Różyczka u dzieci - jakie ma objawy, jak można się nią zarazić i jakie ma powikłania

Spis Treści

Co to jest różyczka?

Różyczka jest zakaźną chorobą wirusową. Rezerwuar tego wirusa stanowi jedynie człowiek, co oznacza, że zakażenie się różyczką możliwe jest wyłącznie poprzez bezpośredni kontakt z osobą zakażoną (na drodze kropelkowej), bądź też przed kontakt z materiałem zakaźnym. Mówiąc o materiale zakaźnym, mamy na myśli wydzielinę z jamy nosowo-gardłowej osoby chorej, mocz, kał oraz krew. Do zakażenia różyczką może również dojść poprzez łożysko – przeniesienie zakażenia od matki do płodu (różyczka wrodzona).

Ze względu na wprowadzenie obowiązkowych szczepień przeciwko różyczce, zachorowania na tę chorobę nie są już powszechne. Aktualnie jednoskładnikowa szczepionka przeciwko różyczce nie jest dostępna, a podaje się ją w postaci skojarzonej ze szczepionką przeciwko odrze i śwince (MMR).

W Polsce po raz pierwszy zaszczepiono szczepionką monowalentną dziewczęta w 13. roku życia w 1988 r. To jednak nie przyczyniło się do wyeliminowania tej choroby w populacji, ponieważ nie szczepiono chłopców. Od 2004 r. wprowadzono szczepienie szczepionką skojarzoną MMR (szczepionka przeciwko odrze, śwince i różyczce). Pierwsza dawka szczepionki podawana jest w 13. – 15. miesiącu życia, natomiast druga dawka (uzupełniająca) w 6 roku życia.

Największą zachorowalność na różyczkę obserwuje się aktualnie u dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym oraz u młodych dorosłych, a w szczególności mężczyzn.

Jak wygląda różyczka i jaki jest przebieg różyczki?

Różyczka należy do chorób, które mogą przebiegać bezobjawowo, i tak dzieje się u około połowy chorych. U pozostałych osób, pierwszymi objawami różyczki może być ogólne pogorszenie samopoczucia, stan podgorączkowy, bóle głowy i mięśni, zapalenie gardła oraz zapalenie spojówek przebiegające bez światłowstrętu. Na dobę przed pojawieniem się wysypki dochodzi do bolesnego powiększenia węzłów chłonnych.

Kolejnym etapem choroby jest pojawienie się wysypki. Na tułowiu oraz kończynach występuje ona w postaci drobnych, różowych wykwitów, natomiast na twarzy przypomina wysypkę występującą w przebiegu odry. U małych dzieci to właśnie wysypka może stanowić pierwszy objaw choroby.

Wysypka przemija samoistnie po 2 – 3 dniach. Wysypka po różyczce nie pozostawia przebarwień, czasami występuje jedynie złuszczanie skóry.

Mimo, że wysypka jest dość charakterystyczna dla różyczki, to jednak choroba ta może również przebiegać bezwysypkowo.

Czy różyczka jest zaraźliwa?

Różyczka jest zakaźną chorobą wirusową. Chociaż obecnie, dzięki powszechnym szczepieniom, zachorowania są zdecydowanie rzadsze niż w przeszłości, to jednak nadal występują. Do zakażenia może dojść na drodze bezpośredniego kontaktu poprzez drogę kropelkową, w wyniku kontaktu z materiałem zakaźnym, jak również poprzez transmisję zakażenia przez łożysko od matki do płodu.

Zakaźność tej choroby jest duża przede wszystkim podczas dłuższego, bądź tez częstego kontaktu z chorym. Do zakażenia może dojść od 7 dni przed wystąpieniem wysypki do ok. 6 dni po jej wystąpieniu. Warto pamiętać, że zakazić można się również od osoby, która przechodzi chorobę bezobjawowo. Ryzyko przeniesienia zakażenia do płodu jest duże i wynosi 85-100%. Konsekwencje zakażenia dla płodu są zależne od tego, w którym tygodniu ciąży doszło do zakażenia. Dzieci, u których występuje zespół różyczki wrodzonej wydalają wirusa z moczem oraz przez drogi oddechowe nawet powyżej 12 miesięcy.

Ile trwa różyczka?

Okres wylęgania różyczki, czyli czas od zakończenia infekcji do momentu pojawienia się pierwszych objawów choroby, wynosi ok. 2 -3 tygodni (najczęściej 16 – 18 dni). Do przeniesienia zakażenia na osoby zdrowe może dojść na 7 dni przed wystąpieniem wysypki u osoby chorej oraz do 6 dni po jej wystąpieniu. Ponieważ zdiagnozowanie różyczki odbywa się zwykle po wystąpieniu wysypki, chory powinien przebywać w izolacji przynajmniej przez tydzień. Szczególnie ważne jest unikanie kontaktu z kobietami w ciąży oraz w wieku prokreacyjnym.

