Spis Treści
Co to jest i jak wygląda rumień zakaźny?
Rumień zakaźny należy do wysypkowych chorób zakaźnych wieku dziecięcego. Określany jest również mianem „piątej choroby”. Do rozwoju choroby dochodzi na skutek zakażenia parwowirusem B19. Przeniesienie zakażenia z człowieka na człowieka zwykle odbywa się na drodze kropelkowej. Możliwe jest również przeniesienie zakażenia na drodze wertykalnej (czyli od ciężarnej matki do płodu). Bardzo rzadko dochodzi do transmisji wirusa w wyniku przetaczania krwi i produktów krwiopochodnych.
Obserwuje się sporadyczne zachorowania na rumień zakaźny, jak również występowanie ognisk epidemicznych w żłobkach, przedszkolach, szkołach lub szpitalach. Do przeniesienia zakażenia dochodzi na skutek kontaktu z osobą chorą lub bezobjawowym nosicielem. Szacuje się, że na skutek kontaktu z wirusem u 50 – 60% osób dochodzi do rozwoju choroby. Zachorowania na rumień zakaźny mają charakter sezonowy. Najwięcej osób choruje późną zimą i wiosną. Co 4 lata obserwuje się zwiększenie liczby przypadków zachorowania.
Rumień zakaźny charakteryzuje się największą zakaźnością przed pojawieniem się wysypki. Po pojawieniu się wysypki chory już praktycznie nie zaraża. Chory z wysypką może jednak zarażać, gdy występuje u niego infekcja w postaci zespołu grudkowo-krwotocznych „rękawiczek i skarpetek”.
Rumień zakaźny – jakie posiada objawy?
Zakażenie parwowirusem B19 wywołującym rumień zakaźny nie zawsze wiąże się z występowaniem objawów chorobowych. Nawet 25% zakażonych osób przechodzi infekcję bezobjawowo. U mniej więcej połowy chorych objawy zakażenia przypominają łagodne przeziębienie. Bezobjawowy lub skąpoobjawowy przebieg choroby obserwuje się przede wszystkim u osób dorosłych.
Okres wylęgania wirusa trwa od 4 do 21 dni (najczęściej ok. 14 dni). W tym czasie wirus przemieszcza się do krwi i namnaża w szpiku kostnym. W kolejnym etapie dochodzi do wydalania cząstek wirusa wraz z wydzieliną dróg oddechowych. Towarzyszą temu objawy przypominające przeziębienie. Może pojawić się gorączka, ból głowy, ból mięśni i stawów, katar, biegunka i ogólne złe samopoczucie. Objawy te utrzymują się od 4 do 14 dni.
Następnym etapem choroby jest okres osutkowy, czyli okres występowania wysypki. Trwa on od 6 do 21 dni. Wykwity nie powodują dolegliwości bólowych. Charakterystyczne dla wysypki pojawiającej się w przebiegu rumienia zakaźnego jest to, że może ona ustępować, a następnie nawracać. Może się tak dziać na skutek działania takich czynników, jak przegrzanie, intensywny wysiłek fizyczny, pocieranie skóry, czy silne emocje. Wysypka może wówczas powodować świąd.
Lekarz stawia rozpoznanie rumienia zakaźnego na podstawie wywiadu dotyczącego występujących dolegliwości i możliwego kontaktu z osobami zarażonymi oraz wyglądu i lokalizacji zmian skórnych. Wyniki podstawowych badań laboratoryjnych, jak morfologia krwi, OB i CRP nie mają znaczenia diagnostycznego, jednak pozwalają wykluczyć ewentualne powikłania choroby. Pewne potwierdzenie rozpoznania możliwe jest po przeprowadzeniu badań serologicznych pozwalających na wykrycie przeciwciał przeciwko parwowirusowi B19 klasy IgG i IgM. Kobietom w ciąży zaleca się wykonanie badania USG i skonsultowanie z lekarzem prowadzącym.
Rumień zakaźny – jak wygląda i przebiega u dzieci?
Objawowy przebieg rumienia zakaźnego najczęściej obserwuje się u dzieci. W początkowym stadium choroby pojawiają się objawy, które mogą przypominać przeziębienie. U dziecka, u którego doszło do zakażenia parwowirusem B19 zaobserwować można takie objawy, jak:
- gorączka (niezbyt wysoka),
- ból głowy,
- ból gardła,
- bóle mięśniowe,
- katar,
- powiększenie węzłów chłonnych.
