Kapsaicyna – co to jest, właściwości, odchudzanie

Spis Treści

Kapsaicyna – co to jest?

Co to jest kapsaicyna? Jest ona organicznym związkiem chemicznym, alkaloidem, który odpowiada za ostry smak i pieczenie po zjedzeniu papryczek chili. Kapsaicyna oddziałuje na nocyceptory, czyli receptory bólu, co oznacza, że wywiera ona wpływ bezpośrednio na receptory układu nerwowego. Uczucie pieczenia w ustach po zjedzeniu tej substancji pochodzi właśnie stąd, że wspomniane receptory wysyłają do mózgu sygnały, które są odbierane jako uczucie gorąca i wrażenie bólu.

Czysta kapsaicyna rozpuszcza się w alkoholu i w tłuszczach, więc błędem jest próba ugaszenia pieczenia po jej spożyciu poprzez wypijanie dużej ilości wody. Zdecydowanie skuteczniejsze okaże się np. tłuste mleko, łyk alkoholu lub wypłukanie ust tłuszczem roślinnym. Zjedzenie lodów również przynosi ulgę w takiej sytuacji. Różne odmiany papryk zawierają rozmaite ilości tego alkaloidu, a co za tym idzie różnią się między sobą siłą właściwości drażniących. Do jej określenia stworzona została skala Scoville`a, gdzie jednostką jest SHU. Czysta kapsaicyna osiąga w tym wskaźniku aż 16 000 000 SHU.

Kapsaicyna – właściwości

Kapsaicyna właściwości zdrowotne posiada na wielu płaszczyznach. Jedną z nich jest zapobieganie zmianom neurodegeneracyjnym w mózgu, jakie zachodzą w przebiegu choroby Alzheimera. Badania przeprowadzone na szczurach będących na diecie wysokotłuszczowej wykazały, że karmienie szczurów kapsaicyną znacząco wpływa na obniżenie fosforylacji białka tau – rodzaj białka, które występuje niemal wyłącznie w komórkach nerwowych.

Kolejną zaletą są właściwości przeciwbakteryjne. Kapsaicyna hamująco wpływa na rozwój różnych bakterii, np. Salmonella typhimurium albo Pseudomonas aeruginosa. Substancja ta hamuje w dodatku wzrost bakterii Helicobacter pylori, która jest najczęstszą przyczyną choroby wrzodowej. Skuteczność kapsaicyny zależy przede wszystkim od jej stężenia i oporności mikroorganizmów na jej działanie. Rozwój pałeczki okrężnicy hamowany jest na przykład dopiero wobec bardzo wysokich stężeń kapsaicyny.

Kapsaicyna posiada też właściwości antyoksydacyjne, ponieważ opóźnia ona oksydację lipoprotein LDL, a tym samym następuje opóźnienie rozwoju miażdżycy. Zmniejszone zostaje tym samym ryzyko występowania choroby wieńcowej serca, a także zawałów mięśnia sercowego. Substancja ta obniża ciśnienie krwi, dzięki czemu może być stosowana jako wsparcie w walce z nadciśnieniem.

Działanie przeciwbólowe kapsaicyny polega zaś na tym, że inaktywuje ona działanie receptorów, których rolą jest wywoływanie wrażenia bólu w odpowiedzi na silnie kwaśne pH roztworów i temperaturę powyżej 43℃. Substancja ta bierze także udział w procesach termoregulacji. Potrawy zawierające ostrą paprykę zwiększają potliwość, a tym samym pomagają się ochłodzić. Jest to jeden z powodów, dzięki którym pikantna kuchnia jest tak popularna wśród mieszkańców mocno nasłonecznionych terenów.

Kapsaicyna – odchudzanie

Kapsaicyna zastosowanie znajduje bardzo często jako środek na odchudzanie. W trakcie stosowania tej substancji stężenia białek związanych z gospodarką tłuszczową i termogenezą ulegały zmianom w trakcie stosowania kapsaicyny. Przeprowadzone na szczurach badania pokazują, iż substancja ta wpływa na aktywność genów, które związane są z produkcją tkanki tłuszczowej i zmniejsza przy tym akumulację białej tkanki tłuszczowej, będącej zapasowym źródłem energii.

Skuteczność tej substancji jako środka na odchudzanie polega na tym, że wpływa ona na przyspieszenie przemiany materii, a tym samym przyspiesza również spalanie tkanki tłuszczowej. Dodatkowo poprzez stymulowanie produkcji adrenaliny oraz dopaminy, kapsaicyna zwiększa produkcję ciepła. Badania udowodniły ponadto, że stosowanie preparatów odchudzających zawierających kapsaicynę, skutkuje utratą większej ilości tkanki tłuszczowej z brzucha niż w przypadku innych środków na odchudzanie. Dlatego też kapsaicyna obecna jest w składach wielu preparatów tego rodzaju.

