Wirus RSV – co to jest, jakie daje objawy i jak długo się leczy?

Spis Treści

Co to jest wirus RSV?

Wirus RSV to inaczej wirus syncytialny układu oddechowego (ang. RSV – Respiratory Syncytial Virus). Wirus ten stanowi najczęstszy czynnik etiologiczny zakażeń układu oddechowego u dzieci w wieku poniżej 2 lat. Należy on do rodziny Paramyxoviridae, do której zaliczane są osłonkowe jednoniciowe wirusy RNA. Od pozostałych przedstawicieli rodziny, wirus RSV różni się tym, że nie zawiera hemaglutyniny oraz neuraminidazy. Nazwa wirusa wzięła się z faktu, że w hodowlach komórkowych dochodzi do zlewania się komórek i powstawania syncytiów. Tę właściwość zapewnia białko F, należące do glikoprotein powierzchniowych RSV. Zadaniem pozostałych glikoprotein powierzchniowych – białka G oraz SH – jest przyłączanie cząstki wirusa do komórki oraz penetracja w jej głąb. Właściwości immunogenne posiadają białka powierzchniowe F i G. Ze względu na różnice antygenowe występujące w białku G wyróżnia się 2 typy wirusa RSV – A i B.

Wirus RSV występuje na całym świecie, a zakażenia nim wywołane mają charakter sezonowy. W Polsce zakażenia wirusem RSV występują od października do maja, a szczyt zachorowań przypada na miesiące styczeń-luty. Częstość zachorowań na przestrzeni lat jest różna.

Poza tym, że do zakażeń RSV dochodzi na całym świecie, na zakażenia nim narażone są osoby w każdym wieku. U większości chorych dochodzi do samoistnego wyzdrowienia, jednak dla niektórych grup chorych zakażenie RSV może być szczególnie niebezpieczne. Ryzyko ciężkiego przebiegu zakażenia RSV występuje u:

• wcześniaków,
• dzieci poniżej 2. roku życia urodzonych z chorobą płuc lub serca,
• dzieci poniżej 10. tygodnia życia,
• niemowląt i małych dzieci z osłabionym w wyniku choroby lub leczenia układem immunologicznym,
• osób w wieku podeszłym,
• osób z przewlekłymi chorobami płuc,
• osób z chorobami nerwowo-mięśniowymi.

Objawy zakażenia wirusem RSV

Objawy zakażenia wirusem RSV mogą wyglądać różnie u poszczególnych pacjentów. Ich obecność oraz stopień nasilenia uzależniony jest przede wszystkim od wieku osoby chorej, jej ogólnego stanu zdrowia, jak również faktu, czy jest to infekcja pierwotna, czy też wtórna.

Pierwsza w życiu infekcja RSV, która występuje u dzieci w wieku od 6. tygodnia życia do 2. roku życia prawie zawsze przebiega objawowo. Obejmuje ona dolne drogi oddechowe i występuje pod postacią zapalenia oskrzelików i zapalenia płuc. W początkowym etapie zakażenia pojawiają się takie objawy, jak katar, nieproduktywny kaszel oraz niewysoka gorączka. Gorączka nie jest jednak charakterystycznym objawem dla zakażenia RSV i może nie wystąpić w ogóle. W 2. – 3. dniu występowania objawów zwykle dochodzi do nasilenia kaszlu, który to przechodzi wówczas w kaszel mokry. Jest to wynikiem nagromadzenia się gęstej wydzieliny. Chorzy mają trudności z jej odkrztuszeniem, wskutek czego pojawiają się duszności. Utrudnione oddychanie oraz duszność powodują także występowanie świstów, które słyszalne są przede wszystkim podczas wydechów. Dodatkowo, występuje przyspieszenie oddechu, skrzydełka nosa zapadają się podczas oddechu, wargi i okolice wokół nich stają się sine, a praca serca ulega przyspieszeniu. W wyniku trudności z oddychaniem, aktywowane są dodatkowe mięśnie oddechowe, co można zaobserwować po rozebraniu dziecka. Zauważysz również, że dziecko będzie przyjmowało pozycję siedzącą zamiast leżącej, co daje ulgę przy trudnościach z oddychaniem. Niebezpiecznym objawem, który najczęściej pojawia się u wcześniaków jest występowanie bezdechów, czyli okresów przerw w oddychaniu, których czas jest dłuższy niż 15 – 20 sekund. W przypadku ich wystąpienia konieczne jest leczenie szpitalne.

