Zatrucie pokarmowe – przyczyny, objawy, leczenie

Spis Treści

Co to jest zatrucie pokarmowe?

Zatrucie pokarmowe należy do ostrych i gwałtownie pojawiających się chorób przewodu pokarmowego. Występuje na skutek spożycia żywności skażonej drobnoustrojami lub wytwarzanymi przez mikroorganizmy toksynami. Objawy zatrucia pokarmowego związane są z występowaniem dolegliwości żołądkowo-jelitowych. W wyniku zatrucia pojawia się ból brzucha, biegunka, nudności i wymioty. Objawom ze strony przewodu pokarmowego często towarzyszy również gorączka. Pojawiają się one stosunkowo szybko po spożyciu skażonej żywności. Okres wylęgania tej choroby, czyli czas od momentu zakażenia do wystąpienia pierwszych objawów, jest krótki i wynosi od kilu do kilkunastu godzin. Rzadko okres wylęgania trwa do kilku dni. Z racji tego, że objawy pojawiają się dość szybko po spożyciu skażonego pokarmu, zwykle łatwo jest określić, co było przyczyną dolegliwości. Szczególnie łatwo można to ustalić w sytuacji, gdy nieprzyjemne dolegliwości występują u kilku osób, które spożywały te same potrawy.

Zatrucia pokarmowe przenoszone są drogą pokarmową i dochodzi do nich najczęściej po spożyciu pokarmów zawierających składniki pochodzenia zwierzęcego lub zawierające surowce zwierzęce (np. jaja, mleko).  Do zatruć najczęściej dochodzi w okresie letnim, kiedy panują wysokie temperatury, co stwarza środowisko sprzyjające rozwojowi i namnażaniu mikroorganizmów. Zatrucia pokarmowe najczęściej nie są niebezpieczne dla zdrowia i życia, a objawy zwykle ustępują samoistnie. W ekstremalnych przypadkach zatrucia pokarmowe mogą być śmiertelne.

Zatrucie pokarmowe – przyczyny

Zatrucia pokarmowe mogą być wywołane przez różne czynniki etiologiczne. W większości sytuacji trudno jest uniknąć zakażenia, gdyż drobnoustroje wywołujące zatrucia, bądź też ich toksyny zwykle nie wpływają na smak, zapach oraz wygląd pokarmu.

Do zatruć pokarmowych może dojść w wyniku spożycia pokarmu skażonego bakteriami, bądź też wytwarzanymi przez nie toksynami. Jednym z najbardziej popularnych drobnoustrojów kojarzonych z zatruciami pokarmowymi są pałeczki Salmonelli. Najczęściej obecne są w mięsie i jajach. Objawy występują po 12 – 24 godzinach od spożycia skażonego pokarmu. Warto wiedzieć, że pałeczki Salmonelli giną po poddaniu produktu obróbce termicznej. Zatrucia pokarmowe mogą wywoływać także bakterie z rodzaju Campylobacter. Do zakażenia nimi najczęściej dochodzi na skutek spożycia skażonego mięsa, Zatrucie powoduje występowanie bólu brzucha o bardzo dużym nasileniu. Objawy pojawiają się 2 – 4 dni od spożycia skażonej żywności. Zatrucia pokarmowe mogą być wywoływane także przez eneterotoksynę gronkowcową. Najczęściej obecna jest ona w mięsie, a źródłem zakażenia jest chory człowiek, nosiciel, bądź też zwierzę. Pierwsze objawy mogą pojawić się już 30 minut od spożycia żywności. Jednym z najgroźniejszych czynników etiologicznych zatruć pokarmowych jest toksyna botulinowa, czyli inaczej jad kiełbasiany. Powoduje on porażenie mięśni oddechowych, utrudnione połykanie, podwójne widzenie oraz dolegliwości żołądkowo-jelitowe. Objawy pojawiają się po 12 – 36 godzinach od zakażenia. Do zakażenia najczęściej dochodzi po spożyciu konserw mięsnych lub warzywnych. Pamiętaj, że zakażenie jadem kiełbasianym jest stanem zagrażającym życiu, dlatego też niezwłocznie należy zgłosić się do lekarza.

