Różyczka – szczepionka, badanie i leczenie

Spis Treści

Szczepionka na różyczkę

W Polsce szczepionka przeciwko różyczce jest obowiązkowa, co oznacza, że jest bezpłatna i objęte są nią wszystkie dzieci. Nasz kraj uczestniczy w programie eliminacji różyczki w rejonie europejskim. Program ten nadzorowany jest przez WHO.

Pierwszą dawkę szczepionki podaje się dzieciom w 13. – 15. miesiącu życia, a kolejną dawkę w 6. roku życia. Obecnie nie jest dostępna szczepionka jednoskładnikowa i wykorzystuje się szczepionkę skojarzoną – MMR (przeciwko odrze, śwince i różyczce). W przypadku, gdy dziecko nie zostało wcześniej zaszczepione, istnieje możliwość doszczepienia dziecka do 19 r.ż. w ramach szczepienia obowiązkowego.

Szczepienie dla osób dorosłych, które wcześniej nie zostały zaszczepione, bądź też w przeszłości otrzymały tylko jedną dawkę szczepionki jest zalecane i wykonywane odpłatnie. Szczepieniu powinny się poddać w szczególności młode kobiety. Osobom dorosłym podaje się 2 dawki szczepionki w co najmniej 4-tygodniowym odstępie. Zaszczepienie pierwszą dawką szczepionki daje ok. 90% odporność na różyczkę. Natomiast podanie dwóch dawek szczepionki zapewnia odporność poziomie 98-99%.

Szczepionka przeciwko różyczce została opracowana przez Maurice Hillemana w 1969 r. W Polsce obowiązkowy program szczepień przeciwko różyczce rozpoczęto w 1988 r. Wówczas szczepieniem jednoskładnikową szczepionką objęto dziewczęta w 13. roku życia. Od 2004 r.

wprowadzono szczepienie dwiema dawkami szczepionki skojarzonej MMR w 13. – 15. miesiącu życia oraz w 10. roku życia. W 2019 r. natomiast przesunięto drugą dawkę szczepionki na 6. rok życia. W Polsce obowiązek szczepienia przeciwko różyczce wprowadzono stosunkowo późno.

Natomiast w krajach, w których szczepienia rozpoczęto w latach 70. XX wieku udało się zmniejszyć liczbę zachorowań nawet o 99% w porównaniu do okresu przed szczepieniem.

Głównym celem wprowadzenia programu szczepień było zapobieganie zakażeniom różyczki wśród kobiet w ciąży, a tym samym wyeliminowanie występowania zespołu różyczki wrodzonej, wyeliminowanie zachorowań u dzieci i młodzieży oraz zaprzestanie krążenia wirusa różyczki w populacji.

Badanie na różyczkę

Celem badania laboratoryjnego jest sprawdzenie poziomu przeciwciał przeciwko wirusowi różyczki. Dzięki temu możliwe jest określenie, czy aktualnie istnieje zakażenie wirusem różyczki, bądź też czy było ono przebyte w przeszłości lub zostało wykonane szczepienie, które zapewniło odporność na tę chorobę.

Badanie wykonywane jest, aby potwierdzić bieżącą infekcję lub potwierdzić nabytą odporność. Wykonywane jest również przed ciążą, kiedy kobieta nie wie, czy w przeszłości była zaszczepiona lub przechodziła tę chorobę, co jest pomocne przy ustaleniu ewentualnej potrzeby zaszczepienia przed zajściem w ciążę. Jest to bardzo ważne, ponieważ zachorowanie na różyczkę w trakcie ciąży, szczególnie w pierwszym trymestrze, może nieść bardzo poważne konsekwencje dla płodu. Badanie wykonuje się także u kobiet w ciąży, które mają objawy infekcji odpowiadające objawom różyczki. Wykonanie badania może być również konieczne u noworodków, które wykazują objawy nieprawidłowego rozwoju, które mogą wskazywać na zakażenie wewnątrzmaciczne.

