Dieta przy chorobach autoimmunologicznych

Spis Treści

Wpływ diety na choroby autoimmunologiczne

Choroby autoimmunologiczne to przewlekłe choroby zapalne, które są spowodowane nieprawidłowo funkcjonujący układem immunologicznym. W normalnych warunkach układ immunologiczny chroni organizm przed różnego rodzaju infekcjami, różnicując przy tym, komórki obce od komórek własnych organizmu. W chorobach autoimmunologicznych dochodzi jednak do dysfunkcji tego układu, która polega na tym, że nie rozpoznaje on komórek organizmu jako własnych i traktuje je jako komórki obce, zagrażające organizmowi i uruchamia szereg procesów prowadzących do ich zniszczenia. Jednymi z popularniejszych są autoimmunologiczne zapalenie wątroby i autoimmunologiczne zapalenie tarczycy.

Choroby autoimmunologiczne są chorobami, których wyleczenie nie jest możliwe. Ich terapia polega na stosowaniu leczenia, która minimalizuje nasilenie i występowanie objawów oraz zwiększa komfort życia pacjenta. Jednak nie wolno zapominać, że terapia chorób przewlekłych to nie tylko leczenie farmakologiczne. Obejmuje ona również metody niefarmakologiczne, które są bardzo istotnym uzupełnieniem terapii lekami. Warto w tym miejscu jednak podkreślić, że dieta nie może stanowić jedynego elementu terapii większości chorób autoimmunologicznych. Chociaż są i takie choroby, w których stosowanie odpowiedniej diety jest jedyną metodą leczenia – jako przykład można przytoczyć tu celiakię, której leczenie opiera się na stosowaniu diety bezglutenowej. Szczególnie na początku terapii, warto zasięgnąć porady specjalisty w zakresie zmian w dotychczasowej diecie.

Jednak jaką rolę odgrywa dieta w chorobie autoimmunologicznej? Otóż, ogromną rolę w procesach odpornościowych odgrywa nasz mikrobiom jelitowy, czyli tzw. „dobre bakterie” zasiedlające nasze jelita. Choć może być to zaskakujące, to w naszych jelitach bytuje ponad kilogram bakterii – zważywszy na ich rozmiary, to naprawdę dużo! W naszych jelitach znajduje się również ok. 70% tkanki, która odpowiada za procesy odpornościowe. Dlatego też zmiany w mikrobiomie jelitowym (czyli dysbioza) mogą mieć bezpośredni wpływ na funkcjonowanie układu immunologicznego. Do tych zmian z kolei może się w dużym stopniu przyczynić nasza dieta. Stąd też wpływ diety na choroby autoimmunologiczne.

Jaka dieta przy chorobach autoimmunologicznych?

Choroby autoimmunologiczne nie są jednorodną grupą chorób, jednak u ich podłoża leżą procesy zapalne wywołane nieprawidłowym działaniem układu immunologicznego. W niektórych chorobach, jak we wspomnianej wcześniej celiakii, jedynym skutecznym leczeniem jest wyeliminowanie z diety pewnych składników. W przypadku innych chorób autoimmunologicznych, skuteczne jest zastosowanie diety, która wyklucza spożywanie składników przyczyniających się do zaburzenia mikrobiomu jelitowego (dysbiozy) oraz ogranicza procesy zapalne w organizmie.

Dieta w chorobach autoimmunologicznych opiera się przede wszystkim na ograniczeniu spożywania niektórych białek, które mogą przyczynić się do zaostrzenia choroby. Nazywana jest ona dietą niskoantygenową. Eliminacji podlegają przede wszystkim zboża, rośliny strączkowe oraz nabiał.

Niekiedy konieczne jest również wykluczenie orzechów, jajek, nasion (również picie kawy nie jest zalecane w przebiegu chorób autoimmunologicznych), roślin psiankowatych (np. ziemniaki), czy drożdży. Wykazano również, że spożywanie alkoholu może mieć negatywny wpływ na przebieg chorób autoimmunologicznych.

W zamian za to, w diecie niskoantygenowej, powinny się znaleźć warzywa, najlepiej w formie surowej. Najkorzystniejsze jest spożywanie zielonych warzyw liściastych oraz warzyw kapustnych. Warzywa kapustne zawierają związki o działaniu przeciwzapalnym oraz detoksykacyjnym. Stanowią również świetną pożywkę dla bakterii bytujących w jelitach. W diecie takiej powinny się również znaleźć ryby, mięso dobrej jakości, zdrowe tłuszcze oraz owoce w umiarkowanych ilościach. Należy również pamiętać o zapewnieniu odpowiedniej podaży witaminy D.

Zioła na choroby autoimmunologiczne

Wartościowym uzupełnieniem terapii chorób autoimmunologicznych może być również wykorzystanie ziół. Sprawdzają się one przede wszystkim w łagodzeniu niektórych dolegliwości związanych z przebiegiem choroby podstawowej. Najczęściej wykorzystywane są zioła wpływające na pracę przewodu pokarmowego. W przypadku biegunek sprawdzają się kora dębu, liść szałwii, nasienie płesznika. W zaparciach warto wykorzystać surowce śluzowe oraz o wysokiej zawartości błonnika, do których należą nasiona i łupiny nasienne babki jajowatej, nasiona lnu. Surowce te działają również powlekająco na przewód pokarmowy.

Unikać należy natomiast surowców o działaniu przeczyszczającym, które mogą doprowadzić do bolesnych skurczów (np. liść senesu, korzeń rzewienia, kora kruszyny). Zastosowanie znajdują również zioła regulujące pracę przewodu pokarmowego, np. rumianek, melisa, koper, mięta, dziurawiec. Niekiedy pomocne mogą być surowce roślinne o działaniu uspokajającym, np. korzeń kozłka lekarskiego. Należy jednak pamiętać, że niektóre zioła mogą wchodzić w istotne interakcje z przyjmowanymi lekami, dlatego też zawsze przed ich użyciem należy skonsultować się ze specjalistą.

Choroby autoimmunologiczne a nietolerancja pokarmowa

Istnieje również pewien związek pomiędzy nietolerancjami pokarmowymi a chorobami autoimmunologicznymi. W nietolerancjach pokarmowych dochodzi do błędnego działania układu immunologicznego, który rozpoczyna atak w kierunku niestrawionych resztek pokarmowych. Dochodzi do przeciążenia układu immunologicznego, który już w wyniku choroby autoimmunologicznej działa nieprawidłowo, co może skutkować nasileniem objawów choroby.

Piśmiennictwo:

1. Szczeblowska D., Hebzda A., Wojtuń S. Choroby autoimmunizacyjne w praktyce lekarskiej. Pediatr Med. Rodz 2011; 7(3): 218-222
2. Stanek-Misiąg E., Desmond M. Jeść na zdrowie w chorobach autoimmunologicznych. Portal mp.pl
3. Kuryłowicz A., Bednarczuk T., Nauman J. Wpływ niedoboru witaminy D na rozwój nowotworów i chorób autoimmunologicznych. Endokrynologia Polska 2007; 58(2): 142-150
4. Dick T., Jak sobie radzić z alergiami pokarmowymi i środowiskowymi, Bauer-Weltbild Media, 2009