Po ok. 7 dni od zaobserwowania pierwszych objawów, następuje kolejna faza choroby, która charakteryzuje się pojawieniem się charakterystycznego rumienia. Pojawia się on na policzkach i tworzy wzór, który przypomina rozłożone skrzydła motyla. Zmiany skórne nie występują na czole, nosie, brodzie oraz skórze wokół ust. Po kilku dniach wysypkę obserwuje się również na ramionach, górnej części tułowia, pośladkach oraz kończynach dolnych. Zmiany skórne w przebiegu rumienia zakaźnego mają tendencję do zlewania się w większe skupiska i mogą przypominać girlandy. Wysypka może ustępować, a następnie ponownie nawracać. Zwykle jednak ustępuje całkowicie po upływie 7 – 11 dni.
Rumień zakaźny u dorosłych
U osób dorosłych rumień zakaźny przebiega inaczej niż u dzieci. U dorosłych zwykle nie występuje rumień na twarzy. Zmiany skórne mogą się natomiast pojawiać na dłoniach i stopach. Mamy wówczas do czynienia z postacią chorobą nazywaną zespołem grudkowo-krwotocznych „rękawiczek i skarpetek”. U osób dorosłych możliwe jest również występowanie zmian na błonie śluzowej jamy ustnej. Podobnie jak u dzieci, wysypka ma charakter nawracający. Nawroty najczęściej związane są z narażeniem na czynnik prowokujący jej wystąpienie.
Objawem rumienia zakaźnego, który występuje u osób dorosłych, a nie obserwuje się go u dzieci jest zespół poliartropatii, czyli odczynowe zapalenie stawów. Stan zapalny zwykle obejmuje kilka stawów i pojawia się obustronnie. Najczęściej dotyczy stawów międzypaliczkowych, nadgarstkowych, kolanowych i skokowych. Zespół poliartropatii częściej obserwuje się u kobiet. Do ustąpienia objawów stawowych zwykle dochodzi po upływie ok. 3 tygodni.
Rumień zakaźny w ciąży
Zachorowanie na rumień zakaźny jest szczególnie niebezpieczne w okresie ciąży. Zakażenie parwowirusem B19 w okresie ciąży wiąże się z ryzykiem dla płodu. W przebiegu rumienia zakaźnego dochodzi do zmniejszenia poziomu hemoglobiny, co może doprowadzić do niedokrwistości wewnątrzmacicznej płodu. To z kolei zwiększa ryzyko poronienia. Największe ryzyko ciężkiego zakażenia prowadzące do obumarcia płodu występuje w drugim trymestrze ciąży. Szacuje się je na ok. 5% do zakażenia wewnątrzmacicznego może dojść nawet wtedy, gdy u kobiety ciężarnej nie manifestowały się objawy choroby. Warto jednak podkreślić, że zdecydowana większość dzieci, u których miało miejsce wewnątrzmaciczne zakażenie rozwija się prawidłowo. Niemniej jednak u noworodków tych istnieje ryzyko wystąpienia niedokrwistości, zapalenia mięśnia sercowego, niewydolności serca oraz obrzęku uogólnionego.
Kobieta ciężarna, która posiada wiedzę o kontakcie z osobą zakażoną powinna zgłosić ten fakt lekarzowi prowadzącemu ciąże. W takim wypadku lekarz zleci wykonanie badań serologicznych (wykrywających przeciwciała) oraz jeśli okaże się to konieczne, częstsze monitorowanie rozwoju płodu poprzez badanie USG.
Rumień zakaźny – leczenie
W przypadku rumienia zakaźnego nie ma możliwości leczenia przyczynowego. Jeśli istnieje taka konieczność, stosuje się leczenie objawowe. W tym celu wykorzystuje się leki łagodzące objawy takie, jak gorączka, ból, czy katar. Jednak ze względu na łagodny przebieg choroby i jej samoistne ustępowanie, zazwyczaj nie ma potrzeby stosowania leczenia objawowego. Aby zmniejszyć skutki zakażenia u płodu w przypadku zachorowania kobiety ciężarnej, możliwe jest przeprowadzenie transfuzji wymiennej.
