Autorka:
diet. Żaneta Michalak
NowaFarmacja.pl
Co to jest wirus?
Wirusy to mikroskopijne drobnoustroje, które nie są zaliczane do organizmów żywych. Wykazują pewne cechy takich istot, jak na przykład fakt, że są zbudowane z aminokwasów (białek). Ale jednocześnie nie mają, jak inne żywe organizmy, budowy komórkowej. Wirus składa się z cząsteczki DNA lub RNA, czyli kwasów nukleinowych, która otoczona jest tak zwanym kapsydem białkowym. Wirusy nie mogą namnażać się samodzielnie poza organizmami żywymi. W zależności od danego wirusa, może on przeżyć pewien czas poza organizmem gospodarza (którym może być człowiek, zwierzę, a nawet bakteria!), ale rozmnaża się tylko poprzez wykorzystanie żywych komórek organizmu, w którym bytuje, łącząc się z nimi.
Infekcje wirusowe mogą dotyczyć całego organizmu człowieka. Charakterystycznymi chorobami wywoływanymi przez wirusy są: AIDS (wywołuje ją wirus HIV), grypa (wirus grypy), odra, świnka, różyczka, wirusowe zapalenie wątroby, wścieklizna. Jednak okazuje się, że także zwykłe przeziębienia to skutek działania wirusa, a nie bakterii.
Wirus czy bakteria – co gorsze? Trudno jednoznacznie odpowiedzieć na to pytanie, ale wiadome jest, że choroby wirusowe to taka grupa schorzeń, na które nie ma leków. Leczenie zazwyczaj jest wówczas objawowe, by złagodzić dolegliwości, ale z reguły nie ma terapii zwalczającej wirusy i zwykle to zakażony organizm musi „przechorować daną infekcję wirusową. Korzyścią z tej sytuacji jest fakt, że organizm mając już raz kontakt z danym wirusem w znacznej mierze się na niego uodparnia. Dlatego kolejne wtargnięcie tego wirusa do organizmu może już nie powodować choroby albo też taka infekcja wirusowa może trwać dużo krócej oraz mieć łagodniejszy przebieg. Choć nie ma lekarstw na choroby wirusowe, to jednym ze sposobów chronienia się przed wirusami są szczepionki.
Co to są bakterie?
Bakteria a wirus – te mikroorganizmy różnią się wieloma cechami. Zacznijmy od podkreślenia, że w przeciwieństwie do wirusów są to żywe mikroorganizmy, posiadające budowę komórkową. Skoro mowa o tym, jak są zbudowane bakterie – to warto wiedzieć, że w porównaniu do wirusa bakteria jest bardziej złożona. Posiada ścianę komórkową i wyrastającą z niej rzęskę służącą do poruszania się. Wewnątrz ściany komórkowej znajduje się błona komórkowa, a w otaczanej przez nią cytoplazmie zawieszone są takie elementy, jak rybosomy, mezosomy i nukleoid zawierający DNA bakterii. Bakteria może żyć samodzielnie poza organizmem gospodarza, bakterie mogą też się łączyć w większe kolonie. To jedne z najważniejszych elementów odróżniających bakterie a wirusy.
Bakterie mogą oddziaływać na człowieka pozytywnie i negatywnie, na przykład są one bardzo istotne dla zdrowia jako element mikrobioty jelitowej. Jednak jeśli do organizmu dostaną się patogenne bakterie i zaczną się namnażać, może się rozwinąć infekcja bakteryjna. Do najpopularniejszych tego rodzaju chorób należą zakażenia dróg moczowych, zapalenie ucha, angina, „klątwa faraona”.
Czym się różni wirus od bakterii?
Wirus a bakteria – podsumowując cechy obu tych rodzajów mikroorganizmów, można powiedzieć, że głównie różnice między nimi zauważa się w budowie i sposobie działania. W kolejnych akapitach okaże się, że także leczenie infekcji bakteryjnej i infekcji wirusowej wygląda inaczej. Wirusy nie są zaliczane do żywych organizmów, potrzebują gospodarza do namnażania się. Mają prostszą budowę od bakterii. Plusem jest fakt, że organizm człowieka może uodparniać się na wirusy po zetknięciu z nimi. Bakterie są bardziej złożone pod względem budowy i mogą funkcjonować samodzielnie.
