Różyczka u dorosłych - objawy i leczenie

Spis Treści

Przyczyny zarażenia u osób dorosłych

Różyczka to zakaźna choroba wirusowa, której jedyny rezerwuar stanowi człowiek. Oznacza to, że do przeniesienia zakażenia może dojść wyłącznie w wyniku bezpośredniego kontaktu z osobami zakażonymi, bądź też z materiałem zakaźnym, który stanowi wydzielina z przewodu nosowo-gardłowego osoby chorej, krew, mocz i kał. Możliwe jest również zakażenie płodu od matki. Jednak, aby doszło do przeniesienia zakażenia na osobę dorosłą, konieczny jest bezpośredni kontakt z osobą zakażoną. Różyczka charakteryzuje się wysokim stopniem zakaźności i istnieje bardzo wysokie ryzyko, że osoba, która nie posiada odporności na tę chorobę, zostanie zakażona po bezpośrednim kontakcie z chorym.

Odporność na różyczkę zapewniają szczepienia ochronne, bądź też wcześniejsze przebycie choroby. Różyczka jest chorobą, na którą zazwyczaj choruje się raz w życiu – w wyniku zakażenia wytwarzają się przeciwciała pamięci immunologicznej i przebycie tej choroby zwykle zapewnia odporność na całe życie. Należy jednak pamiętać, że rozsądniejszym sposobem zabezpieczenia się przeciwko tej chorobie, o ile tylko nie ma innych przeciwwskazań, stanowią szczepienia ochronne. Przechorowanie różyczki zapewnia odporność na tę chorobę, ale jednocześnie czasowo obniża odporność organizmu na inne zakażenia, w tym zakażenia bakteryjne. Osoby dorosłe, które nie wiedzą, czy w przeszłości zostały zaszczepione, bądź też czy chorowały w dzieciństwie na różyczkę, mogą wykonać badanie, które rozwieje wątpliwości. Jeśli okaże się, że dana osoba nie posiada przeciwciał przeciwko wirusowi różyczki, należałoby rozważyć zaszczepienie się.

Objawy różyczki u dorosłych

Różyczka u wielu osób może przebiegać bezobjawowo. Tak dzieje się nawet u połowy zakażonych. Początkowo różyczka daje dość niecharakterystyczne objawy, podobne do objawów przeziębienia. Pojawia się ogólne pogorszenie samopoczucia, ból głowy, mięśni, gardła, zapalenie spojówek przebiegające bez światłowstrętu oraz stany podgorączkowe. Oczywiście, u danej osoby nie muszą występować wszystkie z wymienionych objawów. Na dobę przed pojawieniem się wysypki, powiększeniu ulegają węzły chłonne. Kolejnym etapem choroby jest pojawienie się wysypki. Na kończynach oraz tułowiu występuje ona w postaci niewielkich, różowych krostek, natomiast na twarzy przypomina wysypkę odrową. Wysypka ta przemija samoistnie dość szybko, bo już po 2 – 3 dniach i nie pozostawia po sobie przebarwień. Może jedynie dochodzić do złuszczania się skóry. Wysypka w przebiegu różyczki zwykle nie powoduje świądu. Ale podobnie, jak w przypadków innych objawów, również wysypka nie musi występować u każdego chorującego na różyczkę. Nierzadko zdarza się, że jedynym objawem choroby jest utrzymujące się powiększenie węzłów chłonnych.

Jak leczyć różyczkę u dorosłych

Różyczka jest chorobą, która przemija samoistnie. Nie ma potrzeby jej leczenia. Wykorzystuje się jedynie leczenie objawowe, jeśli zachodzi taka potrzeba. Może być konieczne zastosowanie leków przeciwbólowych, przeciwgorączkowych, miejscowych preparatów na ból gardła. Nie ma konieczności leczenia wysypki, ponieważ przemija ona samoistnie po 2 – 3 dniach bez pozostawienia blizn. Najważniejsze jest jednak pozostanie w domu, najlepiej przez 2 tygodnie od momentu pojawienia się wysypki. Nawet wtedy, kiedy objawy choroby już miną, osoba choroba nadal może zarazić innych. Szczególnie należy zadbać o to, aby z osobą chorą nie miały kontaktu kobiety w ciąży oraz będące w wieku prokreacyjnym. Ma to ogromne znaczenie, ponieważ zmniejsza ryzyko wystąpienia zespołu różyczki u płodu.