Kapsaicyna działanie odchudzające co prawda niewątpliwie posiada, jednakże najważniejszy jest czas jej przyjmowania. Przyjęcie tej substancji jednorazowo spowoduje obniżenie temperatury ciała i spowolnienie przemiany materii, a dopiero jej regularne zażywanie powoduje zwiększenie termogenezy i zwiększa tempo metabolizmu. Wnioski na podstawie badań są takie, że spożywanie kapsaicyny faktycznie pomaga nieco zwiększyć spalanie tkanki tłuszczowej i sprzyjać redukcji masy ciała. Może być to jednak efekt krótkotrwały, który po odchudzaniu nie musi się przełożyć na długofalowe utrzymanie masy ciała. Podstawą odchudzania zawsze powinna być dieta i aktywność fizyczna, a kapsaicyna jest dodatkiem w tym procesie.

Kapsaicyna a zdrowie

Kapsaicyna jest też stosowana jako środek do dezynfekcji po ugryzieniach i ukąszeniach, a także przy dysfunkcjach przewodu pokarmowego. Zapobiega ona większości chorób układu pokarmowego, pomimo tego, że w większości chorób układu pokarmowego powszechnie stosuje się zasadę unikania pikantnych potraw. Wykazano przy tym jednak, że regularne stosowanie małych dawek kapsaicyny w grupie zdrowych ludzi obniżało ryzyko wystąpienia wrzodów żołądka, których etiologia związana była z przyjmowaniem aspiryny albo ze zwiększonym spożyciem etanolu. Trzeba jednak pamiętać, że kapsaicyna w zwiększonych stężeniach wykazuje negatywny wpływ na błonę śluzową żołądka.

Kapsaicyna działanie lecznicze znajduje w formie sprayu do nosa, dzięki czemu może być stosowane w celu łagodzenia uporczywego, niealergicznego nieżytu nosa. Stosuje się ją także jako tonik – wcierkę do skóry głowy na bazie nalewki z owoców pieprzowca, których składnikiem aktywnym jest właśnie kapsaicyna. Tak przygotowana kapsaicyna w płynie stosowana może być w celu zapobiegnięcia nadmiernemu wypadania włosów.

W aptekach są dostępne przeciwbólowe leki zawierające kapsaicynę. Kremy, leki i plastry z tą substancją mogą być stosowane w leczeniu przewlekłego bólu:

• Na bóle mięśniowo – stawowe,
• Na stawy przy RZS,
• Na nerwobóle przy półpaścu, neuropatii cukrzycowej,
• Przy wysypkach lub łuszczycy.

Kapsaicyna przeciwwskazania posiada zwłaszcza przy zbyt wysokich dawkach. Alkaloid w małym stężeniu wykazuje bardzo pozytywne działanie dla zdrowia. Przy wyższych dawkach jest to jednak substancja toksyczna – takie zjawisko nazywa się hormezą. Kapsaicyna skutki uboczne wykazuje zwłaszcza poprzez ryzyko wystąpienia paraliżu oddechowego, który stanowi zagrożenie dla zdrowia i życia. Zażycie tak wysokich dawek kapsaicyny jest jednak bardzo trudne. Stosowanie preparatów tego rodzaju jest również przeciwwskazane kobietom ciężarnym i karmiącym piersią.

Jak zrobić kapsaicynę?

Chcąc przygotować tę substancję na własną rękę, trzeba najpierw wiedzieć w jakich produktach znajduje się kapsaicyna – gdzie występuje w odpowiednim stężeniu. Ekstrakt z chili pozyskać można przy użyciu ostrych papryk. Potrzebne jest 1,5 kg takich papryczek, które najpierw należy obmyć, a następnie pokroić na możliwie jak najdrobniejsze kawałki, koniecznie razem z gniazdami nasiennymi, ponieważ to właśnie w nich znajduje się połowa całej dostępnej w papryczkach kapsaicyny.

Podczas obierania trzeba pamiętać o noszeniu rękawiczek, a następnie powinno się kilkukrotnie umyć ręce. Podczas krojenia papryczek i po jego zakończeniu należy uważać, żeby nie dotknąć oka albo miejsc intymnych.  Papryczki należy odłożyć po pokrojeniu do słoików i zalać łącznie 1,5 l oleju z winogron albo lnianego. Słoiki odstawia się w chłodne i zacienione miejsce, najlepiej do lodówki, na 7 – 10 dni i codziennie kilka razy się nimi wstrząsa. Uzyskany ekstrakt z papryki chili zlewa się do butelek. Kapsaicyna w płynie używana powinna być 5 razy dziennie po łyżeczce przed posiłkiem.

Kapsaicyna – cena

Tabletki z kapsaicyną sprzedawane są w aptekach jako skuteczny środek na odchudzanie. Za 10 mg tego produktu zapłacić trzeba zazwyczaj około 60 zł, jest to jednak dawka, w której skład wchodzi ponad 100 kapsułek i wystarcza ona na kilka miesięcy, ponieważ w przypadku większości produktów zaleca się zażywanie jednej tabletki dziennie. Często też kapsaicyna sprzedawana jest w formie preparatu razem z piperyną, zwiększającą skuteczność tej pierwszej. Po takie preparaty warto sięgać.

Literatura:

1. https://vitapedia.pl/kapsaicyna [dostęp dn. 21.12.2021 r.]
2. Siudem, Paweł, Paradowska, Katarzyna. (2018). Kapsaicyna - palący temat w farmacji. 28. 10-17.