Dieta przy marskości wątroby

Spis Treści

Dieta przy marskości wątroby

Zaczynając dietę wątrobową przy marskości warto w szczególności zwrócić uwagę na szkodliwe czynniki wpływające na marskość wątroby. Zaliczamy do nich: alkoholizm, stosowanie leków przeciwzapalnych, głodówki, cukrzyca i otyłość, zbyt dużo cukrów prostych w diecie, diety wysoko tłuszczowe, diety ubogie w pełnowartościowe białko, działanie substancji toksycznych, inne choroby wątroby (takie jak stłuszczenie wątroby). Wskutek oddziaływania tych czynników miąższ wątroby stopniowo podawany jest rozwojowi zwyrodnień i martwicy, zmienia swój kształt – wątroba staje się bardziej pofałdowana (stąd też nazwa choroby). 

Wskutek zaburzeń funkcjonowania wątroby dochodzi do osłabienia, problemów z apetytem, wodobrzusza, obrzęków, a nawet do zaburzeń świadomości oraz w ostatnim okresie choroby – znacznie wzrasta ryzyko śmierci. Aby temu zapobiegać, trzeba pamiętać że poza farmakoterapią w marskości wątroby dieta ma ogromne znaczenie. Zachęcamy do sprawdzenia, jak leczyć marskość wątroby. Jednocześnie podkreślamy, że dieta w marskości wątroby co prawda nie jest w stanie cofnąć zmian, które zdążyły się dokonać w komórkach tego narządu, ale może znacznie spowolnić rozwój choroby.

Jaka dieta przy marskości wątroby?

Dieta w marskości wątroby – podstawowe zalecenia

Optymalna dieta na marskość wątroby może nieco różnić się między pacjentami, ponieważ opiera się w dużej mierze o indywidualną tolerancję produktów. Trzeba zatem wziąć pod uwagę ogólne zalecenia przy tej chorobie, ale jednocześnie obserwować samopoczucie chorego i w razie konieczności dopasowywać pewne elementy diety do przebiegu choroby. Ważne jest przede wszystkim, by dieta w marskości wątroby opierała się o 5 niedużych pod względem objętości posiłków. Musi ona pokrywać indywidualne zapotrzebowanie chorego na kalorie, ponieważ wprzebiegu choroby dochodzi do utraty apetytu i stopniowego zmniejszania masy ciała – to pogłębia osłabienie i pogarsza odporność. Zatem aby tego uniknąć, należy zadbać o posiłki gęste odżywczo – zawierające dużo kalorii, witamin i składników mineralnych w stosunkowo niewielkiej porcji. Mowa tu o dziennej kaloryczności na poziomie 2500-3000 kcal. Energia dzienna powinna być rozłożona mniej więcej następująco:

• 30-35% - tłuszcze (masło, oleje roślinne),
• 10-20% - białko (chude mięso, ryby, nabiał – dlaczego taki przedział procentowy, o tym za chwilę),
• 45-60% węglowodany (ziemniaki, produkty pełnoziarniste).

Dieta niskobiałkowa w marskości wątroby?

W diecie na marskość wątroby zaleca się podwyższenie podaży białka z około 12-15% na około 20% dziennej kaloryczności. Dotyczy to jednak tylko sytuacji, gdy mamy do czynienia z niewyrównaną marskością wątroby. Zapobiegnie to zwiększonemu katabolizmowi (rozpadowi tkanek) związanemu z chorobą, a także pozwoli na lepsze regenerowanie się komórek wątroby i całego organizmu. Białko wówczas w 3/4 powinno pochodzić z produktów odzwierzęcych – chudego nabiału, mięs, ryb, a druga połowa powinna pochodzić ze źródeł roślinnych. Gdy jednak mamy do czynienia z wyrównaną marskością choroby i nie ma powikłań, ale niewydolność wątroby jest znaczna, zasadne jest stosowanie diety ubogobiałkowej – nawet do 20-40 g białka na dzień w sytuacjach bardzo poważnych. Średnio powinno być to – zakładając dobre samopoczucie i brak powikłań – około 0,8 g białka na każdy kilogram masy ciała pacjenta.

Co można jeść przy marskości wątroby?

