Nerwica - jak ją rozpoznamy i wyleczymy?

Spis Treści

Nerwica - co to jest?

Jak wspomniano, nerwica to zaburzenie natury psychicznej, polegające na odczuwaniu nasilonego (w stosunku do bodźca/bodźców) lęku, strachu, negatywnego pobudzenia. Jest to problem natury niepsychotycznej – oznacza to, że osoby cierpiące na nerwicę nie mają omamów, urojeń, a z reguły cechują się normatywnym poczuciem realności. Problemem tych osób jest natomiast to, że odczuwają one lęk, niepokój, strach w sposób ciągły i przemożny, utrudniający codzienne funkcjonowanie. Nerwica nie jest „zamartwianiem się”, a stanem chorobowym, w którym wspomniane negatywne odczucia są niewspółmiernie nasilone do codziennych sytuacji.

Szacuje się, że nerwica, inaczej zaburzenia lękowe, to jeden z najczęściej diagnozowanych problemów natury psychicznej wśród ludzi na świecie. W populacji światowej zaburzenia lękowe mogą dotyczyć nawet 1 na 5 osób w którymś momencie życia, natomiast najwyższy odsetek zachorowalności odnosi się do młodych dorosłych, w wieku 24-44 lat.

Nerwica – objawy

Objawy nerwicy są kwestią bardzo indywidualną, zarówno ich rodzaj, jak i nasilenie różnią się u osób dotkniętych tą chorobą. Wyróżnia się trzy główne grupy objawów towarzyszących zaburzeniom lękowym:

• Objawy psychopatologiczne – emocjonalne i poznawcze – przewlekłe zamartwianie się, ciągłe obawy o różne aspekty, nerwowość, drażliwość, przemożny strach, uczucie niepokoju, a także trudności w skupieniu uwagi, problemy z nauką i zapamiętywaniem, zmęczenie psychiczne, czasami derealizacja/depersonalizacja (uczucia bycia „poza” sobą i swoimi emocjami).
• Objawy behawioralne – nadmierna ruchliwość lub przeciwnie – „zamrożenie”, brak reakcji na bodźce, brak kontaktu werbalnego, wzmożone lub zbyt delikatne reakcje na różnego typu sytuacje, niepokój ruchowy na przykład w formie manipulowania przedmiotami (nerwowe stukanie palcami o stół, machanie stopą, obracanie przedmiotów w ręce, itp.).
• Objawy wegetatywno-somatyczne – przede wszystkim związane z zaburzeniem rytmu serca (np. kołatanie serca), suchość w ustach, zaburzenia trawienia (np. biegunka, bóle żołądka), nadpotliwość, zwiększone wydalanie moczu (częsta konieczność chodzenia do toalety). Często objawy są mniej specyficzne i charakterystyczne, na przykład są to bóle i zawroty głowy, zaburzenia snu, bóle mięśni, uczucie „guli” w gardle, problemy z połykaniem, drżenie rąk, przyspieszony oddech.

Nerwica lękowa – skąd się bierze?

Przyczyny nerwicy są rozmaite. Przede wszystkim podkreśla się uwarunkowania genetyczne, ale też środowiskowe (styl życia, status społeczny, ekonomiczny, indywidualne przeżycia danej osoby, tłumienie emocji, doświadczenia z dzieciństwa – choć nie tylko). Zaburzenia lękowe mają też swoje podłoże w sposobie funkcjonowania układu nerwowego, w tym takich struktur, jak na przykład układ limbiczny, kora czołowa, układ siatkowaty. Istotne jest też funkcjonowanie układu hormonalnego. W tym miejscu należy podkreślić, że z jednej strony mamy do czynienia z tak zwaną uogólnioną reakcją lękową (GAD; ang. generalized anxiety disorder), ale wyróżnia się też inne typy nerwicy, o których więcej dowiesz się z kolejnych akapitów.

Nerwica natręctw

To zaburzenie obsesyjno-kompulsywne, które przede wszystkim cechuje się występowaniem uciążliwych i niechcianych, powtarzających się negatywnych działań lub myśli. W tym zaburzeniu mamy do czynienia z obsesjami, czyli na przykład natrętnymi myślami, wyobrażeniami. Za obsesjami idą kompulsje, czyli reakcje na obsesje w postaci pewnych rytuałów wymyślonych przez chorego, mających na celu zmniejszenie napięcia wynikającego z obsesji. Przykładem może być natręctwo mycia rąk – chory uporczywie myśli o tym, że jego dłonie nie są czyste, że są na nich bakterie – wskutek takich myśli odczuwa przymus ciągłego (na przykład co kilka sekund) mycia rąk, by choć na chwilę pozbyć się dręczących go myśli.

Nerwica żołądka

Lęk, strach i stres łatwo i szybko odciskają znaczny ślad na ludzkim układzie pokarmowym. Dlatego też nerwica żołądka, kolejny rodzaj zaburzeń lękowych, to problem dotykający większości osób z problemami natury psychicznej. Głównie wskutek działania niektórych neuroprzekaźników i hormonów, wskutek przewlekłego lęku i stresu, dochodzi do pogorszenia czynności żołądka. Na przykład jego ściany nie są w stanie odpowiednio się rozciągnąć pod wpływem dostającego się do niego pożywienia. Dodatkowo może dochodzić do zaburzenia wytwarzania kwasu solnego i enzymów trawiennych. Stąd mogą pojawiać się takie kłopoty ze strony układu pokarmowego, jak niestrawność, bóle, odbijanie, a także biegunki  czy wymioty – to wszystko objawy nerwicy żołądka.

