Autoimmunologiczne zapalenie wątroby (azw) - objawy i leczenie

Co to jest autoimmunologiczne zapalenie wątroby?

Opisując AZW bardziej konkretnie, warto zacząć od tego, że chorobę tę rozpoznano w latach 50-tych XIX wieku. Jednak już od tamtego czasu jest to dość rzadkie zaburzenie, które dotyka średnio do 2 osób na 100 000 przypadków (w Europie, a w Ameryce odsetek jest nieco większy). Polega ona na postępującym stanie zapalnym wątroby, prowadzącym do marskości i niewydolności tego narządu. AZW określono jako zaburzenie natury autoimmunologicznej, ponieważ nierzadko łączy się ono z objawami tocznia rumieniowatego (innej znanej choroby o charakterze autoimmunologicznym), nadmierną aktywacją układu odpornościowego (o czym piszemy w dalszej części artykułu), a ponadto nie powodują jej żadne konkretne czynniki zewnętrzne. Autoimmunologiczne zapalenie wątroby występuje w zasadzie wśród ludzi o każdym wieku, choć stosunkowo częściej pojawia się wśród młodych kobiet. Ogólnie mówiąc, kobiety chorują nawet czterokrotnie częściej, niż mężczyźni. AZW występuje oficjalnie w trzech rodzajach: wyróżniamy AZW typu 1, 2, 3.

Przyczyny autoimmunologicznego zapalenia wątroby

Nie jest jasne, jakie konkretnie czynniki prowadzą do rozwoju AZW. Do potencjalnych przyczyn powstania tej choroby należą: infekcje wirusowe (w tym wirusowe zapalenia wątroby – sprawdź objawy WZW typu A i objawy WZW typu B!), czynniki genetyczne, toksyczne (np. leki, alkohol). Jednak aby choroba wystąpiła, przede wszystkim hepatocyty (komórki wątroby) muszą mieć na swojej powierzchni nieprawidłowe antygeny HLA II. To przez ten fakt dochodzi do choroby autoimmunologicznej, gdyż przez źle działające receptory organizm odczytuje dane komórki (tutaj akurat hepatocyty) jako „wrogie”.

Objawy autoimmunologicznego zapalenia wątroby

Pacjenci cierpiący na autoimmunologiczne zapalenie wątroby objawy mają charakterystyczne dla chorób autoimmunologicznych. Jednak nie są to dolegliwości typowo związane z wątrobą, dlatego szczególnie w pierwszych etapach AZW może być trudno o właściwą diagnozę. Niemniej jednak, poza objawami biochemicznymi, o których piszemy w kolejnym akapicie, AZW może występować z:

• Wysypką skórną,
• Chorobami tarczycy (w tym choroba Hashimoto - wypróbuj hashima forte w kapsułkach),
• Wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego,
• Liszajem płaskim,
• Zapaleniem opłucnej,
• Zapaleniem osierdzia i wsierdzia.

Jak zdiagnozować autoimmunologiczne zapalenie wątroby?

Choć stosunkowo długo już znamy autoimmunologiczne zapalenie wątroby – diagnostyka tej choroby nie jest prosta i nie określono dotychczas zestawu charakterystycznych dla niej badań. Korzysta się zatem z różnego rodzaju testów diagnostycznych, które dotyczą pracy wątroby i poprzez łączenie ich z diagnostyką układu odpornościowego prawdopodobne jest znalezienie odpowiedzi na pytanie, czy dana choroba to AZW.

Badania na autoimmunologiczne zapalenie wątroby to przede wszystkim:

• Badanie aktywności transaminaz,
• Testy na obecność przeciwciał (w tym SMA, ANA, anty-SLA, LP, anty-LKM-1, p-ANCA, anty-ASGPR, anty-LC1),
• Test na hipergammaglobulinemię,
• Badania czasu protrombinowego.

Ponadto warto wykonać biopsję wątroby, jednak wynik tego badania nie wskazuje jednoznacznie na obecność lub brak AZW, a raczej pokazuje stopień uszkodzenia komórek wątroby związany z zapaleniem. Dodatkowo pomocne są badania obrazowe, w tym ultrasonograficzne oraz tomografia komputerowa jamy brzusznej.

Do zdiagnozowania autoimmunologicznego zapalenia wątroby wykorzystuje się też specjalnie skonstruowany test – skalę punktową powstałą na bazie wytycznych Międzynarodowej Grupy AZW.