W wyniku pojawiających się objawów dziecko staje się rozdrażnione, staje się bardziej płaczliwe, nie ma apetytu, a niekiedy mogą u niego występować wymioty.

Kolejne zakażenie RSV (zakażenie wtórne) u starszych dzieci lub osób dorosłych z reguły ma znacznie bardziej łagodny przebieg. Występujące wówczas objawy przypominają objawy przeziębienia. Pojawia się katar, suchy kaszel, niewielka gorączka, ból gardła oraz ból głowy. W przypadku, gdy infekcja rozprzestrzeni się na dolne drogi oddechowe, dochodzi do zapalenia oskrzelików lub zapalenie płuc. Świadczyć o tym może wystąpienie napadowego kaszlu, świszczącego oddechu oraz duszności. Objawy te pojawiają się zwykle 1-3 dni po pojawieniu się objawów przypominających przeziębienie.

W większości przypadków zakażenie RSV nie wymaga hospitalizacji. Jednak zaobserwowanie u dziecka poniższych objawów wymaga pilnej konsultacji lekarskiej:

• skrócenie, spłycenie i przyspieszenie oddechu,
• silny kaszel,
• nasilone zmęczenie,
• drażliwość,
• objawy odwodnienia (płacz bez łez, sucha i chłodna skóra, brak lub niewielka ilość moczu w pieluszce przez 6 godzin),
• odmowa przyjmowania pokarmu.

Zakażenie wirusem RSV – powikłania

W większości przypadków, zakażenie RSV jest chorobą samoograniczającą się, która nie powoduje trwałych odległych następstw. Istnieje jednak ryzyko, że w wyniku infekcji utrzyma się upośledzona czynność płuc, która w wieku dorosłym może skutkować przewlekłą obturacyjną chorobą płuc.

Jak długo trwa i na czym polega leczenie zakażenia wirusem RSV?

Do wyleczenia infekcji RSV zazwyczaj dochodzi samoistnie. Choroba zwykle trwa 1 – 2 tygodnie. Nie istnieje leczenie przyczynowe, które pozwoliłoby na zwalczenie wirusa. Dlatego też w terapii zakażenia RSV wykorzystuje się jedynie leczenie objawowe. W większości przypadków leczenie może być przeprowadzane w domu. Terapia opiera się przede wszystkim na stosowaniu leków o działaniu przeciwbólowym i przeciwgorączkowym (paracetamol, ibuprofen). Leki te dostępne są bez recepty.

Ważnym elementem terapii jest także dbałość o odpowiedni stopień nawodnienia. Najlepszym sposobem jest podawanie roztworu elektrolitów. Pamiętaj, aby podawać je często, ale w małych porcjach. Zadbaj również o utrzymanie odpowiedniej wilgotności powietrza w pomieszczeniu, w którym przebywa chory. Warto wykorzystać wówczas nawilżacze powietrza. W przypadku małych dzieci, nie zapominaj o konieczności usuwania wydzieliny z nosa. Niemowlęta i małe dzieci nie poradzą sobie z tym samodzielnie, dlatego też warto wówczas wykorzystać gruszki lub aspiratory. Aby ułatwić dziecku oddychanie, układaj je w takiej pozycji, aby głowa i klatka piersiowa znajdowały się wyżej niż nogi. 

Przy dużym nasileniu objawów oraz u osób z grupy wysokiego ryzyka, leczenie domowe może nie być możliwe. Najczęściej konieczna jest hospitalizacja. W trakcie leczenia szpitalnego, pacjentom z infekcją RSV podawany jest tlen, leki rozszerzające drogi oddechowe oraz wykorzystywane jest nawadnianie dożylne.

Na ciężki przebieg choroby szczególnie narażone są noworodki z niską masą urodzeniową. W tym przypadku najczęściej konieczne jest leczenie na oddziale intensywnej terapii.

Czy zakażenie wirusem RSV może wrócić?