W celu wykonania badania pobierana jest próbka krwi – u dorosłych i dzieci z żyły łokciowej, natomiast u noworodków z pięty lub pępowiny.

Interpretacja badania na różyczkę

Badanie polega na oznaczeniu miana dwóch rodzajów przeciwciał – IgG oraz IgM. Przeciwciała IgM są to tzw. przeciwciała wczesne, które są miernikiem krótkotrwałej odporności. Ich obecność świadczy o aktualnie trwającym zakażeniu. Natomiast przeciwciała IgG są charakterystyczne dla długotrwałej odporności i ich obecność świadczy o trwającej lub przebytej infekcji, bądź też o wykonaniu szczepienia w przeszłości, które zapewniło odporność na chorobę.

Dlatego też, jeśli u osób dorosłych i dzieci obecne są przeciwciała IgM oraz obecne, bądź też nie, przeciwciała IgG świadczy to o trwającym aktualnie zakażeniu. Gdy u dorosłych lub dzieci przeciwciała IgM są ujemne, a przeciwciała IgG dodatnie, oznacza to odporność nabytą po przebyciu choroby, bądź po szczepieniu. U noworodków IgM dodatnie, a IgG ujemne świadczą o zakażeniu wrodzonym. Natomiast IgM ujemne i IgG dodatnie u noworodków wskazują na obecność matczynych przeciwciał odpornościowych, które utrzymują się do ok. 6 miesiąca życia i jest to tzw. odporność bierna.

Leczenie różyczki

Różyczka jest chorobą, która przemija samoistnie i nie jest konieczne jej leczenie. Terapia ogranicza się do stosowania leków objawowych, głównie przy pierwszych symptomach choroby, gdy występuje ból głowy, gardła, mięśni, gorączka. Choroba ta w większości przypadków przemija, nie pozostawiając żadnych konsekwencji zdrowotnych. Jednak niekiedy, zdarza się, że dochodzi do powikłań po różyczce, które to jednak są uleczalne.

Odrębnym tematem jest leczenie różyczki wrodzonej. W zależności od objawów różyczki u dzieci, powinno ono pozostawać pod opieką różnych specjalistów, którzy zadecydują o wdrożeniu koniecznego i właściwego leczenia – farmakologicznego, bądź operacyjnego.

Czy można wychodzić na dwór podczas różyczki?

W przebiegu różyczki zdecydowanie odradza się wychodzenie na dwór. Osoba chora powinna być odizolowana od innych osób w celu uniknięcia rozprzestrzeniania zakażenia na inne osoby. Warto pamiętać, że nawet gdy zniknie wysypka, osoba choroba nadal może zarażać innych ludzi jeszcze przez kilka dni.

Profilaktyka różyczki

Jedyną profilaktyką różyczki jest zastosowanie szczepień ochronnych. Obecnie w Polsce są to szczepienia obowiązkowe dla dzieci (pierwsza dawka w 13. – 15. miesiącu życia oraz druga w 6. roku życia) oraz zalecane dla osób dorosłych, które nie były zaszczepione w przeszłości. Jeżeli jednak istnieją przeciwwskazania do wykonania szczepienia i dana osoba nie była w przeszłości chora na różyczkę, powinna unikać osób, które aktualnie przechodzą tę chorobę. Nie jest to jednak łatwe, ponieważ osoba chora zaraża już na ok. 2 tygodnie przed pojawieniem się wysypki.

Piśmiennictwo:

1. Dulny G. Szczepionka przeciwko różyczce. w: Wakcynologia red. Magdzik W., Naruszewicz-Lesiuk D., Zieliński A. alfa-medica press. 2007
2. Szczepionka przeciw różyczce. Portal https://szczepienia.pzh.gov.pl/
3. Mrukowicz J., Sawiec P. Szczepienie przeciwko odrze, śwince i różyczce. Portal mp.pl