Zrozumienie problemu częstego oddawania moczu: co powinieneś wiedzieć

Spis Treści

Co to jest częstomocz?

Częstomocz to schorzenie układu moczowego, w którym dochodzi do wydalania moczu w małych ilościach, ale często w ciągu dnia (za próg uznaje się najczęściej 8 razy dziennie) i występują więcej niż 2 przebudzenia w nocy w celu oddawania moczu. Bardzo często wraz z częstomoczem występuje uczucie ciągłej presji w pęcherzu moczowym, nawet pomimo niedawnego wypróżnienia. Opisywany objaw chorobowy może wskazywać na infekcje układu moczowego – najczęściej zapalenie pęcherza moczowego, zaburzenia hormonalne, zaburzenia czynności nerek lub choroby prostaty.

Mocz powstaje podczas przebiegającej w nerkach filtracji krwi. Ten proces ma miejsce nieustannie, aby oczyścić organizm ze zbędnych produktów przemiany materii. Krew obwodowa dopływa tętnicą nerkową do nerki i w obrębie ciałka nerkowego przechodzi w sieć naczyń włosowatych. Właśnie tam rozpoczynają się procesy fizjologiczne, polegające na filtracji i krwi i produkcji moczu. Wyprodukowany w nerkach mocz nieustannie spływa moczowodami do pęcherza moczowego, w którym jest gromadzony.

Trudno określić normy prawidłowej mikcji, ponieważ jest to sprawa indywidualna, zależna od wielu czynników, np. ilości spożywanych płynów i rozmiaru pęcherza. Zakłada się, że prawidłowe odczuwanie parcia na mocz ma miejsce przy pęcherzu wypełnionym w 250 – 300 ml, chociaż może się to wahać w granicach 200 – 500 ml, zależnie od pojemności pęcherza. Za normalne uważa się także maksymalnie dwa nocne przebudzenia w celu mikcji – gdy zachodzi potrzeba liczniejszych przebudzeń, mówi się o częstomoczu nocnym.

Zdrowa osoba w ciągu doby produkuje 0,6 – 2,6 litra moczu, a te wartości mogą się wahać zależnie od ilości przyjmowanych płynów. Za normę uznaje się zazwyczaj 1,5 litra moczu dziennie. Incydentalny częstomocz, czyli taki, który miał miejsce jednorazowo, może mieć wytłumaczenie fizjologiczne i nie jest traktowany jako wskaźnik choroby. Częste oddawanie moczu samo w sobie nie jest chorobą, a klinicznym objawem stanów patologicznych, które mogły do tej sytuacji doprowadzić. 

Co oznacza częste oddawanie moczu i jakie są tego przyczyny?

Nadmierna podaż płynów jest jedną z najczęstszych przyczyn częstszych mikcji. Powodem częstego picia może być psychogenne zwiększone pragnienie znane jako pierwotna polidypsja, a także niektóre choroby podwzgórza lub zażywanie leków z grupy cholinolityków, stanowiących powód uczucia suchości w ustach.

Utrata wody przez nerki również może powodować częste oddawanie moczu. Wazopresyna (hormon antydiuretyczny) jest odpowiedzialna za resorpcję wody w kanalikach nerkowych. Prowadzi to do zagęszczenia moczu, a wydalanie jego dużych objętości przez nerki może być spowodowane przez niedobór wspomnianej wazopresyny. Powodem utraty wody przez nerki może być też cukrzyca, a zwiększone pragnienie i zbyt częste oddawanie dużych ilości moczu stanowią typowe objawy cukrzycy. Przewlekła choroba nerek i ostre uszkodzenie nerek mogą spowodować oddawanie zwiększonych ilości moczu.

Powstawanie w drogach moczowych kamieni nerkowych objawia się kolką nerkową, ale też częstym oddawaniem małych ilości moczu i uczuciem parcia na mocz. Symptomami towarzyszącymi mogą być: nudności, wymioty, dreszcze i gorączka.

Bardzo częstą przyczyną częstego oddawania moczu jest zakażenie układu moczowego, zwłaszcza zapalenie pęcherza moczowego. Przy tej przypadłości oddawanie moczu staje się bolesne i trudne, pojawia się pieczenie w cewce moczowej, ból w okolicy nadłonowej, krew w moczu. Naglące parcie na mocz może świadczyć też o występowaniu zapalenia prostaty albo zapalenia cewki moczowej.

Częstomocz po kawie i herbacie może występować ze względu na zawartość kofeiny w tych napojach, która to ma umiarkowane i tymczasowe działanie moczopędne. Pozostałe przyczyny częstego oddawania moczu to:

• Pęcherz nadreaktywny – jest to spowodowane problemami z unerwieniem mięśni pęcherza, 
• Niedoczynność przysadki mózgowej, 
• Uszkodzenie rdzenia kręgowego, 
• Stosowanie diuretyków i leków moczopędnych, 
• Nowotwór pęcherza, 
• Ciąża, 
• Choroby ginekologiczne, 
• Zaburzenia endokrynologiczne – zespół Cushinga, moczówka prosta, nadczynność przytarczyc, 
• Wady wrodzone układu moczowego, np. odpływu pęcherzowo – moczowodowego, 
• Zaburzenia nerwicowe. 