Czynnikami etiologicznymi zatrucia pokarmowego mogą być również wirusy. Najczęstszym powodem zatruć pokarmowych wywołanych przez wirusy są zakażenia rotawirusami lub norowirusami. Do zakażenia rotwawirusami może dojść w wyniku bezpośredniego kontaktu z osobą zakażoną, bądź też wskutek dotknięcia przedmiotów, na których znajdują się cząstki wirusa. Pamiętaj, że zakażenie rotawirusami jest szczególnie niebezpieczne dla małych dzieci ze względu na występowanie ostrej biegunki i wymiotów w przebiegu zakażenia, co może skutkować odwodnieniem. Do zakażenia norowirusami dochodzi w podobny sposób, jak w przypadku rotawirusów. Skażone nimi są przede wszystkim owoce morza oraz owoce i warzywa. Objawy występują zwykle po 2 dniach.

Zatrucia pokarmowe wywołują także toksyny obecne w grzybach. Szczególnie niebezpieczne jest zatrucie muchomorem sromotnikowym. Po pojawieniu się objawów typowych dla zatrucia pokarmowego następuje okres utajenia, po którym dochodzi do niewydolności wielonarządowej.

Zatrucie pokarmowe – objawy

Do objawów zatrucia pokarmowego należą dolegliwości żołądkowo – jelitowe:

• ból brzucha,
• biegunki,
• nudności,
• wymioty.

Dolegliwościom tym mogą towarzyszyć takie objawy, jak gorączka, dreszcze, bóle mięśniowe, krwawe stolce, objawy odwodnienia oraz znaczne osłabienie.

W zależności od czynnika etiologicznego objawy mogą pojawić się w różnym czasie od spożycia skażonego pokarmu, jak również różne może być ich nasilenie. Zwykle jednak objawy pojawiają się po 12 – 48 godzinach.

Ile trwa zatrucie pokarmowe?

Zatrucie pokarmowe najczęściej trwa 1 – 3 dni, chociaż warto wiedzieć, że w przypadku zakażeń bakteryjnych może trwać ono nieco dłużej. Jednak u większości osób objawy ustępują po 7 dniach. Do ustąpienia objawów zazwyczaj dochodzi samoistnie, zwykle też nie wiążą się z pojawieniem się trwałych następstw.

Jak leczyć zatrucie pokarmowe?

W leczeniu zatruć pokarmowych najważniejszym elementem jest nawadnianie, które ma na celu uzupełnienie utraconych płynów oraz zapobieżenie odwodnieniu. Pamiętaj, aby elektrolity spożywać małymi porcjami. Do uzupełnienia elektrolitów najlepiej sprawdzą się gotowe preparaty z apteki. W zatruciu przebiegającym z biegunką dochodzi do zaburzenia flory bakteryjnej, dlatego  też warto wówczas stosować probiotyki. Wybieraj jednak te, które zawierają szczepy o udowodnionym działaniu (Lactobacillus GG, Saccharomyces boulardii). U osób dorosłych można zastosować leki hamujące perystaltykę przewodu pokarmowego (loperamid). Jeśli dolegliwościom ze strony przewodu pokarmowego towarzyszy gorączka, warto zastosować leki o działaniu przeciwbólowym i przeciwgorączkowym (np. paracetamol, ibuprofen). Pomimo, że jednym z czynników etiologicznych zatruć pokarmowych są bakterie, to w ich leczeniu zwykle nie stosuje się antybiotyków. W ciężkim przebiegu zakażenia może się jednak okazać to niezbędne. Chociaż w zdecydowanej większości przypadków leczenie zatruć można prowadzić w domu, to jednak niekiedy konieczne jest leczenie szpitalne.

Pamiętaj również, że niezwykle istotnym elementem leczenia zatruć pokarmowych obok nawadniania, jest prawidłowe żywienie. W przypadku zatruć pokarmowych zaleca się stosowanie takiej diety i częstotliwości posiłków, jak dotychczas. Nie jest zalecane stosowanie głodówki. Podczas intensywnych wymiotów i biegunki Twój organizm jest osłabiony i odwodniony, dlatego też musisz dostarczyć mu wody i składników energetycznych. Taki sposób postępowania przyspiesza powrót do zdrowia.

Piśmiennictwo:

1. Kuchar E. Zatrucia pokarmowe. Portal mp.pl
2. Mach, J. Mrukowicz, „Ostra biegunka infekcyjna”, Interna Szczeklika 2017, wyd. Medycyna Praktyczna