Przechorowanie zakażenia RSV nie daje trwałej odporności. Dlatego też możliwa jest ponowna infekcja. Reinfekcje dotyczą przede wszystkim dzieci i młodych dorosłych. Zwykle przebiegają one z mniejszym nasileniem objawów. Dotyczą one przede wszystkim górnych dróg oddechowych. Pojawia się katar, kaszel, a niekiedy również zapalenie spojówek. Niemniej jednak ponowna infekcja RSV może być także przyczyną infekcji dolnych dróg oddechowych i doprowadzić do zapalenia tchawicy, oskrzeli lub płuc. U osób starszych w wyniku infekcji RSV możliwe jest wystąpienia zaostrzenia astmy lub przewlekłej obturacyjnej choroby płuc. W przypadku zakażenia w wieku niemowlęcym, w przyszłości możliwe jest nawracanie świszczącego oddechu.

Czy zakażenie wirusem RSV jest zaraźliwe?

Infekcja wirusem RSV może przenosić się na inne osoby. Do transmisji wirusa dochodzi drogą kropelkową, a więc podczas kaszlu lub kichania. Możliwe jest także przeniesienie zakażenia poprzez dotknięcie powierzchni, na której obecne są cząstki wirusa i przeniesienie ich na błony śluzowe. Okres inkubacji wirusa, a więc czas od momentu dostania się cząstek wirusa do organizmu do momentu wystąpienia pierwszych objawów zakażenia, wynosi około 5 dni. Namnażanie wirusa odbywa się w komórkach nabłonka oddechowego nosogardła, skąd wirus przechodzi do dolnych dróg oddechowych.

Profilaktyka zakażenia wirusem RSV

Profilaktyka zakażenia RSV polega przede wszystkim na unikaniu zakażenia, ponieważ dotychczas nie opracowano szczepionki przeciwko temu wirusowi. Aby uniknąć zakażenia RSV u dziecka, pamiętaj o stosowaniu poniższych zasad:

1. Gdy występują u Ciebie objawy przeziębienia, unikaj całowania dziecka. Pamiętaj również, aby zwracać na to uwagę innym osobom z otoczenia Twojego dziecka.
2. Unikaj kontaktów z osobami, u których występują objawy przeziębienia.
3. Zachowuj higienę kaszlu i kichania. Podczas kichania i kaszlu staraj się zakrywać nos i usta przy pomocy zagłębienia łokcia, zamiast dłonią. Najlepszym sposobem będzie jednak użycie jednorazowej chusteczki. Pamiętaj, aby po jej użyciu umyć ręce, bądź też jeśli nie masz takiej możliwości, zdezynfekuj dłonie.
4. Unikaj zabierania niemowlaka lub małego dziecka z grupy wysokiego ryzyka zakażenia RSV w duże skupiska ludzkie, szczególnie w okresie jesienno-wiosennym, kiedy to odnotowuje się najwięcej zakażeń.
5. Chroń dziecko przed dymem tytoniowym. Dzieci narażone na obecność dymu tytoniowego są zdecydowanie bardziej narażone na infekcję RSV.
6. Jeśli to możliwe, staraj się karmić dziecko wyłącznie piersią do 6. miesiąca jego życia.

Chociaż nie jest dostępna szczepionka przeciwko RSV, to niekiedy dzieciom z grupy wysokiego ryzyka podaje się przeciwciało monoklonalne – paliwizumab. W uzasadnionych przypadkach lek ten podawany jest niemowlętom w postaci iniekcji. Terapia odbywa się w sezonie występowania zakażeń. Przeciwciało podawane jest raz w miesiącu. Dawka powtarzana jest minimum trzykrotnie, a maksymalnie pieciokrotnie. W badaniach klinicznych udowodniono, że immunizacja z wykorzystaniem paliwizumabu zmniejsza odsetek hospitalizacji na skutek zakażenia RSV wśród dzieci urodzonych przedwcześnie.

Sprawdź również: Wirus epsteina-barr (EBV) - jakie ma objawy i jak go leczyć

Piśmiennictwo:

1. Marczak H. Zapalenie oskrzelików. Portal mp.pl
2. Witkiewicz I. Ostre zapalenie oskrzelików. Portal mp.pl
3. Wagner T. Zapalenie oskrzelików. Pediatria Po Dymplomie 2011; 15(2): 21-31
4. Helwich E. Rozszerzone kryteria profilaktyki RVS u niemowląt w Polsce. Postępy Neonatologii 2018; 24(1): 25-28