Częstomocz na tle nerwowym i psychicznym

Częste oddawanie moczu na tle psychicznym przytrafia się, kiedy występuje pobudzenie nerwowe czy też gdy pojawiają się zaburzenia wpływające na sygnały nerwowe pomiędzy mózgiem a pęcherzem moczowym. Częstomocz na tle nerwowym często przytrafia się dzieciom i młodzieży w wieku przedszkolnym i szkolnym. 

Częste oddawanie moczu przez kobietę

Częstomocz przed okresem może się zdarzać, gdyż jest to jeden z objawów zespołu napięcia przedmiesiączkowego. Najczęstszą przyczynę częstych mikcji u kobiet stanowi jednak bakteryjne zakażenie układu moczowego, ponieważ cewka moczowa jest dużo krótsza niż u mężczyzn i blisko umiejscowiona do ujścia pochwy i odbytu.

Częstomocz może wynikać z ucisku na pęcherz moczowy, co może mieć związek z kwestiami onkologicznymi. Najczęściej występującym nowotworem niezłośliwym macicy są mięśniaki. Rozrastają się one głównie w trzonie macicy, przez co występuje mechaniczny ucisk i powstaje uczucie parcia na pęcherz moczowy. Częste oddawanie moczu to jeden z objawów raka pęcherza moczowego. 

Częstomocz w ciąży

Częste oddawanie moczu przez kobietę szczególnie często przytrafia się w ciąży, będącej fizjologiczną przyczyną tej przypadłości. W pierwszym stadium zaawansowania ciąży za wyjątkowe częste mikcje odpowiadają hormony. Zwiększają one objętość krwi i krążących w organizmie płynów, przez co proces powstawania moczu się nasila. W trakcie ciąży ponadto macica się powiększa, a to doprowadza do ucisku na pęcherz moczowy, ponieważ te narządy znajdują się w sąsiednim położeniu. Ten ucisk odpowiada m.in. za częste oddawanie moczu w nocy przez kobietę w ciąży. 

Częstomocz przed i w trakcie okresu

Częste oddawanie moczu podczas okresu raczej się nie zdarza, za to ma ono miejsce przed okresem. Zbyt częste mikcje są jednym z objawów zespołu napięcia przedmiesiączkowego, czyli PMS. Częstomocz występuje zazwyczaj na tydzień przed planowaną miesiączką. Największe nasilenie obserwuje się na dwa dni przed okresem, ale objawy ustępują już w pierwszym dniu krwawienia.

Kobiety cierpiące na PMS są prawdopodobnie bardziej wrażliwe na wahania stężeń hormonów płciowych, które zachodzą w czasie cyklu. Wśród objawów PMS wymienia się np. zatrzymywanie wody w organizmie i nadmierne oddawanie moczu może być związane z wcześniejszym nagromadzeniem wody, którą trzeba wydalić. 

Częstomocz u mężczyzn

Częstomocz i ból przy oddawaniu moczu to charakterystyczne objawy rozrostu gruczołu krokowego. Narząd ten zlokalizowany jest bezpośrednio pod pęcherzem i przez jego część przebiega cewka moczowa. Łagodny przerost gruczołu krokowego zdarza się u ponad połowy mężczyzn po 60. roku życia. Zwiększanie się prostaty powoduje ucisk pęcherza moczowego i go podrażnia. Skutkiem tego jest właśnie częste oddawanie moczu w małych ilościach i parcie oraz ból w trakcie mikcji. Innymi przyczynami wystąpienia tej przypadłości u mężczyzn mogą być rak pęcherza lub zakażenie układu moczowego. 

Częstomocz po radioterapii prostaty

Chirurgiczne usunięcie prostaty albo jej napromieniowanie prowadzić może do uszkodzenia mechanizmów oddawania moczu. Nietrzymanie moczu połączone z naglącym parciem na pęcherz jest wynikiem nieprawidłowej i nadmiernej aktywności mięśni pęcherza. Potrzeba oddania moczu jest najczęściej bardzo silna i do mikcji dochodzi w ciągu kilku sekund. Jednym z powodów może być zmniejszenie pojemności pęcherza w wyniku radioterapii. 

Częstomocz u dziecka

Częstomocz u dziecka bez innych objawów może być spowodowany spożywaniem napojów zawierających kofeinę lub sztuczne słodziki, które działają moczopędnie. Stres i lęk także mogą powodować problemy z kontrolowaniem pęcherza. U dzieci starszych przydarza się zespół pęcherza nadreaktywnego, a przyczyną częstych mikcji mogą być też zaparcia. Twardy stolec w odbytnicy uciska na pęcherz, co zmniejsza jego pojemność i prowadzi do częstszego oddawania moczu, nawet gdy pęcherz nie jest pełny. 

