Autorka:
mgr farmacji Patrycja Jakimik
NowaFarmacja.pl
Co to jest wirusowe zapalenie wątroby typu A?
Wirusowe zapalenie wątroby typu A jest chorobą, która wywoływana jest przez enterowirusy z rodziny Pikornaviridae. Są to wirusy, które charakteryzuje wysoka odporność na warunki środowiska takie, jak wysoka i niska temperatura, obecność kwasów oraz środków dezynfekujących. Do zakażenia dochodzi poprzez wniknięcie wirusa za pośrednictwem receptorów znajdujących się na powierzchni komórki wątroby (hepatocytu). Tam dochodzi do namnożenia wirusów, które następnie wraz z żółcią transportowane są do jelit i kolejno wydalane z kałem.
Wirusowe zapalenie wątroby typu A jest chorobą, która występuje na całym świecie, jednak częstsze jej występowanie obserwuje się w krajach o złych warunkach sanitarnych. Do krajów o najwyższej endemiczności należą rozwijające się kraje Afryki Środkowej i Południowej oraz Azji
Południowej. Pośrednią endemicznością charakteryzują się kraje Azji Środkowej, Ameryki Łacińskiej, Afryki Północnej oraz Bliskiego Wschodu. Choroba ta z mniejszą częstością występuje w krajach Azji Wschodniej i Południowo-Wschodniej, Europy Środkowej i Wschodniej oraz na Karaibach. Najniższa endeemiczność występuje w bogatych krajach Azji oraz Pacyfiku, w USA, Kanadzie oraz Europie Zachodniej.
Wyróżniamy także wzw typu B, typu C, D oraz E.
Jak można zarazić się żółtaczką pokarmową?
Wirusowe zapalenie wątroby typu A należy do „chorób brudnych rąk”, ponieważ do zakażenia nim najczęściej dochodzi na drodze fekalno-oralnej. Do zakażenia dochodzi więc po spożyciu zanieczyszczonej żywności oraz niedostatecznej higieny. Żółtaczką pokarmową można się również zarazić w wyniku bliskiego kontaktu z osobą chorą. Czynnikiem ryzyka jest również kontakt (domowy, bądź też zawodowy) z dziećmi, które uczęszczają do żłobka lub przedszkola. Zwiększone ryzyko wystąpienia zakażenia występuje także u osób, które odbywają podróż do krajów endemicznego występowania wirusowego zapalenia wątroby typu A. Ryzyko zakażenia zwiększać może również spożywanie owoców morza. Czynnik ryzyka stanowią również analne kontakty seksualne (szczególnie mężczyzn mających kontakty seksualne z mężczyznami). Do wystąpienia choroby może dojść również u osób, które zajmują się usuwaniem odpadów komunalnych i płynnych nieczystości. Do zakażenia skażonymi igłami dochodzi rzadko, zwykle dotyczą one narkomanów.
Objawy WZW typu A
Wirusowe zapalenie wątroby typu A może przebiegać pod trzema postaciami – najczęściej w postaci bezżółtaczkowej, z żółtaczką, bądź też w postaci cholestatycznej. Choroba ta bardzo często przebiega bez występowania żadnych objawów, bądź też z objawami o niewielkim nasileniu. W jej przebiegu najczęściej występują takie objawy, jak zwiększona męczliwość, nudności, wymioty, czy też bóle mięśni, brzucha oraz stawów. W postaci cholestatycznej dodatkowo może występować świąd skóry. W okresie zwiastującym chorobą niekiedy pojawia się niewielkie powiększenie wątroby, natomiast w postaciach z żółtaczką obecna jest ciemniejsza barwa moczu oraz jaśniejsze zabarwienie stolca.
Jakie badania wykonać na wirusowe zapalenie wątroby typu A?
W celu diagnozy wirusowego zapalenia wątroby typu A wykonuje się oznaczenie przeciwciał anty-HAV klasy IgM, które to są obecne do 4 – 6 miesięcy i stopniowo zastępowane są przez przeciwciała anty-HAV klasy IgG, które pozostają obecne do końca życia. Obecność przeciwciał klasy IgM świadczy o świeżym zakażeniu, natomiast obecność przeciwciał klasy IgG świadczy o przebytym zakażeniu.