Ile razy można zachorować na różyczkę?

Przechorowanie różyczki zapewnia ochronę przed ponownym zachorowaniem w przyszłości. Podczas przebiegu choroby wytwarzane są komórki pamięci immunologicznej, które przy ponownym kontakcie z wirusem różyczki działają szybko i specyficznie, dzięki czemu uniemożliwiają ponowne zachorowanie. Dlatego też na różyczkę zwykle choruje się raz w życiu.

W podobny sposób działa szczepionka przeciwko różyczce. W szczepionce podawane są żywe atenuowane (osłabione) szczepy wirusa, których zadaniem jest pobudzenie układu odpornościowego do wytworzenia pamięci immunologicznej. Warto podkreślić, że szczepienie uruchamia naturalne mechanizmy obronne organizmu. Ma jednak zdecydowaną wyższość nad nabyciem odporności poprzez przechorowanie, bowiem podanie szczepionki zapobiega wystąpieniu ewentualnych powikłań po chorobie. Zaszczepienie, co najważniejsze, chroni kobietę przed zachorowaniem w okresie ciąży. Jest to jeden z głównych celów wprowadzenia programu szczepień ochronnych przeciwko różyczce, ponieważ dzięki temu możliwe jest zmniejszenie ryzyka występowania zespołu różyczki wrodzonej.

Różyczka czy uczulenie?

Istnieje wiele chorób, których objawy związane są z powstaniem wysypki na skórze. Zmiany skórne w przebiegu różnych chorób są często podobne i rodzic może mieć trudności ze zidentyfikowaniem, czy jest to choroba zakaźna, czy bardziej błahy problem. W obecnych czasach alergie dotyczą bardzo wielu dzieci i często zmiany skórne kojarzone są właśnie z pojawieniem się uczulenia. Istnieją jednak pewne charakterystyczne cechy wysypki różyczkowej oraz wysypki alergicznej, które pozwalają odróżnić je od siebie. Niemniej jednak, diagnoza powinna należeć do lekarza i wszystkie niepokojące objawy u dzieci powinny być konsultowane na wizycie lekarskiej.

Wysypka alergiczna powstaje na skutek zadziałania jakiegoś czynnika – czy to zewnętrznie (np. lateks, nikiel, formaldehyd, pyłki roślin), czy też na skutek spożycia produktu uczulającego (np. cytrusy, produkty mleczne). Wysypka alergiczna występuje w postaci bladych wypukłych zmian, które są zaczerwienione na obwodzie. Przypominają one bąble powstające po poparzeniu pokrzywą i stąd właśnie pochodzi nazwa takiej wysypki – pokrzywka. Wysypka alergiczna powoduje silny świąd. Z kolei wysypka różyczkowa powoduje powstanie niewielkich różowych krostek na kończynach i tułowiu oraz zmian na twarzy, które przypominają wysypkę odrową. Przy wysypce różyczkowej występują również objawy dodatkowe, jak powiększenie węzłów chłonnych. Jest to również wysypka, która nie powoduje świądu.

Powikłania po różyczce

Wyleczenie różyczki jest możliwe. Do wyzdrowienia dochodzi samoistnie, jednak czasami może dojść do powikłań po chorobie. Konsekwencją różyczki może być zapalenie stawów, jednak jego występowanie jest raczej charakterystyczne dla młodzieży i dorosłych. Innym powikłaniem różyczki może być skaza krwotoczna małopłytkowa, która ustępuje samoistnie. W konsekwencji różyczki możliwe jest również pojawienie się zapalenia mózgu. Powikłanie te występuje u ok. 1 na 5 000 osób. Najczęściej pojawia się do 7 dni od momentu wystąpienia wysypki i zwykle ustępuje po tygodniu. Rzadziej występującymi powikłaniami po różyczce są zapalenie nerwu wzrokowego, zapalenie mięśnia sercowego, aplazja szpiku oraz zespół Guillaina-Barrego.

Zdecydowanie bardziej poważne są konsekwencje różyczki u dziecka, które zostało zakażone wirusem różyczki w czasie życia płodowego. Zespół różyczki wrodzonej charakteryzuje się występowaniem tzw. triady różyczkowej Gregga, czyli wad słuchu, wzroku oraz serca i zaburzeń krążenia.

Dodatkowo, u dzieci z zespołem różyczki wrodzonej może występować uszkodzenie ośrodka mowy, upośledzenie rozwoju umysłowego, deformacja i ubytki kości, powiększenie wątroby i śledziony, jak również zaburzenia funkcjonowania gruczołów dokrewnych, czy niedorozwój kości szczęki.

Piśmiennictwo:

1. Drutz J. Różyczka. Pediatria po Dyplomie 2011; 15 (3): 68-70
2. Milewska-Bobuła B., Lipka B. Różyczka. Portal mp.pl
3. Świerczyńska-Krępa M. Pokrzywka. Portal mp.pl