Rak wątroby - objawy, przyczyny i rokowania

Co to jest rak wątroby?

Rak wątroby to nowotwór, który wywodzi się z komórek wątrobowych, czyli hepatocytów. Jest to choroba, którą często rozpoznaje się podczas badań przesiewowych. Nowotwór wątroby zajmuje trzecie miejsce na świecie wśród nowotworów złośliwych pod względem ilości zgonów. W naszym kraju każdego roku diagnozowanych na nowotwór wątroby jest ok. 3000 nowych pacjentów.

Wyróżnia się pierwotne oraz wtórne nowotwory wątroby, które rozróżnia etiologia zmian nowotworowych. Wymienia się wiele czynników, które mają wpływ na rozwój choroby nowotworowej wątroby. Należą do nich czynniki związane ze stylem życia takie, jak stosowana dieta (o prawidłowej diecie przy profilaktyce nowotworowej można przeczytać we wpisie https://www.nowafarmacja.pl/blog/rola-diety-w-profilaktyce-nowotworow), poziom aktywności fizycznej, stosowanie używek – alkoholu oraz tytoniu, jak również czynniki biologiczne – związane np. z zakażeniami wirusowymi (HIV, HCV).

Pierwotny rak wątroby

Pierwotny rak wątroby jest to rak, który rozwija się z tkanki obecnej w wątrobie. Najczęściej występującym wśród pierwotnych nowotworów wątroby jest rak wątrobowokomórkowy, rzadziej rak wewnątrzwątrobowych przewodów żółciowych.

Wtórny rak wątroby

Z kolei wtórny rak wątroby jest skutkiem przerzutów nowotworów złośliwych innych narządów – najczęściej raka żołądka, jelita grubego, trzustki, płuca, piersi, czerniaka skóry.

Co jest przyczyną raka wątroby?

Na wykształcenie się choroby nowotworowej ma wpływ wiele czynników, dlatego też nie ma jednej przyczyny raka wątroby. Wśród przyczyn można wymienić nieprawidłową dietę, która oznacza duży udział potraw ciężkostrawnych, o dużej zawartości tłuszczu oraz ostrych przypraw. Ogromny wpływ na rozwój nowotworu wątroby ma także palenie tytoniu oraz spożywanie nadmiernych ilości alkoholu. Czynniki te w znacznym stopniu przyczyniają się do przyspieszenia marskości wątroby, która to jest jedną z głównych przyczyn raka wątroby. Do rozwoju raka wątroby może się również przyczynić zażywanie substancji o działaniu hepatotoksycznym. Większym ryzykiem zachorowania na raka wątroby obarczone są również osoby będące narażone na aflatoksyny, czyli toksyny produkowane przez niektóre grzyby. Ponadto, większe ryzyko choroby występuje u osób ze schistosomatozą (ogólnoustrojową chorobę pasożytniczą wywoływaną przez przywry). Ponieważ wtórne nowotwory wątroby rozwijają się na skutek przerzutów nowotworów złośliwych innych narządów, jako przyczynę ich powstawania można również wymienić brak badań profilaktycznych w kierunku nowotworów.

Warto podkreślić, że diagnostyka nowotworów wątroby nie jest łatwa. Jest to spowodowane tym, że nowotwory wątroby w początkowym stadium dają bardzo łagodne objawy, bądź są one bardzo niespecyficzne i mogą być zlekceważone. Dlatego też warto zadbać o eliminację wszelkich możliwych czynników, które mogą być przyczyną choroby nowotworowej wątroby.

Objawy raka wątroby

Rak wątroby jest chorobą, która w początkowym stadium cechuje się występowaniem niecharakterystycznych objawów o niewielkim nasileniu. Symptomy te są zazwyczaj silniej wyrażone dopiero na późnym etapie rozwoju choroby. Wynika to poniekąd z faktu, że wątroba jest narządem, który charakteryzuje się dużą rezerwą funkcjonalną, co oznacza, że uszkodzenie nawet znacznej części wątroby, nie zakłóca jej normalnego funkcjonowania. Duża rezerwa funkcjonalna powoduje również, że pomimo istniejących już zniszczeń w narządzie, wyniki badań oceniających stan wątroby często przez długi czas pozostają w normie.

Wczesne objawy raka wątroby

Wczesne objawy raka wątroby są bardzo niecharakterystyczne, przez co mogą zostać niepowiązane z tą chorobą. Symptomy obejmują przede wszystkim ból brzucha, wzdęcia brzucha, napięcie brzucha, uczucie dyskomfortu w jamie brzusznej, biegunkę. Zgłaszanym objawem jest również pobolewanie nadbrzusza. Wczesny rak wątroby może również przebiegać bezobjawowo.

Objawy ostatniego stadium raka wątroby

W późniejszym stadium choroby pojawiają się bardziej nasilone symptomy. Często pojawia się tępy ból w prawym nadżebrzu o niezbyt dużym nasileniu. Nadal obecne jest uczucie dyskomfortu w jamie brzusznej obejmujące wzdęcia brzucha oraz napięty brzuch. Osoby z późnym stadium raka wątroby odczuwają silne osłabienie oraz męczliwość. Częstymi objawami są również stany podgorączkowe oraz utrata apetytu. Niekiedy pojawiają się obrzęki kończyn dolnych oraz bolesne kurcze mięśni. U chorych dostrzegalne jest zmniejszenie masy ciała. Wątroba osoby chorej jest zwykle powiększona, twarda, zmieniona guzowato, jednak niebolesna. Pod prawym łukiem żebrowym wyczuwalny jest guz. W przebiegu zaawansowanego etapu nowotworu wątroby mogą się również pojawiać objawy obejmujące zmiany skórne, do których należą pęcherzyca liściasta, rogowacenie słoneczne, zapalenie skórno-mięśniowe, łupież okrągły oraz późno porfiria skórna. W zaawansowanym stadium raka wątroby dochodzi także do produkcji związków biologicznie czynnych, których obecność może przyczynić się do powstania kolejnych zaburzeń w funkcjonowaniu organizmu, do których zaliczyć można hipoglikemię, hipercholesterolemię, hiperkalcemię, czy erytrocytozę.

