Angina – przyczyny, rodzaje, objawy

Spis Treści

Co to jest angina?

Co to angina? Jest to zakaźna choroba drobnoustrojowa, którą charakteryzuje ostry odczyn zapalny w obrębie tkanki chłonnej gardła. Występują różne jej odmiany: bakteryjna, wirusowa i grzybiczna. Wczesne objawy sugerują niegroźną infekcję gardła, jednak nie można ich zlekceważyć, ponieważ angina ma ostry przebieg i może nieść za sobą poważne powikłania. Sama nazwa „angina” wprowadzona została przez Hipokratesa do terminologii medycznej i pierwotnie miała oznaczać chorobę wywołującą ból gardła.

Częste anginy u dorosłych są spowodowane faktem, iż najbardziej na zachorowanie narażone są osoby przebywające w dużych skupiskach ludzkich. Bardzo ułatwia to zarażenie, ponieważ jest to choroba przenoszona drogą kropelkową. Szczególnie narażone na anginę są również dzieci i nastoletnia młodzież w wieku szkolnym. Najczęściej źródło zarażenia stanowią osoby chore, a rzadziej nosiciele. W większości przypadków do transmisji choroby dochodzi przez kichnięcie albo kaszlnięcie, nieco rzadziej spowodowana jest ona używaniem tych samych sztućców, szklanek czy kubków co osoba chora.

Zachorowania na anginę w klimacie umiarkowanym najbardziej przybierają na sile późną jesienią, zimą i wiosną, co wiąże się m.in. ze zwiększeniem częstotliwości kontaktów dzieci i młodzieży w szkole. Oznaki anginy są charakterystyczne i zazwyczaj konieczne jest leczenie za pomocą antybiotyków. Metoda leczenia zależna jest jednakże od tego, czym wywołana została ta dolegliwość. Właściwe ich rozpoznanie to zadanie lekarza, ale chory powinien zostać skłoniony do jak najszybszej konsultacji po zaobserwowaniu charakterystycznych objawów choroby.

Sprawdź również: Domowe sposoby na anginę

Angina – przyczyny

Przyczyny anginy to najczęściej bakterie żyjące w organizmie w uśpieniu. Kiedy system odpornościowy jest osłabiony z powodu przemęczenia, przewlekłych chorób, świeżo przebytego zakażenia wirusowego lub niekorzystnych warunków atmosferycznych, wówczas bakterie znajdujące się w ciele szybciej się namnażają. Stają się one przez to chętniejsze do ataku, a jednym z ich celów mogą się stać migdałki podniebienne, co prowadzi do anginy. Przez lekarzy taki mechanizm zachorowania nazywany jest ‘auto zakażeniem’.

Przyczyny anginy u dorosłych i dzieci latem to w większości przypadków właśnie opisany sposób zaatakowania migdałków przez bakterie. Dzieje się tak dlatego, iż naczynia krwionośne w gardle rozszerzają się, kiedy jest gorąco. Pod wpływem miejscowego oziębienia tkanek, występującego np. podczas jedzenia lodów albo picia zimnych napojów, następuje skurcz drobnych naczyń. Śluzówka wyściełająca gardło z powodu niedokrwienia staje się zdecydowanie bardziej podatna na ataki chorobotwórczych drobnoustrojów, ponieważ mechanizmy obronne zostały znacznie osłabione w takiej sytuacji.

Od czego jest angina?

Najczęściej wywołują ją paciorkowce, a rzadziej inne bakterie, np. gronkowce, pneumokoki (dwoinki zapalenia płuc), pałeczka grypy lub bakteria E. coli. Jakie są przyczyny anginy poza bakteriami? Często spowodowana jest ona także przez wirusy, a nieco rzadziej przez grzyby. Wśród wirusów zazwyczaj za zachorowanie odpowiadają rinowirusy i adenowirusy.

Jaka jest przyczyna anginy u dzieci? Pomiędzy 5 a 15 rokiem życia zazwyczaj ma ona podłoże bakteryjne, największe ryzyko zachorowania w tym wieku występuje w okresie jesienno – zimowym i wczesną wiosną. Badania wykazują, że nosicielami paciorkowca z grupy Streptococcus pyogenes jest aż 12 – 20% dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym oraz około 5% dorosłych. Nosicielstwo nie musi jednakże oznaczać zachorowania, albowiem obecność tej bakterii w organizmie ludzkim nie musi się wiązać z żadnymi objawami.

Szczepy bakterii najczęściej zasiedlają skórę i błonę śluzową gardła, ale mogą one też być obecne w narządach układu moczowo – płciowego. W przypadku zdrowego nosiciela ryzyko przeniesienia zakażenia wynosi 10%, natomiast u chorego nosiciela poziom zakaźności to aż 25%. Zarówno wirusowa jak i bakteryjna odmiana anginy są chorobami zakaźnymi, a choroba rozwija się od 1 do 6 dni od momentu zakażenia.

