Spis Treści
ZZSK – co to za choroba autoimmunologiczna?
ZZSK, czyli zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, jest znane również jako choroba Bechterewa. Jest to przewlekła choroba zapalna, która atakuje kręgosłup, wywołując uciążliwy ból i sztywność. Może ona mieć przebieg o różnym stopniu nasilenia, od łagodnych postaci po bardzo ciężkie. W postaci zaawansowanej w miejscach, w których znajdowały się elastyczne połączenia kręgów, powstają zespolenia kostne. Odpowiadają one za coraz mniejszą ruchomość kręgosłupa.
Skutkami choroby Bechterewa są kifoza (pochylenie sylwetki ciała do przodu) i w niektórych przypadkach niepełnosprawność (o różnym stopniu). ZZSK może zajmować różne stawy i narządy, np. biodro, bark, serce, oczy i płuca. Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa rozpoznać można po zapaleniu stawów krzyżowo – biodrowych, które łączą podstawę kręgosłupa i miednicę.
Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa – objawy
Choroba Bechterewa u kobiet częściej wykazuje nietypowe objawy, przez co jest u nich później rozpoznawana. Pierwszym objawem ZZSK niezależnie od płci jest ból krzyża, który promieniuje do pośladków – po obu stronach lub po jednej, często na zmianę. Ból ten często trudno zlokalizować jest on tępy i choć nie silny, to przeszkadza w codziennym komfortowym funkcjonowaniu, stopniowo narasta w ciągu kolejnych tygodni i miesięcy. Ma on charakter bólu zapalnego, a charakterystyczne dla niego jest między innymi, że:
- Nie ustępuje w spoczynku,
- Rozpoczyna się przed ukończeniem 40 roku życia,
- Pod wpływem aktywności fizycznej i ćwiczeń ustępuje stopniowo w trakcie dnia,
- Może wybudzać chorego ze snu, nasila się wraz z trwaniem nocy i zmusza do wstawania i rozruszania się.
Objawy ZZSK to czasem, zwłaszcza wśród kobiet, ból szyjnego odcinka kręgosłupa, pojawiający się jako pierwszy. We wczesnych etapach ZZSK przytrafia się także gorączka, stan podgorączkowy, zmęczenie, utrata apetytu i poczucie ogólnego rozbicia. Są to jednak objawy ogólne, które wynikają z ciągłej walki organizmu ze stanem zapalnym. W miarę postępu zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa sztywność i ból obejmują wyższe piętra kręgosłupa. Pojawia się ból i tkliwość w klatce piersiowej, które nasilają się przy kichaniu lub głębokich wdechach.
ZZSK, choroba autoimmunologiczna, powoduje kłopoty z jazdą samochodem, kiedy dojdzie do zajęcia odcinka szyjnego kręgosłupa. Gdy choroba ZZSK prowadzi do zmian w kręgosłupie piersiowym i żebrach, osoby chore są zmuszone do oddychania torem przeponowym, ponieważ w czasie nabierania powietrza zachodzi zmniejszona rozszerzalność klatki piersiowej. Problemy ze snem i przewlekły stan zapalny prowadzą do narastającego zmęczenia, a kręgosłup staje się coraz bardziej wrażliwy na urazy.
Choroba Bechterewa – diagnostyka
Jak zdiagnozować zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa? Choroba Bechterewa rozpoznawana jest za pomocą kryteriów diagnostycznych, zawsze przez lekarza. Do postawienia odpowiedniej diagnozy niezbędny jest wywiad medyczny z pacjentem, wykonanie badań laboratoryjnych i obrazowych oraz przeanalizowanie objawów klinicznych. Podczas badania lekarskiego jest określany stopień ruchomości kręgosłupa we wszystkich kierunkach.
U pacjenta wykonuje się badanie RTG stawów krzyżowo — biodrowych, żeby ustalić, czy występują cechy zapalenia. Choremu zleca się wykonanie badań:
- Ocena funkcji nerek i wątroby,
- Morfologia krwi,
- Oznaczenie markera genetycznego (antygen HLA B27),
- Wskaźniki stanu zapalnego (CRP, OB.).
ZZSK – ile się żyje?
Często u osób cierpiących na chorobę Bechterewa współwystępują schorzenia mózgowo – naczyniowe oraz sercowo – naczyniowe. Jak wykazały badania, chorzy na ZZSK mają podwyższone ryzyko zachorowania zgonu spowodowanego chorobami naczyniowymi. Do czynników zwiększających ryzyko zgonu z powodu chorób naczyniowych należą: wiek, płeć męska, przewlekła choroba nerek, choroba naczyń obwodowych. Sprawia to, że chorzy na ZZSK żyją statystycznie 5-10 lat krócej, niż średnia w populacji — ale nie jest to regułą i zależy od wielu czynników.