Infekcja wirusowa a bakteryjna
Wirusy i bakterie znajdują się cały czas w organizmie człowieka i na ciele. Jednak sprawny układ odpornościowy sprawia, że dana liczba i rodzaje tych mikroorganizmów zwykle nie powodują rozwoju choroby. Gdy jednak nasza odporność zostanie zachwiana, może dojść do rozwoju różnych dolegliwości. Infekcja wirusowa charakteryzuje się zwykle łagodniejszym początkiem i wolniejszym rozwojem. Jest krótsza, niż infekcja bakteryjna. Kaszel suchy, gorączka i ból gardła to podstawowe cechy infekcji wirusowej. Zaś infekcja bakteryjna ma bardziej ostry przebieg, nierzadko towarzyszy jej gorączka, kaszel jest zazwyczaj mokry, chorobie towarzyszy powiększenie węzłów chłonnych. Nierzadko infekcja wirusowa przekształca się w bakteryjną średnio po 3 dniach trwania i w sytuacji, gdy nie dbamy o złagodzenie jej przebiegu np. lekami działającymi objawowo i pozostaniem w domu na czas choroby.
Choroby wywołane przez bakterie i wirusy
Wspomnieliśmy już kilka chorób wywołanych przez wirusy i bakterie, ale warto je przypomnieć i zapamiętać. Infekcje wirusowe to przeziębienie i grypa, zaś mogą się one przekształcić w anginę, zapalenie ucha czy zakażenie dróg moczowych, które już należą do infekcji bakteryjnych. Także typowe choroby wieku dziecięcego, jak odra, świnka, różyczka, ospa – to infekcje wirusowe.
Antybiotyk na wirusy czy bakterie?
Antybiotyk podaje się tylko i wyłącznie w przypadku wystąpienia infekcji bakteryjnej. Podawanie go na infekcję wirusową nie tylko nie złagodzi choroby, ale może też dodatkowo osłabić układ odpornościowy poprzez niszczenie dobroczynnych bakterii kolonizujących układ pokarmowy człowieka. Znaczącym problemem, z jakim obecnie zmaga się służba zdrowia jest antybiotykoodporność. To sytuacja, w której w przypadku infekcji bakteryjnej podawanie antybiotyku nie powoduje złagodzenia czy cofnięcia choroby, ponieważ bakterie są uodpornione na jego działanie. To wynik między innymi częstego podawania antybiotyków w przypadkach infekcji wirusowych.
Zapamiętajmy, że choroby wirusowe zazwyczaj polegają na leczeniu objawowym, a sposobem na uchronienie się przed nimi są szczepionki. Przygotowywanie leków na infekcje wirusowe jest o tyle trudne, że wirusy bardzo często mutują, stając się odporne na dany środek farmakologiczny i wymusza to opracowywanie kolejnego leku. W okresach obniżonej odporności warto dbać o regenerację organizmu, nie przemęczać go, nie wystawiać na ryzykowne sytuacje, jak np. uczestnictwo w wydarzeniach skupiających duże rzesze ludzi. Pamiętajmy także o regularnym i dokładnym myciu rąk.
Źródła:
https://science.howstuffworks.com/life/cellular-microscopic/difference-between-bacterial-and-viral-infection.htm [dostęp dn. 29.02.2020 r.]
Moore MD, Jaykus LA. Virus-Bacteria Interactions: Implications and Potential for the Applied and Agricultural Sciences. Viruses. 2018;10(2):61.
Szymanski CM, Schnaar RL, Aebi M. Bacterial and Viral Infections. 2017. In: Varki A, Cummings RD, Esko JD, et al., editors. Essentials of Glycobiology [Internet]. 3rd edition. Cold Spring Harbor (NY): Cold Spring Harbor Laboratory Press; 2015-2017. Chapter 42.
Nuutila, Jari; Lilius, Esa-Matti: Distinction between bacterial and viral infections. Curr Opin Infect Dis. 2007 Jun;20(3):304-10..