Atopowe Zapalenie Skóry a dieta - co wolno jeść, czego należy unikać?

Spis Treści

Atopowe zapalenie skóry – kto choruje?

Atopowe zapalenie skóry najczęściej rozpoczyna się we wczesnym dzieciństwie. Około 60% wszystkich przypadków ma początek w pierwszym roku życia, a 90% przed ukończeniem 5. roku życia. Atopowe zapalenie skóry u większości chorych zazwyczaj ustępuje do 5. urodzin, jednak nawroty u części z nich mogą występować jeszcze w życiu dorosłym. AZS występuje u 4,7–9,2% dzieci i 0,9–1,4% dorosłych. Częściej chorują dzieci z miast, rzadziej te mieszkające na wsi.

Atopowe zapalenie skóry – objawy

Choroba przebiega w odmienny sposób w zależności od wieku, kiedy występują objawy. Fazę niemowlęcą (trwająca do 2. roku życia) charakteryzują intensywnie swędzące grudki i pęcherzyki zlokalizowane głównie policzkach, czole i głowie. W okresie dziecięcym (od 2. roku życia do okresu dojrzewania) zmiany lokalizują się w zgięciach łokciowych i podkolanowych, na karku oraz nadgarstkach. Natomiast faza wieku dorosłego (trwająca do końca życia) charakteryzuje się zmianami w fałdy zgięciowych, na twarzy i szyi, górnych częściach ramion i pleców, grzbietowych powierzchniach oraz palcach dłoni i stóp.

Co nasila objawy atopowego zapalenia skóry?

Objawy atopowego zapalenia skóry nasilają się pod wpływem alergenów wziewnych oraz pokarmowych, czynników klimatycznych, stresu, nadwagi i otyłości, zmian gospodarki hormonalnej, palenia papierosów, a także czynników drażniących (niektóre preparaty do mycia skóry, szorstkie i wełniane tkaniny) oraz niektórych mikroorganizmów.

Atopowe zapalenie skóry a dieta

W leczeniu atopowego zapalenia skóry nie ma jednej uniwersalnej diety. Każdy chory powinien posiadać swój indywidualny program żywieniowy.

Atopowe zapalenie skóry jest bardzo często pierwszym objawem choroby alergicznej. Szczególnie u dzieci zauważa się największy udział alergenów w powstawaniu atopowego zapalenia skóry. Uważa się, że wiele różnych alergenów może potencjalnie zaostrzać przebieg choroby. Szacuje się, że u 30-40% chorych z ciężkim lub umiarkowanym AZS występuje także alergia pokarmowa. Badacze jednak sugerują, że alergie pokarmowe pełnią niewielką rolę u dorosłych chorych.

90% przypadków alergii pokarmowej u osób cierpiących na atopowe zapalenie skóry wywołana jest przez alergeny zawarte w jajach, mleku, pszenicy, soi, orzeszkach ziemnych, orzechach laskowych oraz rybach. U nastolatków i dorosłych występować mogą również objawy pojawiające się w wyniku reakcji krzyżowych pomiędzy pyłkami a pokarmami. Diety eliminacyjne należy zalecać tylko w przypadkach udokumentowanej (testami alergicznymi) nadwrażliwości pokarmowej, po przeprowadzeniu dokładnego wywiadu. Należy bowiem pamiętać, że niepotrzebnie wprowadzona dieta eliminacyjna może doprowadzić do powstania niedoborów, zwłaszcza u dzieci. Natomiast w przypadku uzasadnionej potrzeby eliminacji pewnych pokarmów należy zadbać o zastąpienie ich zamiennikami w celu uniknięcia niedoborów i niedożywienia. Pomóc w tym może doświadczony dietetyk kliniczny.

Niezależnie od występowania alergii, każdy chory powinien zadbać o zdrowe nawyki żywieniowe oraz utrzymanie prawidłowej masy ciała. Stwierdzono bowiem, że nadmiar wysoko przetworzonych produktów zbożowych (białe pieczywo, produkty cukiernicze, słodycze, produkty z białej mąki, słodkie płatki śniadaniowe itd.), czerwonego mięsa oraz nasyconych kwasów tłuszczowych (tłuste mięsa, tłusty nabiał, masło, smalec, śmietana, słodycze, żywność fast food) zwiększa ryzyko wystąpienia atopowego zapalenia skóry.

Co więcej, warto zadbać o odpowiednią ilość tłuszczów omega-3, które działają przeciwzapalnie. Ich najlepszym źródłem są: tłuste ryby morskie (łosoś, śledź, makrela, sardynka, halibut, szproty), olej lniany, rzepakowy, konopny, rydzowy (z lnianki), siemię lniane, nasiona chia, a także orzechy włoskie oraz migdały. Wykazano, że stosowanie doustnie oleju konopnego (30 ml) przez 8 tygodni u pacjentów ze skórą atopową zmniejszyło objawy atopii, takie jak suchość i świąd skóry [4]. Działanie przeciwzapalne wykazywać będą również owoce i warzywa bogate w antyoksydanty.

Pomocna w leczeniu atopowego zapalenia skóry może być także suplementacja witaminy D3, stosowanie probiotyków (szczególnie Bifidobakterium Lactis Bb12, Lactobacillus Rhamnosus GG) oraz prebiotyków (rozpuszczalne w wodzie frakcje błonnika pokarmowego, których źródłem są m.in. czosnek, cykoria, szparagi, cebula, pomidory oraz banany).

Piśmiennictwo:

1. Roman Nowicki in.: Atopowe zapalenie skóry – aktualne wytyczne terapeutyczne. Stanowisko ekspertów Sekcji Dermatologicznej Polskiego Towarzystwa Alergologicznego i Sekcji Alergologicznej Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego; Lekarz POZ 1/2015
2. C.A. Akdis i in.: Rozpoznawanie i leczenie atopowego zapalenia skóry u dzieci i dorosłych. Konsensus grupy PRACTALL European Academy of Allergology and Clinical Immunology i American Academy of Allergy, Asthma and Immunology; Allergy, 2006; 61: 969–987
3. Jean-Christoph Caubet, MD, Philippe A. Eigenmann, MD: Czynniki alergiczne w atopowym zapaleniu skóry; Dermatologia po Dyplomie 2011;2(1):21-37
4. HALINA BOJAROWICZ , BARBARA WOŹNIAK: Wielonienasycone kwasy tłuszczowe oraz ich wpływ na skórę; Probl Hig Epidemiol 2008, 89(4): 471-475
5. Szachta P., Adamska A., Gałęcka M., Cichy W., Roszak D., Rola probiotyków w chorobach alergicznych, „Pediatria Współczesna. Gastroenterologia, Hepatologia i Żywienie Dziecka” 13(3), 2011, 180−182.