Jak wyżej wspominano, podstawą diety powinny być produkty zbożowe (w zależności od samopoczucia pacjenta – głównie pełnoziarniste), do tego chude mięsa i nabiał, ryby, tłuszcze roślinne. Dieta na marskość wątroby nie musi mieć znamion diety typowo lekkostrawnej, ale ważne jest obserwowanie dolegliwości chorego i dostosowywanie ilości produktów pełnoziarnistych do jego samopoczucia. Zbyt duża podaż tych produktów to jednocześnie za duża ilość błonnika w diecie, który – mimo, że jest nieodzowny w kontekście zdrowia układu pokarmowego – w nadmiarze może za bardzo podrażniać i obciążać układ trawienny.

Dieta dla osób z marskością wątroby to nie tylko konkretne produkty i posiłki, ale także zioła, opcjonalnie suplementy, które mogą jeszcze bardziej poprawić stan wątroby lub zahamować rozwój choroby. Jakie zioła na marskość wątroby oraz jakie suplementy warto mieć pod ręką?

Zioła przy marskości wątroby

Sylimaryna to związek najlepiej poznany spośród substancji roślinnych, wpływający korzystnie na funkcjonowanie wątroby. Otrzymuje się ją szczególnie z ostropestu plamistego. Ochrania komórki wątroby, działa detoksykująco, żółciopędnie, ma wpływ przeciwzapalny. Sylimaryna niestety wykazuje dość wysoki stopień interakcji z lekami, dlatego warto przedyskutować jej stosowanie z lekarzem.

Suplementy przy marskości wątroby

Kwas ursodeoksycholowy (UDCA) – jest jednym z kwasów żółciowych, ma działanie zwiększające produkcję żółci, działa ochronnie na komórki wątroby, przeciwdziała ich niszczeniu.

Kwas tiazolidynokarboksylowy – wraz z poprzednim kwasem jest lekiem stosowanym w chorobach wątroby. Nie są to leki pierwszego wyboru, ale z racji na ich łagodne działanie i mało skutków ubocznych, warto o nich wspomnieć w kontekście suplementów. Kwas ten działa pomocniczo w chorobach wątroby, szczególnie wywołanych toksynami czy alkoholem.

L-asparaginian L-ornityny (LOLA) – dostępny zarówno jako lek, jak i suplement, choć specjaliści nie zalecają stosowania suplementu LOLA ze względu na zbyt niskie dawki tej substancji w produkcie.

Fosfolipidy – wzmagają procesy regeneracyjne komórek wątroby, a także ochraniają hepatocyty (komórki wątroby) przed czynnikami toksycznymi i szkodliwymi.

Zielona herbata a marskość wątroby

W mediach można spotkać informacje o szkodliwym wpływie zielonej herbaty na wątrobę. Dotyczy to jednak tylko suplementów z ekstraktami z zielonej herbaty, które zawierają nawet około 1000 mg ekstraktu, podczas gdy filiżanka tego napoju ma 3-4 razy mniej. Samo picie zielonej herbaty 1-2 razy dziennie nie jest szkodliwe.

Olej lniany a marskość wątroby

Wykazano korzystny wpływ wielonienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3 na zdolności regeneracyjne komórek wątroby. Dlatego warto dodawać źródła omega-3 do codziennej diety. Jednym z nich jest olej lniany, który można stosować jako dodatek do sałatek, do dań, koktajli – lecz ważne, by zawsze stosować go na surowo i nie poddawać wpływowi temperatury. Równie dobrymi źródłami omega-3 są oleje: rzepakowy nierafinowany, z zarodków pszennych, oliwa z oliwek.

Czego nie wolno jeść przy marskości wątroby?

Dieta przy marskości wątroby przede wszystkim wyklucza potrawy ciężkostrawne, smażone, ostre oraz produkty długo zalegające w żołądku. To podstawowa zasada i zapewne większość z nas jest świadoma tej porady. Natomiast co jest jeszcze bardziej istotne w diecie na marskość wątroby to wyeliminowanie alkoholu. Jest to główny czynnik toksyczny dla wątroby i znacznie wzmagający postęp choroby, dlatego nie są zalecane nawet najmniejszego jego ilości w menu.