Bakteryjna angina przyczyny choroby znajduje głównie po bezpośrednim kontakcie z zakażonym, zwłaszcza drogą kropelkową. Inkubacja choroby trwa od 12 godzin do aż czterech dni, a ryzyko transmisji choroby na członka rodziny wynosi około 25%. Zakaźność chorego kończy się jednak już 24 godziny po rozpoczęciu antybiotykoterapii – dlatego też tak ważne jest szybkie podjęcie leczenia.

Objawy anginy

Pierwsze objawy anginy wirusowej pozornie mogą przypominać przeziębienie, na dłuższą metę trudno jednak pomylić te przypadłości. Symptomy anginy są zdecydowanie silniejsze, a najbardziej charakterystycznym z nich jest ból i przekrwienie gardła oraz migdałków. Początkowe objawy bywają jednakże mylące – chrypka, obecność wydzieliny śluzowej w nosie, katar i kaszel są typowe również dla przeziębienia lub grypy. Nawet pojawiająca się zazwyczaj przy anginie wirusowej gorączka, której towarzyszą bóle stawowo – mięśniowe, nie musi świadczyć, że ma się do czynienia właśnie z opisywaną chorobą.

Gorączka i ból gardła w przypadku tej przypadłości są znacznie silniejsze niż podczas przeziębienia, ból gardła jest na tyle silny, że uniemożliwia przełykanie jedzenia, a nawet śliny. Pierwsze symptomy uwidoczniają się po 2 – 5 dniach od kontaktu z nosicielem choroby. Angina objawy wykazuje nieco odmienne w zależności m.in. od tego, która lokalizacja została przez nią zaatakowana, a także jaka jest przyczyna choroby.

Oznaki anginy migdałków podniebiennych to przede wszystkim silny ból gardła, który promieniuje w kierunku uszu i utrudnia przełykanie. Początek choroby migdałków podniebiennych jest też bardzo nagły. Zazwyczaj towarzyszy jej wysoka gorączka (powyżej 38 ℃) połączona z dreszczami. Węzły chłonne szyi oraz podżuchwowe są wydatnie powiększone, a ich uciskanie wywołuje ból. Jedyne objawy podobne do przeziębienia to ból głowy, ogólne rozbicie i pogorszone samopoczucie.

Jakie są objawy anginy wywołanej przez pneumokoki?

Angina wywołana przez pneumokoki przebiega czasem w postaci rumieniowej z zaczerwienieniem i obrzękiem błony śluzowej oraz wysiękiem surowiczym. Występują nieraz gładkie, białoszare naloty, które przechodzą na języczek i podniebienie miękkie oraz dosyć silnie związane są z podłożem. Jeżeli odcień tych nalotów jest żółtawy, wówczas problematyczne może być odróżnienie objawów od błonicy.

Kiedy angina pierwsze objawy wykazuje poprzez ból gardła promieniujący do uszu i nasilający się podczas połykania, połączony z zaburzeniami mowy, wówczas może ona być spowodowana usunięciem (wyłuszczeniem) migdałków podniebiennych. Angina migdałka językowego i pasm bocznych występuje bowiem właśnie wśród osób po tonsillektomii. Czasem wspomnianym objawom towarzyszy także szczękościsk, a proces zapalny migdałka językowego może przenosić się w dół, w kierunku krtani, stając się przyczyną duszności.

Angina Plaut – Vincenta ma miejsce wtedy, gdy stwierdza się (najczęściej na jednym migdałku) miejscowe, kraterowe owrzodzenie. Znajduje się ono w górnym biegunie migdałka i jest ono ostro ograniczone, pokryte zielonymi, białoszarymi lub żółto – brązowymi nalotami, które łatwo się zdejmuje. Owrzodzenie przy dotyku łatwo zaczyna krwawić i towarzyszy mu uczucie zawadzania w gardle, a także nieznaczny ból przy połykaniu. Temperatura ciała zazwyczaj przy tej odmianie choroby nie jest podwyższona, chociaż zdarzają się stany podgorączkowe. Charakterystyczny jest za to nieprzyjemny zapach z ust.

Objawy anginy migdałka gardłowego są szczególnie dotkliwe w przypadku małych dzieci, a zwłaszcza niemowląt. Przydarzyć się może wysoka gorączka, sięgająca nawet 40 ℃, a także drgawki, brak apetytu i śluzowe stolce. Tego rodzaju angina objawy u dorosłych ma o wiele łagodniejsze. Rozpoznać ją można po upośledzeniu drożności i nieżycie nosa, a także po bólu i pieczeniu w gardle. Kaszel przy anginie migdałka gardłowego też jest normalnym zjawiskiem. Temperatura ciała u osoby chorej na anginę migdałka gardłowego jest prawidłowa albo nieznacznie podwyższona. Po tylnej ścianie gardła może spływać śluzowo – ropna wydzielina, występuje też zaczerwienienie i obrzęk błony śluzowej tylnej ściany gardła oraz migdałka gardłowego. Jeżeli choroba przybiera cięższą postać, pojawić się mogą na migdałku gardłowym naloty włóknikowe i powiększenie węzłów chłonnych szyi, którym towarzyszy bolesność.