Szczepionka na różyczkę dla dorosłych

Szczepienie przeciwko różyczce w Polsce należy do szczepień obowiązkowych. Są nim objęte wszystkie dzieci i jest ono bezpłatne dla pacjenta, finansowane przez Ministerstwo Zdrowia. Obecnie nie jest dostępna jednoskładnikowa szczepionka przeciwko różyczce, dlatego też podaje się szczepionkę skojarzoną przeciwko odrze, śwince i różyczce (MMR). Szczepionkę podaje się w dwóch dawkach. Pierwsza dawka szczepionki podawana jest dzieciom w 13. – 15. miesiącu życia, natomiast druga dawka w 6. roku życia. Do 2019 roku drugą dawkę szczepionki podawano w 10. roku życia dziecka.

Z różnych względów zdarza się jednak, że osoby dorosłe pozostały niezaszczepione przeciwko różyczce i nie posiadają odporności na tę chorobę.

W Polsce szczepienie przeciwko różyczce dla osób dorosłych nie jest finansowane z budżetu państwa, jednak należy ono do szczepień zalecanych.

Szczepieniu przeciwko różyczce powinny poddać się przede wszystkim osoby, które nie zostały zaszczepione w dzieciństwie, bądź też nie chorowały w przeszłości na różyczkę. Szczepionkę powinny również przyjąć te osoby, które w przeszłości zostały zaszczepione tylko jedną dawką szczepionki, ponieważ mimo, że jedna dawka gwarantuje dość wysoką ochronę przed zakażeniem (ok. 90%), to jednak może nie chronić w pełni przed zachorowaniem. Szczepienie w wieku dorosłym jest szczególnie ważne dla młodych kobiet, ponieważ zachorowanie na różyczkę w trakcie ciąży może mieć bardzo poważne konsekwencje dla płodu. Osobom dorosłym również podaje się dwie dawki szczepionki. Pomiędzy kolejnymi dawkami powinien być zachowany co najmniej 4 – tygodniowy odstęp. Szczepienie przeciwko różyczce powinno być wykonywane najpóźniej na miesiąc przed zajściem w ciążę. Aktualne wytyczne podają jednak, że gdy przypadkowo dojdzie do zaszczepienia kobiety w ciąży – gdy kobieta nie wie jeszcze, że jest w ciąży – nie stanowi to przyczyny do przerwania ciąży. Wcześniej zalecano odczekanie 3 miesięcy pomiędzy szczepieniem przeciwko różyczce a zajściem w ciążę, jednak wytyczne zostały zmienione i aktualnie jest to okres 1 miesiąca.

Pomimo, że szczepienie przeciwko różyczce jest w naszym kraju obowiązkowe, to jednak wirus różyczki nadal krąży w populacji. Wynika to m.in. z faktu, że w Polsce obowiązkowe szczepienie przeciwko różyczce wprowadzono dopiero w 1988 r. Jednak nie zostali nim objęci wszyscy, a jedynie dziewczęta w 13. roku życia. Dopiero od 2004 r. szczepione są szczepionką skojarzoną MMR dzieci obu płci.

Obecnie różyczka występuje zdecydowanie rzadziej w porównaniu do okresu przed szczepieniami ochronnymi. Jednak nadal choroba ta nie została wyeliminowana. Ostatnia epidemia różyczki w Polsce miała miejsce w 2013 r. Zanotowano wówczas powyżej 38 tys. przypadków zachorowań, które dotyczyły przede wszystkim nastolatków i młodych dorosłych. Było to spowodowane faktem, że w latach 2004 – 2013 jedyną nieobjętą obowiązkowym szczepieniem grupą byli chłopcy i mężczyźni powyżej 15. roku życia.

Głównym celem programu szczepień ochronnych przeciwko różyczce jest zapobieganie zakażeniom kobiet w ciąży, a tym samym wyeliminowaniu zespołu różyczki wrodzonej, wyeliminowanie zachorowań wśród dzieci i młodzieży oraz zaprzestanie krążenia wirusa różyczki w populacji. Pomimo usilnych starań, nadal konieczne jest podejmowanie dalszego wysiłku, aby osiągnąć te cele. Obecnie wciąż rodzi się ok. 100 000 dzieci z zespołem różyczki wrodzonej.

Niestety, nadal to właśnie w Polsce rejestrowanych jest najwięcej zachorowań na różyczkę spośród krajów europejskich. Jednak specjaliści podkreślają, że w dużej mierze wynika to z faktu, że w naszym kraju rozpoznanie różyczki opiera się przede wszystkim na podstawie objawów klinicznych, pomimo że duży odsetek rozpoznań nie ma odzwierciedlenia w badaniach wirusologicznych.

Piśmiennictwo:

1. Szczepionka przeciw różyczce. Portal https://szczepienia.pzh.gov.pl/
2. Mrukowicz J., Sawiec P. Szczepienie przeciwko odrze, śwince i różyczce. Portal mp.pl
3. Milewska-Bobuła B., Lipka B. Różyczka. Portal mp.pl