Spis Treści
Dysplazja szyjki macicy – co to jest?
Co to jest dysplazja szyjki macicy? To najczęstsze zjawisko będące przyczyną nieprawidłowości w wynikach cytologii. CIN określa się również jako wewnątrznabłonkową neoplazję szyjki macicy. Dysplazja jest zaburzeniem w obrębie komórek nabłonka, a zatem powierzchownej warstwy wyściełającej szyjkę macicy. Kiedy występuje dysplazja szyjki macicy, wówczas prawidłowe komórki nabłonka wielowarstwowego płaskiego, fizjologicznie wyścielającego szyjkę macicy, zastępowane są przez komórki nieprawidłowe, czyli dysplastyczne. Te komórki stopniowo zajmują kolejne warstwy nabłonka.
Dysplazja szyjki macicy jest jedną z głównych przyczyn nieprawidłowych wyników cytologii. Jej powstanie związane jest z przetrwałą infekcją wirusem brodawczaka ludzkiego, w szczególności HPV wysokiego ryzyka (ang. high risk human papillomavirus). Zakażenie tym wirusem występuje zwłaszcza przez następujące czynniki:
- Wysoka liczba partnerów seksualnych,
- Rozpoczęcie życia seksualnego we wczesnym wieku,
- Obniżona odporność,
- Współżycie bez prezerwatywy,
- Ryzykowne zachowania seksualne,
- Palenie papierosów.
Wirusem HPV można zarazić się również podczas seksu oralnego i analnego, a nawet przez sam kontakt między skórą narządów płciowych. Nawet stosowanie prezerwatywy nie stanowi jednoznacznej ochrony przed tym wirusem, a istnieją również badania wykazujące, że HPV może przenosić się poprzez akcesoria erotyczne.
Dysplazja szyjki macicy – CIN
Uwzględniając rozległości zmienionych tkanek, stosuje się następujący podział tej przypadłości:
- Dysplazja małego stopnia CIN 1 – cytologia wykazuje, że zmiany są nieznacznie zaawansowane. Zmienione komórki znajdują się w dolnej 1/3 nabłonka,
- Dysplazja średniego stopnia CIN 2 – jest to umiarkowana dysplazja szyjki macicy, zmienione komórki są zlokalizowane w dolnych 2/3 nabłonka,
- Dysplazja dużego stopnia CIN 3 – nasilona dysplazja szyjki macicy, zmienione komórki znajdują się poza dolnym nabłonkiem, również w górnej 1/3 nabłonka i bardzo przypominają wyglądem komórki nowotworowe. CIN 3 obejmuje ponadto raka przedinwazyjnego szyjki macicy (rak w miejscu, rak umiejscowiony – ang. CIS – carcinoma in situ).
Dysplazja szyjki macicy – HSIL
Jak długo rozwija się dysplazja szyjki macicy? W większości przypadków wirus HPV nie daje żadnych objawów i w ciągu kilkunastu miesięcy zostaje zniszczony przez układ odpornościowy. Zdarza się, że w wyniku przetrwania infekcji HPV powstają zmiany przednowotworowe w obrębie szyjki macicy – wtedy właśnie występuje HSIL, czyli CIN2/ CIN 3. Nieprawidłowe komórki na szyjce macicy mogą się rozwijać w raka macicy.
HSIL, czyli stan przednowotworowy można rozpoznać poprzez pobranie wycinków w czasie kolonoskopii. Zaleca się jej wykonanie w przypadku wystąpienia infekcji jednym z wysokoonkogennych typów HPV albo po zaobserwowaniu określonych nieprawidłowości w cytologii. Nieprawidłowy wynik tego badania oznacza zmiany komórek szyjki macicy, a wynik prawidłowy to zaobserwowanie wyłącznie prawidłowych komórek nabłonka wielowarstwowego gruczołowego i płaskiego.
Dysplazja szyjki macicy – ICD
ICD to Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób. W jej ramach sklasyfikowana została jako N87 dysplazja szyjki macicy:
- N87.0 – łagodna dysplazja szyjkowa,
- N87.1 – umiarkowana dysplazja szyjkowa,
- N87.2 – ciężka dysplazja szyjki macicy,
- N87.9 – dysplazja szyjki macicy nieokreślona.
CIN 1 – postępowanie
Leczenie dysplazji szyjki macicy i postępowanie wobec tych zmian jest zależne od ich stopnia zaawansowania, a także wieku i ogólnego stanu zdrowia kobiety. Stopień CIN 1 to mało nasilony proces kancerogenny i najczęściej nie wymaga żadnego specjalnego postępowania. Ulega on samoistnej regresji, jeśli nie nasili się w ciągu dwóch lat. W tym przypadku nie jest wymagana żadna forma leczenia, potrzeba jedynie stałych i regularnych kontroli ginekologicznych.
CIN 2 – rokowania
W przypadku CIN 2 ryzyko określane jest jako umiarkowane. Oznacza to, że przypadku CIN 1 ryzyko zezłośliwienia wynosi jedynie 1%, podczas gdy CIN 2 wiąże się z ryzykiem na poziomie 5%. Komórki objęte zmianami patologicznymi mogą z powrotem ulec ozdrowieniu i dzieje się tak w przypadku 40% chorych na CIN 2 i aż 60% przypadków wystąpienia CIN 1. W przypadku CIN 3 rokowania są bardziej pesymistyczne. 12% przypadków tego rodzaju dysplazji skutkuje rozwojem raka, natomiast zaledwie w 30% przypadków następuje ozdrowienie.