Rak wątroby – przebieg choroby

Przebieg choroby nowotworowej wątroby w dużej mierze zależy od stopnia jej zaawansowania w momencie diagnozy choroby. Ma to kluczowe znaczenie, ponieważ im wcześniej zostanie podjęte odpowiednie leczenie choroby, tym lepsze są jej rokowania. Stadia choroby określane są według klasyfikacji barcelońskiej, która została opisana poniżej.

Gdzie daje przerzuty rak wątroby?

Każdy nowotwór złośliwy, w tym również nowotwory złośliwe wątroby, charakteryzują się zdolnością do tworzenia przerzutów – jest to jedna z głównych cech nowotworów złośliwych. Proces rozwoju nowotworów złośliwych przebiega w podobny sposób. Początkowo dochodzi do naciekania okolicznej tkanki przez komórki nowotworowe. Te z kolei przedostają się do najmniejszych naczyń chłonnych znajdujących się w najbliższym otoczeniu guza, po czym wędrują do okolicznych węzłów chłonnych. Następnie dochodzi do naciekania naczyń krwionośnych, co w konsekwencji prowadzi do przemieszczania się komórek nowotworowych biernie wraz z prądem krwi. Ostatecznie zatrzymują się w drobnych naczyniach włosowatych, dostają się do różnych odległych narządów, gdzie dochodzi do ich intensywnego podziału.

Czym tak właściwie są przerzuty nowotworowe? Przerzuty stanowią ogniska nowotworowe, które są zlokalizowane w różnych częściach ciała. Cechą charakterystyczną przerzutów jest to, że są one zbudowane z tych samych komórek, z których składa się pierwotny guz nowotworowy. W związku z tym, w ogniskach przerzutowych mamy do czynienia z tymi samymi mutacjami genetycznymi, jak również dochodzi do produkcji tych samych białek. Występowanie wielu odległych przerzutów świadczy o rozsianej chorobie nowotworowej.

Gdy dochodzi do rozsiania choroby nowotworowej, staje się ona trudna do wyleczenia. Podstawowym celem terapii staje się wówczas kontrola wzrostu nowotworu, jak również łagodzenie występujących objawów choroby.

Złośliwy rak wątroby najczęściej powoduje przerzuty do płuc, węzłów chłonnych, nadnerczy, otrzewnej, kości, a rzadziej do innych narządów.

Jakie są rokowania przy raku wątroby – ile się żyje z rakiem wątroby?

Rak wątroby to nowotwór, dla którego rokowania nie są zazwyczaj pomyślne. Dużą rolę odgrywa w tym fakt, że jest to nowotwór zwykle późno diagnozowany – dopiero w bardzo zaawansowanym stadium, czego przyczyną jest skąpoobjawowy przebieg choroby w fazie początkowej. Jednak na długość życia po zdiagnozowaniu choroby wpływ na wiele czynników. Należą do nich przede wszystkim stopień zaawansowania choroby, obecność przerzutów oraz ich ewentualna lokalizacja, jak również poziom odpowiedzi organizmu na zastosowane leczenie.

Stadium zaawansowania choroby nowotworowej wątroby, a tym samym przewidywalną długość życia lekarze oceniają na podstawie klasyfikacji barcelońskiej. Opiera się ona na podziale stadiów nowotworu wątroby na 5 stopni.

• Stopień 0 (bardzo wczesny) klasyfikowany jest jako początkowe stadium choroby, w którym wielkość guza nie jest duża. Stan ogólny osoby chorej jest dobry, a funkcje czynnościowe wątroby zachowane. Przeżywalność pacjentów tego stadium choroby określa się na minimum 5 lat w przypadku zdecydowanej większości chorych (ponad 90%).
• Stopień A (wczesny) określa stadium, w którym guzy są większe niż 2 cm oraz występują więcej niż 3 ogniska. Stan ogólny osoby chorej nadal jest dobry, jak również zachowana jest czynność wątroby. Przeżywalność u osób, które zostały poddane częściowej resekcji wątroby, bądź też jej przeszczepieniu określa się na 5 lat.
• Stopień B (średniozaawansowany) charakteryzuje się wielkoguzkową postacią raka wątroby. Przeżywalność w tej grupie w dużym stopniu zależy od zastosowanej metody leczenia. Dla pacjentów po chemioterapii określana jest na ok. 3 lata.
• Stopień C to zaawansowane stadium nowotworu, w którym obecne są przerzuty. Przeżywalność zwykle wynosi 10 miesięcy.
• Stopień D to terminalne stadium choroby. Zaliczani są tu pacjenci z chorobą nowotworową wątroby, której leczenie nie jest możliwe. Pacjenci z terminalnym stadium raka wątroby przeżywają zwykle kilka miesięcy.

Piśmiennictwo

1. Krzakowski M., Zieniewicz K., Habior A., Horban A., Olszewski W., Cianciara J., Simon K., Hartleb M., Reguła J., Pacho R., Rowiński O., Ziarkiewicz-Wróblewska B., Krawczyk M., Małkowski P., Jassem J. Rak wątrobowokomórkowy – rozpoznanie i leczenie. Onkol. Prak. Klin. 2009; 5; 4: 125-140
2. Komorowski A. Nowotwory złośliwe wątroby. Portal mp.pl
3. Krawczyk M., Patkowski W. Rak wątrobowokomórkowy. Interna Szczeklika