ZZSK – ćwiczenia i leczenie
Najczęściej stosowane leki na chorobę Bechterewa to niesteroidowe leki przeciwzapalne, zmniejszające sztywność i ból kręgosłupa. W zależności od stanu pacjentów podaje się im także nowoczesne leki na zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa – środki syntetyczne, które skutecznie modyfikują przebieg choroby. Leczenie farmakologiczne ma na celu zapobieganie osteoporozie, która wśród pacjentów z ZZSK występuje nadzwyczaj często.
Całkowite wyleczenie choroby nie jest obecnie możliwe i często konieczna staje się interwencja chirurgiczna. Leczenie biologiczne ZZSK polega głównie na wykorzystaniu przeciwciał monoklonalnych. Przy ZZSK ćwiczenia obejmują przede wszystkim kinezyterapię, czyli leczenie ruchem. Szczególnie zalecane są ćwiczenia oddechowe, które wzmacniają i rozciągają mięśnie.
Czego unikać przy ZZSK?
Dieta przy ZZSK powinna zawierać duże ilości wapnia i witaminy D, za to warto zrezygnować z produktów bogatych w kwas szczawiowy: botwinki, szczawiu, czy szpinaku. Ograniczyć powinno się spożycie roślin psiankowatych, a całkowicie zrezygnować z:
- Białego cukru,
- Soli,
- Słodyczy,
- Używek zwiększających stany zapalne i wydalających wapń z organizmu (papierosy, kawa, narkotyki, alkohol),
Ograniczyć trzeba również dźwiganie ciężkich przedmiotów i unikać urazów oraz upadków, które mogą być dla osoby chorej na ZZSK groźne dla zdrowia.
Choroba Bechterewa a praca fizyczna
ZZSK to schorzenie, które bardzo poważnie upośledza funkcjonowanie człowieka. Rokowania nie są niestety optymistyczne i po pewnym czasie pojawia się niezdolność do wykonywania pracy, co wiąże się z koniecznością przejścia na rentę.
ZZSK – renta
Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa jest chorobą przewlekłą, postępującą, która prowadzi do niepełnosprawności. Tym samym istnieje przy ZZSK szansa na skuteczne ubieganie się o rentę. Przy równoczesnym wystąpieniu zmian zwyrodnieniowych w stawach kolanowych wzrasta ryzyko związane z niepełnosprawnością. Postępowanie należy rozpocząć od konsultacji u reumatologa.
Sprawdź też: Jak przeciwdziałać osteoporozie?
Bibliografia:
- Wiland P, Filipowicz-Sosnowska A, Głuszko P, et al. Standard of treatment: The Expert Panel of the National Consultant for Rheumatology recommendations for the management of ankylosing spondylitis. Reumatologia. 2008;46(4):191-197.
- Stanisławska-Biernat E. The latest recommendations for the management of ankylosing spondylitis. Reumatologia. 2006;44(6):330-334.
- Ridan, Tomasz Berwecki, Arkadiusz. (2013). Postępowanie rehabilitacyjne w zesztywniającym zapaleniu stawów kręgosłupa. Praktyczna Fizjoterapia i Rehabilitacja. 42. 44-53.
- https://www.mp.pl/pacjent/reumatologia/choroby/65977,zesztywniajace-zapalenie-stawow-kregoslupa-zzsk (dostęp dn. 8.04.2025 r.)
dr Bartek Kulczyński Dyplomowany Dietetyk, absolwent Wydziału Nauk o Żywności i Żywieniu
NowaFarmacja.pl
Od 2018 roku wykładowca na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu. Aktualnie prowadzi największy kanał YouTube w Polsce o zdrowiu "dr Bartek Kulczyński". Jako dietetyk z wykształcenia, specjalizuje się w dietoterapii chorób sercowo-naczyniowych – miażdżycy, podwyższonego poziomu cholesterolu we krwi i nadciśnienia tętniczego krwi. Autor kilkudziesięciu publikacji naukowych o zasięgu krajowym i zagranicznym. Swoją wiedzę aktualizuje i poszerza poprzez uczestnictwo w licznych szkoleniach i konferencjach naukowych. Przez wiele lat był członkiem Polskiego Towarzystwa Dietetyków, Polskiego Towarzystwa Nauk Żywieniowych i Polskiego Towarzystwa Badań nad Miażdżycą. Prywatnie pasjonat wypraw rowerowych i spływów kajakowych. Na blogu Apteki Nowa Farmacja dzieli się zgromadzoną przez siebie wiedzą pisząc artykuły na temat m.in. odpowiedniego żywienia.