Dysplazja szyjki macicy – objawy
Dysplazja szyjki macicy nie daje charakterystycznych objawów. Do rozpoznania dochodzi na podstawia badania cytologicznego (cytologia klasyczna albo cytologia LBC). Pojawiają się czasem niecharakterystyczne plamienia albo upławy po stosunkach płciowych, objawy te jednak nie obejmują wszystkich przypadków wystąpienia dysplazji szyjki macicy.
Jeżeli u kobiet w wieku do 24 lat rozpoznane zostają zmiany małego stopnia, wówczas należy w ciągu 12 miesięcy dwukrotnie powtórzyć cytologię. U kobiet powyżej 25 roku życia rozpoznanie zmian małego stopnia skutkuje pominięciem cytologii i wykonaniem od razu kolposkopii i badania histopatologicznego. Kolposkopia to obserwacja powierzchni szyjki macicy za pomocą wziernika. Dzięki temu badaniu można wykryć raka szyjki macicy, co przekłada się na stuprocentową wyleczalność przy odpowiednim leczeniu. Na podstawie samych badań cytologicznych nie można stwierdzić wystąpienia dysplazji szyjki macicy ani podjąć właściwego leczenia.
Dysplazja szyjki macicy – leczenie farmakologiczne
W zależności od wyników badania cytologicznego i hispatologicznego opracowane są bardzo szczegółowe wytyczne postępowania. W przypadku CIN 2 obserwacja jest dopuszczalna wtedy, gdy kobieta ma szczególne obawy odnośnie ewentualnego prowadzenia przyszłej ciąży. Zalecane jest jednak wdrożenie leczenia. W przypadku dysplazji szyjki macicy drugiego stopnia lekarz może przepisać leczenie farmakologiczne, polegające na zahamowaniu aktywnego podziału komórek przez podawane leki.
Dysplazja szyjki macicy – zabieg
Ciężka dysplazja szyjki macicy wiąże się z koniecznością przeprowadzenia zabiegu wycięcia zmiany. Niedopuszczalne jest podejmowanie obserwacji i wyczekiwania, ponieważ zmiany te są uważane za bezpośredni prekursor raka. Jeżeli zaobserwowano raka szyjki macicy i jest on operacyjny, wówczas można podjąć różne metody leczenia:
- Amputacja szyjki macicy (trachelektomia),
- Konizacja chirurgiczna – wycięcie kawałka tkanki zawierającego nieprawidłowe komórki,
- Histerektomia – usunięcie macicy wraz z pobocznymi węzłami chłonnymi. Histerektomia radykalna to natomiast usunięcie macicy wraz z przydatkami (jajnikami i jajowodami). Tę metodę stosuje u kobiet starszych i nieplanujących ciąży,
- Pętlowe wycięcie elektrochirurgiczne (usunięcie tkanek za pomocą prądu elektrycznego),
- Leczenie falami radiowymi o wysokiej częstotliwości.
Dysplazja szyjki macicy a współżycie
Gdy występuje dysplazja szyjki macicy spowodowana infekcjami przenoszonymi drogą płciową, wówczas nie należy podejmować stosunków płciowych. Przeciwwskazania mogą się różnić w zależności od stopnia zaawansowania dysplazji oraz rodzaju choroby przenoszonej drogą płciową.
Dysplazja szyjki macicy a zajście w ciążę
Dysplazja szyjki macicy a ciąża – kiedy zajście w ciążę jest dopiero planowane i zostanie zdiagnozowana dysplazja, wówczas konieczne jest przeprowadzenie kompleksowego badania i określenie taktyki leczenia. Po przeprowadzeniu leczenia należy odczekać rok, wykonując regenerującą terapię i dopiero po upływie roku można zajść w ciążę. W dysplazji I oraz II stopnia można w niektórych przypadkach zajść w ciążę, jednak w dysplazji szyjki macicy III stopnia najpierw trzeba wyleczyć ten stan. Przebieg ciąży zależy od stopnia uszkodzenia błony śluzowej przez nieprawidłowe komórki, a ciężka dysplazja grozi przedwczesnym porodem albo poronieniem.
Bibliografia:
Nasierowska-Guttmejer A, Kędzia W, Rokita W, et al. Rekomendacje dotyczące diagnostyki i leczenia płaskonabłonkowych zmian śródnabłonkowych szyjki macicy na podstawie wytycznych CAP/ASCCP. Ginekol Perinatol Prakt. 2016;1(3):130-137.
Scientific Advisory Committee. Wpływ leczenia dysplazji szyjki macicy na wyniki położnicze. Opinion Paper nr 21. Podyplomie. Czerwiec 2010;91(94).
dr Bartek Kulczyński Dyplomowany Dietetyk, absolwent Wydziału Nauk o Żywności i Żywieniu
NowaFarmacja.pl
Od 2018 roku wykładowca na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu. Aktualnie prowadzi największy kanał YouTube w Polsce o zdrowiu "dr Bartek Kulczyński". Jako dietetyk z wykształcenia, specjalizuje się w dietoterapii chorób sercowo-naczyniowych – miażdżycy, podwyższonego poziomu cholesterolu we krwi i nadciśnienia tętniczego krwi. Autor kilkudziesięciu publikacji naukowych o zasięgu krajowym i zagranicznym. Swoją wiedzę aktualizuje i poszerza poprzez uczestnictwo w licznych szkoleniach i konferencjach naukowych. Przez wiele lat był członkiem Polskiego Towarzystwa Dietetyków, Polskiego Towarzystwa Nauk Żywieniowych i Polskiego Towarzystwa Badań nad Miażdżycą. Prywatnie pasjonat wypraw rowerowych i spływów kajakowych. Na blogu Apteki Nowa Farmacja dzieli się zgromadzoną przez siebie wiedzą pisząc artykuły na temat m.in. odpowiedniego żywienia.