Salmonella – objawy, leczenie, zapobieganie

Spis Treści

Co to jest salmonella i skąd się bierze?

Bakterie z rodzaju Salmonella należą do bakterii Gram-ujemnych i są przedstawicielami rodziny Eneterobacteriace. Do rodzaju Salmonella należą dwa gatunki: Salmonella enterica, który wywołuje choroby u ludzi i zwierząt oraz Salmonella bonogori, który rzadko odpowiada za zakażenia u ludzi. W obrębie chorobotwórczego gatunku Salmonella eneterica wyróżnia się wiele serotypów, które różnią się chorobotwórczością. Niewielki ich odsetek (salmonelle niedurowe) jest przyczyną występowania u ludzi ostrych salmonelloz.

Zakażenie salmonellą odbywa się drogą pokarmową. Jest ono wynikiem spożycia skażonej żywności lub wody, najczęściej wskutek nie przestrzegania zasad higieny.

Do zakażenia pałeczkami salmonelli dochodzi wskutek spożycia:

• owoców i warzyw, które miały kontakt ze skażoną wodą, zwierzętami gospodarskimi lub ich odchodami,
• skażonych produktów pochodzenia zwierzęcego – mięsa, jaj oraz mleka i jego przetworów (pamiętaj, że do zakażenia może dojść nie tylko wskutek spożycia surowych produktów!),
• wyrobów cukierniczych (przede wszystkim lodów, ciastek i ciast z kremem),
• produktów, które zawierają w swoim składzie surowe jaja (np. tatar, majonez),

bądź też w wyniku kontaktu z osobami zakażonymi, nosicielami, jak również chorymi zwierzętami.

W Polsce najwięcej zachorowań obserwuje się w miesiącach od czerwca do września, a więc wówczas, gdy panują wysokie temperatury.

Salmonella – objawy

Najgroźniejsze objawy występują wówczas, gdy doszło do zakażenia bakterią Salmonella typhi, czyli pałeczkami duru brzusznego. Wywoływana przez nie choroba nazywana jest durem brzusznym, znanym również jako tyfus. Jest to bardzo ciężka choroba, gdzie infekcja obejmuje cały organizm. Jej objawy to:

• wysoka, długo utrzymująca się gorączka,
• ból głowy,
• suchy kaszel,
• ogólne złe samopoczucie,
• w początkowej fazie zaparcia, które po 2 – 3 tygodniach przechodzą w biegunki,
• powiększenie wątroby i śledziony,
• wysypka plamisto-grudkowa obecna na klatce piersiowej oraz nadbrzuszu.

Warto pamiętać, że w przypadku zachorowania na dur brzuszny zwykle niezbędna jest hospitalizacja. Na wystąpienie tej choroby szczególnie narażone są osoby, które podróżują w miejsca endemicznego występowania duru brzusznego.

W przypadku zakażenia niedurowymi pałeczkami salmonelli, które wywołują nieżyt żołądka i jelit, obserwuje się występowanie takich objawów, jak:

• biegunka (wodnista, czasami z obecnością krwi),
• nudności,
• niekiedy wymioty,
• bóle brzucha,
• czasami gorączka.

Na ostry przebieg choroby narażone są przede wszystkim niemowlęta, małe dzieci, osoby w podeszłym wieku oraz osoby z obniżoną odpornością. Warto wiedzieć, że pałeczki salmonelli wydalane są z kałem nawet 5 – 7 miesięcy od momentu zakażenia.

Salmonella – leczenie

Pomimo, że salmonelloza wywołana jest przez zakażenie bakteriami, to jednak w jej leczeniu u większości chorych nie zaleca się stosowania antybiotyków. Jest to spowodowane tym, że stosowanie antybiotyków w zakażeniu salmonellą nie skraca przebiegu infekcji, a równocześnie wydłuża czas wydalania bakterii z kałem. W związku z tym w przypadku niepowikłanych infekcji, zaleca się przede wszystkim uzupełniania płynów i elektrolitów, co ma zapobiec odwodnieniu na skutek biegunki.