Nerwica serca

Podobnie, jak z żołądkiem – negatywne emocje, lęki i nadmierny stres odbijają się też na funkcji serca. W podobny sposób – głównie drogą hormonalną i poprzez neuroprzekaźniki. Warto podkreślić, że nerwica serca nie jest terminem oficjalnie przyjętym w kardiologii, głównie dlatego, że objawy ze strony serca opisywane przez chorych nie mają przełożenia na zapis EKG. Innymi słowy, chory odczuwa dyskomfort w okolicy serca, ale w badaniu EKG zapis pracy serca jest prawidłowy.

Nerwica wegetatywna (nerwica somatyczna)

To także nieoficjalna, niekliniczna nazwa obejmująca często podkreślane przez chorych na nerwicę symptomy ze strony ciała. Najczęściej chorzy zgłaszają takie dolegliwości, jak:

• zaburzenia akcji serca, kłucia w okolicy serca,
• uczucie duszności, przyspieszony oddech (hiperwentylacja),
• drżenie rąk,
• bóle/zawroty głowy,
• nadmierne pocenie się i czerwienienie skóry lub bladość skóry,
• uczucie suchości w ustach,
• spadek ciśnienia, zasłabnięcie,
• problemy ze słuchem, wzrokiem,
• a nawet problemy dermatologiczne, np. uogólniony świąd, nadwrażliwość skóry.

Nerwica gardłowa

To kolejne określenie na zespół symptomów związanych z nadmiernym lękiem, odczuwanych w okolicy gardła. Mogą to być takie dolegliwości, jak uczucie „guli” w gardle, czyli czegoś bliżej nieokreślonej materii, co przeszkadza chorym w codziennym funkcjonowaniu. Może to dokuczać poprzez problemy z przełykaniem, z mową, a nawet powodować trudności w skupieniu się czy zasypianiu. Mogą się tu także pojawiać problemy z odczuwaniem smaku czy zapachu, a także odczuwanie konieczności ciągłego odchrząkiwania.

Nerwica skóry

Jak wspomniano wcześniej, nerwica może także się manifestować poprzez różnego rodzaju problemy skórne. Do najczęstszych należą:

• świąd,
• pieczenie, szczypanie skóry.
• pojawiająca się wysypka, czerwone kropki, krostki na skórze,
• nadwrażliwość skóry na dotyk, na zimno, ciepło, a nawet na stosowane kosmetyki
• a także trądzik czy wzmożenie dotychczasowych chorób skórnych.

Nerwica jelit

Nerwica jelit to dolegliwość bardzo podobna do nerwicy żołądka. Z tą różnicą, że w nerwicy żołądka dolegliwości głównie skupiają się na górnej części brzucha, zaś nerwica jelit dotyczy jego dolnej części. Bóle ulokowane są zwykle w okolicy pępka, do objawów należy też kłucie w jelitach, przelewanie w brzuchu, biegunka i/lub zaparcia.

Nerwica depresyjna

Nerwica depresyjna to inaczej dystymia i nie powinna być mylona czy traktowana na równi z depresją. O różnicach między nimi dowiesz się za chwilę, najpierw jednak – jakie są objawy dystymii. To nadal zaburzenie lękowe, natomiast głównie wiąże się ono z utrzymującym się uczuciem smutku, przygnębienia, braku radości i obniżonym nastrojem. Chory z dystymią cierpi też na niski poziom ogólnej energii psychofizycznej, ma problemy z koncentracją i nauką, cechuje się często nadmiernym samokrytycyzmem, oskarża się o swoje zaburzenia i objawy, w związku z czym często ma niską samoocenę.

Nerwica czy depresja?

Nerwica depresyjna w swoim przebiegu i nasileniu jest znacznie łagodniejsza od depresji. U osób z nerwicą mimo choroby często może dochodzić do chociażby tymczasowej poprawy nastroju i zwiększenia energii – na przykład wskutek spotkań ze znajomymi, wykonania pewnych powierzonych sobie zadań, na przykład pójścia na trening, przygotowania smacznego i zdrowego posiłku. Osoby z depresją natomiast cechują się stałym obniżeniem nastroju, subiektywnie oceniają go także znacznie słabiej, niż osoby z nerwicą depresyjną. Ponadto trzeba podkreślić, że głównym źródłem nerwicy jest lęk, zaś depresja jest zespołem zaburzeń psychicznych powiązanym z samopoczuciem, nastrojem. Oczywiście jednak te dwa zaburzenia/zespoły zaburzeń mogą współwystępować i się przenikać.

Nerwica u dzieci

Nerwica może niestety pojawiać się także u młodych osób i dzieci. Może to mieć związek zwłaszcza z negatywnymi doświadczeniami, które rozwijają lęk i strach. Najczęściej do objawów nerwicy u dzieci można zaliczyć:

• problemy z zasypianiem,
• bóle brzucha, brak apetytu,
• bóle głowy, klatki piersiowej,
• unikanie towarzystwa,
• płaczliwość,
• niechęć do rozmowy, do zabawy.

Jak leczyć nerwicę?

Leczenie nerwicy jest kwestią indywidualną, tak samo zresztą, jak i sam przebieg choroby. Do najczęściej stosowanych i skutecznych metod leczenia nerwicy należą jednak psychoterapia lub psychoterapia w połączeniu z farmakoterapią.

Literatura:

1. https://www.damian.pl/zdrowie-psychiczne/nerwica (dostęp dn. 3.02.2023 r.)
2. Nitka-Siemińska A.: Zaburzenia lękowe — charakterystyka i zasady leczenia. Forum Medycyny Rodzinnej 2014, vol 8, no 1, 37–43.