Dodatkowo, w postaciach objawowych, jak i bezobjawowych dochodzi do zwiększenia aktywności ALT oraz AST (enzymy wątrobowe). Występuje również zwiększone stężenie bilirubiny, a w postaci cholestetycznej dochodzi do wzrostu aktywności ALP i GGT.
Leczenie WZW typu A
Terapia WZW typu A polega przede wszystkim na opanowaniu występujących objawów choroby. Nie ma możliwości leczenia przyczynowego tej choroby.
Leczenie więc polega przede wszystkim na zapewnieniu odpowiedniego odżywienia oraz nawodnienia chorego. W cięższych przypadkach, bądź też gdy występują powikłania może być konieczna hospitalizacja. W większości przypadków wystarczające jest jednak leczenie ambulatoryjne.
Przede wszystkim należy zadbać o odpoczynek. Osoba choroba powinna ograniczyć aktywność fizyczną w ostrej fazie choroby, jak również przez miesiąc od wystąpienia objawów. Dodatkowo, należy zadbać o zapewnienie właściwej podaży energetycznej.
W przypadku, gdy występują nasilone wymioty, konieczne jest zadbanie o właściwe nawodnienie i unikanie odwodnienia. Ważnym elementem terapii jest również unikanie alkoholu przez pierwszych 6 miesięcy oraz znaczne ograniczenie jego spożywania do roku od wystąpienia objawów.
Istotną kwestią jest także unikanie niektórych leków – tych, których metabolizm zachodzi w wątrobie.
W przypadku postaci cholestetycznej niekiedy konieczne jest zastosowanie leczenia przeciwświądowego.
WZW typu A a dieta
Dieta w przebiegu WZW typu A powinna być skomponowana w taki sposób, aby 70% wartości energetycznej stanowiły łatwo przyswajalne węglowodany, 10-20% tłuszcze, a pozostałe 10% białka. Dietę należy stopniowo rozszerzać, biorąc pod uwagę indywidualną tolerancję chorego na dane składniki pokarmowe. Powrót do normalnej diety następuje zwykle w ciągu 6 miesięcy.
Powikłania po wirusowym zapaleniu wątroby typu A
Powikłania po wirusowym zapaleniu wątroby typu A występują rzadko. Na ich wystąpienie bardziej narażone są osoby po 50. roku życia oraz z przewlekłymi chorobami wątroby. U osób tych może wystąpić nadostre oraz piorunujące zapalenie. Powikłaniem po WZW typu A może być również uszkodzenie nerek, a w przypadku obecności predyspozycji genetycznych może dojść do wyzwolenia autoimmunologicznego zapalenia wątroby.
Profilaktyka WZW typu A
Istnieją metody, które zmniejszają ryzyko zachorowania na wirusowe zapalenie wątroby typu A. Najskuteczniejszą metodą jest zastosowanie szczepień ochronnych. W tym celu wykorzystuje się inaktywowane szczepionki, które zawierają zabite wirusy HAV. Konieczne jest podanie dwóch dawek szczepionki domięśniowo. Uodpornienie następuje już po upływie 2 tygodni od podania pierwszej dawki (u 88% szczepionych). W Polsce szczepienie przeciwko WZW A jest szczepieniem zalecanym.
Ważnym elementem profilaktyki zachorowań jest również odpowiednia higiena. Podczas wyjazdu do krajów endemicznych należy zwrócić szczególną uwagę na to, co spożywamy. Szczególnie należy pamiętać o dokładnym myciu owoców i warzyw przed ich spożyciem oraz piciu wody jedynie ze sprawdzonych źródeł – najlepiej wody butelkowanej.
Osoby zajmujące się produkcją oraz dystrybucją żywności, u których wystąpi wirusowe zapalenie wątroby typu A, powinny być czasowo odsunięte od wykonywania obowiązków.
Piśmiennictwo:
1. Juszczyk J. Ostre wirusowe zapalenie wątroby typu A. Interna Szczeklika 2018