W leczeniu salmonellozy antybiotyki wykorzystuje się u osób wysoką gorączką, ciężką biegunką, bądź też w przypadku bakteriemii, czyli sytuacji gdy bakterie przedostają się do krwioobiegu. Stosowanie antybiotyków należy także rozważyć u osób, które w dużym stopniu są narażone na wystąpienia zakażenia ogólnoustrojowego, a więc małych dzieci, osób starszych oraz osób z obniżoną odpornością.

Salmonella – zapobieganie

W celu zapobiegania zakażeniu bakteriami salmonelli należy przede wszystkim zachować środki ostrożności dotyczące przygotowywania oraz przechowywania żywności, higieny rąk zwłaszcza po kontakcie ze zwierzętami lub z ich odchodami, jak również unikania osób zakażonych salmonellą. Ważnym elementem zapobiegania zakażeniu salmonellą jest także unikanie spożywania pożywienia z nieznanego źródła. Warto pamiętać, że namnażaniu się bakterii szczególnie sprzyjają wysokie temperatury, stąd też zakażenia salmonellą są szczególnie częste latem. Pamiętaj więc, aby zwracać szczególną uwagę na sposób przygotowywania i przechowywania żywności latem.

Aby zmniejszyć ryzyko zakażenia salmonellozą stosuj się do poniższych zasad:

1. Surowe jaja oraz surowe mięso przechowuj w wydzielonym miejscu w lodówce w taki sposób, aby nie stykały się z innymi produktami.
2. Produkty, które łatwo się psują, resztki jedzenia oraz gotowe pokarmy przechowuj w lodówce, bądź w zamrażarce.
3. Nie zamrażaj ponownie rozmrożonej żywności. Po rozmrożeniu poddaj ją jak najszybciej obróbce cieplnej. Pamiętaj jednak, że drób, mięsa, ryby oraz ich przetwory powinny być całkowicie rozmrożone przed poddaniem ich obróbce cieplnej.
4. Najlepszym sposobem niszczenia salmonelli jest duszenie, gotowanie lub pieczenie. Smażenie jest mniej skutecznym sposobem.
5. Przed użyciem jaj należy je umyć, a następnie zanurzyć na ok. 10 sekund we wrzątku.
6. Unikaj spożywania potraw przygotowanych z surowego mięsa, jak również niedopieczonych, czy niedogotowanych.
7. Unikaj spożywania lodów oraz produktów z kremami, który nie były uprzednio dobrze schłodzone.
8. Unikaj spożywania żywności z nieznanych źródeł. Zachowaj szczególną ostrożność przebywając na terenach endemicznego występowania choroby.
9. Przed przygotowywaniem posiłków zawsze dokładnie umyj ręce pod bieżącą wodą z użyciem detergentu.
10. Pamiętaj o dokładnym czyszczeniu sprzętów kuchennych oraz całej kuchni. Szczególną uwagę zwróć na odpowiednio częste wymienianie gąbek do mycia naczyń, które stanowią idealne środowisko dla rozwoju drobnoustrojów.
11. Osoby borykające się z biegunką nie powinny podejmować się przygotowywania posiłków lub napojów dla innych osób.
12. Pamiętaj o higienie rąk, zwłaszcza po wizycie w toalecie oraz przed i w trakcie przygotowywania posiłków.

Sprawdź również: Zatrucie pokarmowe u dziecka

Piśmiennictwo:

1. Choroby zakaźne i zatrucia w Polsce w 2018 roku, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny, Zakład Epidemiologii Chorób Zakaźnych i Nadzoru, Rzeczpospolita Polska, 2019 
2. Szpura, A. Myszkowska-Torz, K. Mazur-Melewska i wsp.: Zakażenie pałeczką Salmonella enterica u dzieci, Pediatria Polska 2018
3. Kuchar E. Biegunki wywołane przez pałeczki Salmonella (salmonellozy) Portal mp.pl
4. Wen S., Best E., Nourse C. Non-typhoidal Salmonella infections in children: review of literature and recommendations for management. Journal of Paediatrics and Child Health, 2017; 53: 936–941