Angina bakteryjna czy wirusowa?

Po czym rozpoznać, z jakim rodzajem choroby ma się do czynienia – skąd wiedzieć, jaka występuje angina: wirusowa czy bakteryjna? Angina wirusowa rozwija się znacznie łagodniej od bakteryjnej. Można ją pomylić z przeziębieniem dopóki nie nastąpi opuchnięcie i zaczerwienienie migdałków. Angina wirusowa objawy okazuje poprzez katar, kaszel, biegunkę, silny ból gardła, bóle stawów, bóle mięśni, przekrwienie błony śluzowej podniebienia z drobnymi pęcherzykami, a także zapalenie spojówek. W leczeniu anginy wirusowej najskuteczniejsze jest stosowanie leków, które uśmierzają objawy: przeciwbólowych, łagodzących bóle gardła i przeciwgorączkowych. Antybiotykoterapia nie jest zaś tak skuteczna w przypadku tej choroby.

Angina bakteryjna powodowana jest najczęściej przez paciorkowca beta – hemolizującego grupy A. Przydarzyć się mogą też zakażenia innymi typami paciorkowców, bakteriami beztlenowymi i gronkowcami. Leczenie antybiotykami jest skuteczne w walce z bakteryjnym zapaleniem tkanki chłonnej gardła z wysiękiem ropnym. Bakteryjna angina rozwija się szybko i ma ostry początek, a do typowych jej symptomów należą:

• nieprzyjemny zapach z ust,
• gwałtowny wzrost temperatury ciała,
• silny ból gardła promieniujący w stronę uszu,
• dreszcze,
• ból głowy,
• bolesne i powiększone węzły chłonne podżuchwowe,
• rzadko wymioty i nudności.

Rozpoznanie anginy bakteryjnej jest łatwiejsze niż w przypadku wirusowej. Nagły, intensywny i duszący ból gardła jest bardzo charakterystycznym objawem, powodującym ucisk w gardle. Pojawia się w dodatku gwałtowne osłabienie, które nie było poprzedzone wcześniejszymi symptomami. Malinowy kolor tylnej ścianki gardła i powiększone, zaczerwienione migdałki to bardzo wyraźne sygnały, ale najczęściej chorobę rozpoznaje się po białym lub żółtawym nalocie na migdałkach, który może być związany z wysiękiem ropy. Nalot ten może jednak być wywołany innymi chorobami, więc ważne jest szybkie rozpoznanie przypadłości i rozpoczęcie odpowiedniego leczenia.

Pobranie wymazu z migdałków pozwala na ocenienie charakteru anginy. Wykonać można także badania laboratoryjne: OB, CRP i badanie krwi, w którym określa się poziom białych krwinek. Kiedy w takim wymazie potwierdzona zostanie obecność paciorkowca grupy A, to w leczeniu stosuje się penicylinę fenoksymetylową. Zastosowanie penicyliny zdecydowanie zmniejsza zakażalność, skraca czas choroby i zmniejsza możliwość wystąpienia powikłań, a nawet często niweluje ryzyko nawrotu bakteryjnego zapalenia migdałków. Aż do czasu zakończenia kuracji należy przyjmować antybiotyk, nawet jeśli objawy ustąpiły wcześniej. Nawracające anginy u dorosłych spowodowane aktywnością paciorkowców mogą stanowić podstawę do usunięcia migdałków podniebiennych.

W większości przypadków angina paciorkowcowa nie powoduje powikłań, ale przydarzają się one, zwłaszcza kiedy nie zastosowano antybiotyków. Wśród powikłań po anginie paciorkowcowej wyróżnić można ropne i nieropne. W gronie tych pierwszych znajduje się zapalenie ucha środkowego, zapalenie zatok obocznych nosa i ropień okołomigdałkowy. Ten ostatni jest najczęstszym powikłaniem występującym wśród pacjentów bez zastosowanego antybiotyku. Podstawowe leczenie polega na zażywaniu antybiotyku i nacięciu ropnia przez chirurga lub laryngologa. Ropień rozpoznać można po kluskowatym głosie, jednostronnym obrzęku podniebienia, trudnościach z połykaniem i szczękościsku. Powikłania nieropne spowodowane są natomiast reakcję układu immunologicznego na infekcję paciorkowcową i znajdują się w ich gronie gorączka reumatyczna i ostre kłębuszkowe zapalenie nerek.

Literatura

1. Mazur E.: Diagnostyka ostrych zakażeń górnych dróg oddechowych (GDO) – dobór materiałów i problemy interpretacyjne związane z obecnością flory fizjologicznej i nosicielstwem. POST. MIKROBIOL., 2012, 51, 3, 213–217.
2. Zieliński R.: Ostre infekcje górnych dróg oddechowych u dzieci — podział morfologiczny, diagnostyka i terapia. Forum Medycyny Rodzinnej 2010, tom 4, nr 5, 366–371.