Jednym z najważniejszych zagadnień, jakie należy poruszyć jest to, jakie są objawy udaru słonecznego. W przypadku łagodnego przegrzania organizmu mogą pojawić się symptomy takie, jak: zawroty głowy, omdlenia, lekkie ziewanie, silne pocenie się. Dodatkowo niektóre osoby mogą skarżyć się na bóle i sztywność mięśni. Na skutek znacznego przegrzania dochodzi do wystąpienia bardziej niepokojących oznak. Objawy udaru słonecznego mogą obejmować wówczas silne bóle głowy, wymioty, przewlekłe zmęczenie, a także zaburzenia koncentracji.

Objawy udaru słonecznego u dorosłych i dzieci mogą przyjmować o wiele bardziej niebezpieczną postać, która bezpośrednio zagraża życiu. Wśród najbardziej niebezpiecznych skutków udaru słonecznego wymienia się zaburzenia krzepnięcia krwi, małopłytkowość, a także rozwijającą się niedokrwistość (anemię). U osób, u których stwierdzono udar słoneczny może wystąpić również niewydolność nerek (może charakteryzować się np. zwiększonym stężeniem mocznika we krwi). Bardzo często dochodzi też do wzrostu stężenia enzymów wątrobowych, takich jak aminotransferaza alaninowa i aminotransferaza asparaginianowa (co wskazuje na uszkodzenie wątroby). Ponadto do skutków udaru cieplnego należy zaliczyć też kwasicę metaboliczną.

W przebiegu udaru cieplnego niejednokrotnie obserwuje się również poważne zaburzenia ze strony centralnego układu nerwowego. Charakteryzują się one wystąpieniem drgawek, majaczenia, a nawet śpiączki.

Udar słoneczny - skutki ze strony układu krążenia

Udar słoneczny może skutkować powstaniem zaburzeń funkcjonowania układu krążenia. W początkowym okresie dochodzi do obniżenia ciśnienia tętniczego. W poważniejszych przypadkach pojawia się niewydolność serca, która ma charakter nieodwracalny. Dodatkowo u pacjentów z udarem słonecznym bardzo często można zauważyć zmniejszenie przepływu krwi przez mózg, co może skutkować niedokrwieniem tego narządu.

Udar słoneczny - ile trwa

Wśród najczęstszych pytań dotyczących udaru słonecznego pojawia się to, dotyczące tego, jak długo on trwa. Na to pytanie nie można jednoznacznie odpowiedzieć. Wynika to z faktu, że czas trwania udaru słonecznego jest uzależniony m.in. od stopnia przegrzania organizmu, wieku osoby, która uległa udarowi, czy też występujących chorób. U pacjentów, u których udar przebiega w łagodnym stopniu powrót do zdrowia może trwać zaledwie jeden dzień. Jednak w sytuacji, gdy przebiera on bardziej niebezpieczną formę, dojście do siebie może zająć nawet kilka dni.

Udar słoneczny - pierwsza pomoc

Wiele osób zastanawia się, jak powinna wyglądać pierwsza pomoc w przypadku udaru słonecznego. Przede wszystkim osobę podejrzewaną o udar słoneczny należy ewakuować z miejsca, w którym występuje wysoka temperatura. Poszkodowanego pacjenta należy schładzać, aby temperatura głęboka ciała spadła poniżej 39˚C. W tym celu osobę dotkniętą udarem słonecznym można zanurzyć w lodowatej wodzie. Jednakże metoda ta nie jest polecana przez niektóre organy zajmujące się ochroną zdrowia. Dobrym sposobem jest skropienie ciała chłodną wodą lub wodą o temperaturze pokojowej. Dodatkowo warto jednocześnie wykorzystać wentylator i skierować strumień powietrza na osobę z udarem. Ponadto należy pamiętać o uzupełnieniu płynów u osoby poszkodowanej.

Udar słoneczny - leczenie

Leczenie specjalistyczne wprowadza się w zależności od objawów i skutków powstałych w wyniku udaru słonecznego. U pacjentów prowadzi się nawodnienie z zastosowaniem płynów dożylnych. W wielu przypadkach wprowadza się leki wazopresyjne. U osób, u których pojawi się niewydolność oddechowa stosuje się wentylację mechaniczną. Z kolei zaburzenia neurologiczne leczy się poprzez zastosowanie leków przeciwdrgawkowych. W skrajnych przypadkach, w sytuacji wystąpienia niewydolności wątroby dokonuje się przeszczepu tego narządu.

W tym miejscu warto wspomnieć, że leki przeciwgorączkowe są nieskuteczne w przypadku udaru słonecznego, dlatego nie zaleca się ich stosowania. Co więcej u pacjentów z udarem słonecznym mogą być one toksyczne dla osłabionej wątroby.

Udar słoneczny - powikłania

Jak wcześniej wspomniano, udar słoneczny może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych. Do najważniejszych powikłań udaru słonecznego należy wymienić:

• Niewydolność serca
• Niewydolność nerek
• Zaburzenia pracy wątroby
• Niedokrwistość
• Udar niedokrwienny
• Zaburzenia krzepnięcia krwi

Udar słoneczny w ciąży

Organizm kobiety ciężarnej jest szczególnie narażony na działanie promieni słonecznych, a w konsekwencji na wystąpienie udaru słonecznego. Stan ten zagraża nie tylko zdrowiu matki, ale również dziecka. Dla przykładu w przypadku utraty przytomności może nastąpić niedotlenienie płodu, które będzie skutkować uszkodzeniem mózgu. Udar słoneczny w ciąży może doprowadzić też do porodu przedwczesnego, a nawet poronienia.

Jak uniknąć udaru słonecznego?

W przypadku udaru słonecznego bardzo dobrze sprawdza się przysłowie: „łatwiej zapobiegać, niż leczyć”. Istnieje wiele sposobów, których wprowadzenie w życie będzie bardzo pomocne w istotnym zmniejszeniu ryzyka wystąpienia udaru. Do najważniejszych działań profilaktycznych należy zaliczyć:

• Korzystanie z klimatyzacji
• Ograniczenie przebywa na dworze (w tym aktywności fizycznej) w ciągu dnia (przy wysokiej temperaturze powietrza)
• Spożywanie dużej ilości płynów (zadbanie o prawidłowe nawodnienie)
• Ubieranie luźnej odzieży, najlepiej w jasnym kolorze

 Sprawdź również: Udar słoneczny u dziecka

Literatura

1. Yan Y. i wsp.: Pathophysiological factors underlying heatstroke. Medical Hypotheses, 2006, 67, 3, 609-617.
2. Glazer JL.: Management of heatstroke and heat exhaustion. American Family Physician, 2005, 71, 11, 2133-2140.
3. Royburt M. i wsp.: Long-term psychological and physiological effects of heat stroke. Physiology & Behaviour, 1993, 54, 2, 265-267.
4. People’s Liberation Army Professional Committee of Critical Care Medicine: Expert consensus on standardized diagnosis and treatment for heat stroke. Military Medical Research, 2016, 3, 1.
5. Asmara GY.: Diagnosis and Management of Heatstroke. Acta Medica Indonesiana, 2020, 52, 1, 90-97.