Częste oddawanie moczu w nocy

Częstomocz w nocy występuje, kiedy potrzeba oddania moczu wybudza pacjenta więcej niż dwa razy na noc. Przyczyny nocnych mikcji mogą być różne, np. przyjmowanie dużych ilości płynów wieczorem albo choroby: cukrzyca, infekcja dróg moczowych, moczówka prosta, niewydolność serca lub nerek, przerost prostaty. Nykturia, jak nazywa się częste oddawanie moczu w nocy, dotyka mężczyzn i kobiety, a jej występowanie wzrasta wraz z wiekiem. Częste wybudzanie się w nocy prowadzi do licznych konsekwencji, takich jak gorsza percepcja, wolniejsze myślenie. 

Domowe sposoby na zbyt częste oddawanie moczu

Sposoby na częste oddawanie moczu to głównie zmiana diety, zwłaszcza wyeliminowanie produktów pobudzających pęcherz. Należą do nich: alkohol, kawa, ostre przyprawy i słodkie napoje. Warto ćwiczyć mięśnie Kegla, co poleca się szczególnie kobietom. Pozwala to wypracować odpowiednie wzorce oddawania moczu i stymulować mięśnie głębokie krocza. Jeśli za częstomocz odpowiada łagodny przerost prostaty, wówczas pomocne mogą się okazać niektóre zioła. 

Zioła na częstomocz

Co na częstomocz okazuje się najbardziej skuteczne? Warto sięgnąć po zioła, zwłaszcza następujące:

• Pokrzywa – wykazuje działanie moczopędne, wspomaga oczyszczanie organizmu z toksyn, ogranicza ryzyko infekcji, ułatwia oddanie moczu, 
  
• Kwiat lipy – działa moczopędnie, zwalcza bakterie i grzyby, 
  
• Ziele i korzeń mniszka lekarskiego – zwalcza drobnoustroje, działa oczyszczająco i moczopędnie, 
  
• Owoce żurawiny – zapobiegają zakażeniom pęcherza i dróg moczowych, utrudniają przenikanie bakterii E. coli do pęcherza, zmniejszają uczucie parcia, łagodzą pieczenie i ból podbrzusza, 
  
• Zielona herbata – oczyszcza organizm z toksyn, działa moczopędnie i bakteriobójczo, ogranicza problem nietrzymania moczu. 

Leki na częste oddawanie moczu

Leki na częste oddawanie moczu w nocy dostosowuje się do potrzeb pacjenta i powodów tej przypadłości. Leki na częstomocz spowodowany infekcją bakterii Escherichia Coli to antybiotykoterapia i związki bakteriobójcze, np. furagina. Przy kamicy nerkowej zaleca się leki przeciwbólowe i rozkurczowe, natomiast w przypadku pęcherza nadreaktywnego i częstych parć naglących często używa się tabletek antycholinergicznych albo blokujących receptory muskarynowe, dzięki czemu zmniejsza się napięcie i skurcze pęcherza. Leczenie hipoglikemizujące stosuje się natomiast wtedy, gdy częste oddawanie moczu stanowi wynik niewyregulowanej cukrzycy. 

Bibliografia:

1. Ramírez-Guerrero G, Müller-Ortiz H, Pedreros-Rosales C. Polyuria in adults. A diagnostic approach based on pathophysiology. Rev Clin Esp (Engl Ed). 2022;222(5):301-308.
2. Jakes AD, Bhandari S. Investigating polyuria. BMJ. 2013;347.
3. https://www.wl.cm.umk.pl/panel/wp-content/uploads/Zakazenia-uk%C5%82adu-moczowego-w-praktyce-lekarza-rodzinnego.pdf (dostęp dn. 27.05.2024 r.)

dr Bartek Kulczyński  Dyplomowany Dietetyk, absolwent Wydziału Nauk o Żywności i Żywieniu

NowaFarmacja.pl

Od 2018 roku wykładowca na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu. Aktualnie prowadzi największy kanał YouTube w Polsce o zdrowiu "dr Bartek Kulczyński". Jako dietetyk z wykształcenia, specjalizuje się w dietoterapii chorób sercowo-naczyniowych – miażdżycy, podwyższonego poziomu cholesterolu we krwi i nadciśnienia tętniczego krwi. Autor kilkudziesięciu publikacji naukowych o zasięgu krajowym i zagranicznym. Swoją wiedzę aktualizuje i poszerza poprzez uczestnictwo w licznych szkoleniach i konferencjach naukowych. Przez wiele lat był członkiem Polskiego Towarzystwa Dietetyków, Polskiego Towarzystwa Nauk Żywieniowych i Polskiego Towarzystwa Badań nad Miażdżycą. Prywatnie pasjonat wypraw rowerowych i spływów kajakowych. Na blogu Apteki Nowa Farmacja dzieli się zgromadzoną przez siebie wiedzą pisząc artykuły na temat m.in. odpowiedniego żywienia.

Dowiedz się więcej...