Autorka:
mgr farmacji Patrycja Jakimik
NowaFarmacja.pl
Co to jest HBV i WZW typu B?
HBV jest wirusem, który wywołuje zakażenie wirusowym zapaleniem wątroby typu B. WZW B inaczej nazywane jest „żółtaczką wszczepienną”. Rezerwuarem HBV jest człowiek – oznacza to, że choroba ta przenosi się jedynie z człowieka na człowieka. Do zakażenia WZW typu B może dojść na drodze pozajelitowej (najczęściej poprzez kontakt z krwią), płciowej oraz okołoporodowej. Zapadalność na wirusowe zapalenie wątroby typu B znacznie się zmniejszyła w porównaniu do lat 70. i 80. ubiegłego stulecia i obecnie w Polsce dla ostrego WZW B wynosi ok. 0,14/100 000. Zmniejszoną zachorowalność zawdzięczamy poprawie sterylizacji sprzętów oraz materiałów medycznych, jak również obowiązkowym szczepieniom.
Przyczyny WZW typu B
Do zakażenia wirusowym zapaleniem wątroby typu B dochodzi w wyniku kontaktu z krwią, bądź płynami ustrojowymi zarażonej osoby. Do zakażenia może dojść wyniku bliskiego kontaktu z osobą chorą na ostre lub przewlekłe WZW typu B (wspólne mieszkanie, kontakt seksualny). Przyczyną zakażenia wirusem WZW B może być także poddawanie się inwazyjnym procedurom diagnostycznym, bądź też leczniczym, jak leczenie preparatami krwi, hemodializa oraz wszelkie zabiegi przebiegające z naruszeniem ciągłości skóry. Do zakażenia może dojść również np. podczas wykonywania tatuażu. Zwiększone ryzyko zachorowania występuje u osób mających wielu partnerów seksualnych, jak również u osób uzależnionych od narkotyków dożylnych. Dotyczy to także osób zawodowo narażonych na kontakt z krwią oraz płynami ustrojowymi – pracowników służby zdrowia, instytucji opiekuńczych.
Objawy WZW typu B
Objawy wirusowego zapalenia wątroby typu B zależą od jego charakteru – może być to zapalenie ostre, bądź przewlekłe. W ostrym wirusowym zapaleniu wątroby typu B objawy obejmują przede wszystkim zwiększoną męczliwość, nudności, wymioty oraz silne bóle mięśni i stawów, które ustępują po wystąpieniu żółtaczki (objawy te pokrywają się z niektórymi objawami wzw typu a). Może również występować mocz o ciemniejszym zabarwieniu oraz stolec o zabarwieniu jaśniejszym. Zakażenie może też przebiegać bez objawów.
Natomiast w przewlekłym wirusowym zapaleniu wątroby typu B u większości chorych nie występują żadne objawy. U osób z objawowym przebiegiem choroby najczęściej występuje uczucie zmęczenia oraz często obniżony nastrój. Może dojść do nieznacznego powiększenia wątroby, a w cięższych przypadkach do występującej stale lub okresowo żółtaczki. Nierzadko zdarza się, że występujące objawy przewlekłego WZW B związane są z marskością wątroby, jak również pozawątrobowymi powikłaniami. W przebiegu przewlekłego WZW B mogą występować okresowe zaostrzenia.
Diagnostyka WZW typu B
W celu diagnostyki WZW B oznacza się DNA HBV, który jest markerem zakażenia tymże wirusem. Wykonuje się również badania serologiczne, polegające na oznaczeniu antygenów HBV (HBsAg, HBeAg) oraz swoiste przeciwciała (anty-HBc w klasie IgM i IgG, anty-HBe, anty-HBs). Oznacza się również aktywność enzymów wątrobowych ALT i AST.
Czy można wyleczyć wirusowe zapalenie wątroby typu B?
W ok. 90% przypadków udaje się wyleczyć wirusowe zapalenie wątroby typu B. Zwykle jednak wymagana jest co najmniej kilkumiesięczna terapia obejmująca stosowanie zarówno leczenia farmakologicznego, jak i niefarmakologicznego.
Leczenie WZW typu B
W terapii WZW B zaleca się odpoczynek oraz odpowiednie odżywianie i nawadnianie osoby chorej. Niemniej istotna jest rezygnacja z alkoholu, jak również z zażywania leków metabolizowanych w wątrobie.
W leczeniu WZW B wdraża się również leczenie farmakologiczne. W ostrym WZW B stosuje się przede wszystkim leki z grupy analogów nukleotydowych/nukleozydowych. W przebiegu przewlekłego WZW B poza analogiami nukletydowymi/nukleozydowymi, wykorzystuje się również interferony alfa.
Dieta przy WZW typu B
Bardzo ważne jest, aby osoba z wirusowym zapaleniem wątroby typu B była odpowiednio odżywiona i nawodniona. Istotne jest zapewnienie odpowiedniego zapotrzebowania energetycznego, mając na uwadze odpowiedni procentowy udział poszczególnych składników odżywczych w diecie – ok. 70% powinny stanowić węglowodany, 10-20% tłuszcze, 10% białka. Dieta powinna być lekkostrawna oraz wykluczać składniki, które mogłyby spowodować podrażnienie układu pokarmowego. Stopniowo można rozszerzać dietę o inne produkty, biorąc pod uwagę tolerancję chorego.
Zadbaj o wątrobęstosując odpowiednią suplementację
WZW B w ciąży
Zakażenie HBV nie ma działania teratogennego. Oznacza to, że zakażenie tym wirusem nie wpływa niekorzystnie na rozwój płodu i ciąża rozwija się tak samo jak u kobiet niezakażonych. Niekiedy jednak zaleca się, aby poczekać z planowaniem ciąży do momentu zakończenia leczenia przez kobietę zakażoną, co ma związek ze stosowanymi lekami. Jeśli jednak kobieta stosująca leczenie przeciwko HBV zajdzie w ciąże, istnieje możliwość takich leków, które są dozwolone w ciąży. Noworodkowi matki zakażonej podaje się po porodzie standardową dawkę szczepionki przeciwko WZW B oraz swoistą immunoglobulinę przeciwko HBsAg. Warto również wspomnieć, że wirusowe zapalenie wątroby typu B nie stanowi przeciwwskazania do karmienia piersią.
Powikłania WZW B
Do powikłań wirusowego zapalenia wątroby typu B zalicza się przede wszystkim marskość wątroby, do rozwoju której dochodzi u 8-20% chorych na przewlekłe WZW B w ciągu 5 lat. Ryzyko tego powikłania wzrasta, gdy dodatkowo występuje zakażenie HIV lub HCV, u mężczyzn, u pacjentów w średnim lub podeszłym wieku oraz u osób nadużywających alkoholu. Innym możliwym powikłaniem jest rak wątrobowokomórkowy. Może także dojść do rozwoju chorób spowodowanych z obecnością kompleksów immunologicznych – kłębuszkowego zapalenia nerek, krioglobulinemii mieszanej, guzkowego zapalenia tętnic. Do powikłań tych dochodzi jednak rzadko.
Profilaktyka WZW typu B
Podstawą profilaktyki przed zakażeniem HBV jest przede wszystkim stosowanie szczepień ochronnych. Ponadto, należy unikać sytuacji, w których mogłoby dojść do kontaktu z krwią lub płynami ustrojowymi osoby potencjalnie zakażonej HBV.
Piśmiennictwo
1. Juszczyk J. Ostre wirusowe zapalenie wątroby typu B. Interna Szczeklika 2018
2. Juszczyk J., Walewska-Zielecka B. Przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu B. Interna Szczeklika 2018