Piwo bezalkoholowe przy marskości wątroby?

Czy można pić piwo bezalkoholowe przy marskości wątroby? Wydawałoby się, ze skoro piwo jest „bez alkoholu”, to jest bezpieczne. Niestety także i ten rodzaj napoju powinien być eliminowany z diety na marskość wątroby. Po pierwsze, takie piwo także może zawierać śladowe ilości alkoholu (od 0,002 do 1,5% etanolu), a ponadto zawiera różnego rodzaju dodatki, konserwanty, barwniki, stabilizatory oraz cukry proste (słód) – które to działają negatywnie na miąższ wątroby.

Przykładowy jadłospis diety przy marskości wątroby

Na koniec kilka przykładów posiłków, które można bezpiecznie przygotowywać dla chorych na marskość wątroby. Brak apetytu w obliczu tak smakowicie wyglądających i pachnących dań może przestać być problemem dla chorego. Pamiętaj, że są to tylko przykładowe przepisy kulinarne przy marskości wątroby. Możliwości są nieskończone :)

Śniadanie: KOKTAJL KEFIROWY Z OWOCAMI

• Składniki: pół jabłka, 1 banan, 1 szklanka kefiru
• Przygotowanie: składniki zmiksować na koktajl.

Drugie śniadanie: PIECZYWO CHRUPKIE Z PASTĄ JAGLANĄ

• Składniki: 3 kromki pieczywa chrupkiego, 2 łyżki ugotowanej kaszy jaglanej, łyżka oleju lnianego, szczypta soli, pieprzu, majeranku
• Przygotowanie: składniki na pastę zblendować i wyłożyć na pieczywie chrupkim.

Obiad: KREM POMIDOROWY Z RYŻEM

• Składniki: szklanka pomidorów krojonych lub passaty pomidorowej, 2 marchewki, 1 pietruszka, plaster selera korzeniowego, 1 ziemniak, szczypta soli, pieprzu, ziół prowansalskich, 3 łyżki ugotowanego białego ryżu
• Przygotowanie: obrane warzywa włożyć do rondla, zalać szklanką wody, doprawić i gotować 30 minut, po czym zblendować na krem. Podawać z ryżem.

Podwieczorek: JOGURT NATURALNY Z DOMOWYM DŻEMEM

• Składniki: szklanka jogurtu naturalnego, 2 łyżki dżemu domowego niskosłodzonego, opcjonalnie łyżeczka wiórków kokosowych (jeśli są tolerowane)
• Przygotowanie: składniki wymieszać.

Kolacja: ZAPIEKANY BAKŁAŻAN Z KUSKUSEM

• Składniki: 1 bakłażan, 3 łyżki ugotowanej kaszy kuskus, 1 marchew, połowa piersi z kurczaka, szczypta soli, pieprzu, ziół prowansalskich, 1 łyżka oleju lnianego
• Przygotowanie: bakłażana przekroić i wydrążyć, miąższ wymieszać z posiekanym mięsem, ugotowaną kaszą, pokrojoną w plasterki marchewką i przyprawami. Składniki wyłożyć na patelnię, podlać wodą i dusić do miękkości 15 minut. W międzyczasie połówki bakłażana wstawić do piekarnika rozgrzanego do 220 stopni. Po 15 minutach farsz włożyć w połówki bakłażana i piec jeszcze 15 minut, przed podaniem polać olejem.

Smacznego!

Źródła:

1. Hryniewiecki L, Żywienie w chorobach wątroby, [w:] J. Hasik, J. Gawęcki, Żywienie człowieka zdrowego i chorego, tom 2, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008, s. 197-186.
2. Wieczorek-Chełmińska Z., Żywienie w chorobach wątroby, dróg żółciowych i trzustki, PZWL, Warszawa 2009.
3. Hartleb M. i wsp.: Rekomendacje postępowania u chorych z zaburzeniami czynności wątroby i kamicą dróg żółciowych dla lekarzy POZ. Lekarz POZ 4/2017, s. 225-248.
4. http://wmcenter.pl/zielona-herbata-kontra-zdrowa-watroba.html [dostęp dn. 2.12.2019r.]