Leczenie autoimmunologicznego zapalenia wątroby

U osób, u których rozpoznano autoimmunologiczne zapalenie wątroby, przeszczep zwykle nie jest koniecznością – przynajmniej nie do momentu wystąpienia zaawansowanych powikłań. Warto rozpocząć sugerowane przez lekarza leczenie jak najszybciej. Wśród możliwych terapii pojawiają się:

• Kortykosterydy (prednizon),
• Azatiopryna,
• Budezonid,
• Mykofenolan mofetylu (MMF),
• Cyklosporyna.

W przypadku zaawansowanego autoimmunologicznego zapalenia wątroby przeszczep narządu może być korzystnym rozwiązaniem, choć należy mieć na uwadze, że nawet u jednej trzeciej pacjentów po transplantacji narządu może dojść do nawrotu choroby.

Jaka dieta przy autoimmunologicznym zapaleniu wątroby?

Po diagnozie AZW dieta chorego niestety musi ulec pewnym zmianom. Przede wszystkim należy z niej wyeliminować alkohol oraz produkty ciężkostrawne. Posiłki warto jeść częściej, a w mniejszych porcjach. Nie należy smażyć produktów, a raczej je gotować i dusić. Dieta w zapaleniu wątroby AZW powinna ograniczać spożycie tłuszczu (najlepiej do 45-50 gramów na dobę) oraz błonnika (czyli pełnoziarnistych produktów zbożowych). Należy przy tym uważnie obserwować samopoczucie i eliminować produkty, które mimo swojej lekkostrawności mogą szkodzić (np. pieczywo jasne, w którym czasem skórka może być problematyczna dla chorego). Jest to jednak znacznie szerszy temat, który poruszamy w oddzielnych wpisie - Dieta przy chorobach autoimmunologicznych.

Autoimmunologiczne zapalenie wątroby u dzieci

AZW u dzieci występuje dużo rzadziej, niż u dorosłych. Nierzadko jest to jedna z kilku chorób autoimmunologicznych, które dotyczą danego przypadku. Jednak u dzieci leczenie trwa zwykle krócej i kończy się lepszymi wynikami – innymi słowy, organizm dziecka lepiej radzi sobie z chorobą i jej leczeniem, i jest znacznie mniej zagrożony powikłaniami.

Powikłania autoimmunologicznego zapalenia wątroby

Szybkie podjęcie odpowiedniego leczenia, stosowanie się do zasad diety przy AZW oraz unikanie czynników szkodliwych dla wątroby to najważniejsze reguły prowadzące do poprawy stanu zdrowia. Jednak u jednego na pięciu pacjentów dochodzi do rozwoju powikłań i brak wyraźnego polepszenia samopoczucia po leczeniu.

Rokowania przy autoimmunologicznym zapaleniu wątroby

Nawet jeden na pięciu pacjentów może wyjść z choroby bez leczenia, nazywa się to samoistną remisją. Z drugiej strony, aż do 30% chorych nieleczonych nie ma szans na przeżycie AZW dłużej, niż 2 lata, a im dłuższy okres choroby i brak podjętego leczenia, tym wyższa śmiertelność. W łagodnych przypadkach (i odpowiednio leczonych) wyjście z choroby trwa kilka miesięcy, z kolei w zaawansowanej chorobie przebiegającej z koniecznością transplantacji – nawet do około 90% pacjentów przeżywa co najmniej 5 lat po operacji. Rokowania zatem są stosunkowo pozytywne i warto pamiętać, że bardzo wiele zależy od tego, w jakim stopniu chory będzie przestrzegał zaleceń specjalistów.

Źródła:

Gregorio G.V. i wsp.: Autoimmune hepatitis in childhood: a 20-year experience. Hepatology 1997; 25: 541-7.
Mucha K., Ołdakowska-Jedynak U., Ziarkiewicz-Wróblewska B., Autoimmunologiczne zapalenie wątroby [w:] Ołdakowska-Jedynak U., Pączek L. (red.): Nawrót choroby podstawowej po przeszczepieniu wątroby, Wydawnictwo Czelej, Lublin 2005, s. 31-37.
Gierach M. i wsp.: Autoimmunologiczne zapalenie wątroby – opis przypadku. Medycyna Rodzinna 3/2013, s. 116-119.