W łagodzeniu objawów rumienia zakaźnego nie znajdują zastosowania leki antyhistaminowe (przeciwalergiczne). Ponieważ zakażenie parwowirusem nie sprzyja nadkażeniom bakteryjnym, w przebiegu rumienia zakaźnego nie stosuje się antybiotykoterapii.
Warto mieć świadomość, że w rumieniu zakaźnym wysypka może ustępować, a następnie nawracać. Sytuacja taka może mieć miejsce przy narażeniu na czynniki nasilające wysypkę, do których należy m.in. przegrzanie.
Rumień zakaźny zazwyczaj ustępuje samoistnie i pozostawia długotrwałą odporność.
Rumień zakaźny – powikłania
Rumień zakaźny to choroba o łagodnym przebiegu, która ustępuje samoistnie. U części osób przechorowanie może wiązać się z wystąpieniem powikłań, jednak najczęściej mają one charakter przemijający i nie pozostawiają trwałych następstw. Stosunkowo rzadko wymagają również specjalistycznego leczenia. Do możliwych powikłań rumienia zakaźnego należą zapalenie stawów oraz rozwój anemii, będący konsekwencją zahamowania produkcji czerwonych krwinek. W przypadku wystąpienia rumienia zakaźnego u osoby z niedokrwistością ważne jest bardziej intensywne monitorowanie stanu jej zdrowia i pozostawanie pod opieką lekarza rodzinnego.
Rumień zakaźny a szkarlatyna
Zarówno rumień zakaźny, jak i szkarlatyna należą do zakaźnych chorób wysypkowych. Rumień zakaźny wywołany jest infekcją wirusową, natomiast szkarlatyna - infekcją bakteryjną. W związku z tym zupełnie inaczej przebiega leczenie tych chorób. Charakterystyczne dla przebiegu szkarlatyny jest występowanie bólu gardła, wysokiej gorączki (powyżej 38 st. C) oraz zapalenia gardła i migdałków podniebiennych. Kolejnym typowym objawem jest występowanie tzw. malinowego języka.
Rumień zakaźny – kiedy dziecko może wrócić do przedszkola?
Okres wylęgania rumienia zakaźnego trwa ok. 14 dni. Najwyższa zakaźność występuje ok. 5 – 10 dni od zakażenia. W tym okresie u dziecka zwykle nie występują jeszcze objawy, bądź też są one łagodne i przypominają objawy przeziębienia. Jeśli wiesz, że dziecko miało kontakt z osobą zakażoną parwowirusem B19 i obserwujesz u niego gorsze samopoczucie, warto aby pozostało w domu. Rumień zakaźny po wystąpieniu wysypki nie jest już zakaźny. Dziecko powinno pozostać w domu do momentu ustąpienia zakaźnych objawów choroby. Po tym czasie może wrócić do przedszkola.
Rumień zakaźny – jak długo zaraża?
Rumień zakaźny charakteryzuje się największym stopniem zakaźności w okresie ok. 5 – 10 dni od zakażenia. W związku z tym okres ten przypada na czas, kiedy objawy choroby jeszcze nie występują, bądź też mają niewielkie nasilenie i można je pomylić z łagodnym przeziębieniem. Rumień zakaźny przestaje być praktycznie zaraźliwy po pojawieniu się wysypki. Z tego względu, posiadając wiedzę o kontakcie z osobą zakażoną parwowirusem B19, warto obserwować samopoczucie i w razie wystąpienia objawów odpowiednio zareagować. Przede wszystkim należy unikać kontaktów międzyludzkich.
Rumień zakaźny – czy można wychodzić na dwór?
Po okresie zakaźności choroby dziecko z rumieniem zakaźnym może wychodzić na dwór. Warto jednak pamiętać, że wysypka w przebiegu tej choroby ma charakter nawracający. Czynnikami, które mogą sprzyjać jej nawrotowi po ustąpieniu są m.in. przegrzanie oraz intensywny wysiłek fizyczny. W przypadku nawrotów wysypki może pojawić się świąd. W związku z tym wychodząc z dzieckiem na dwór pamiętaj, aby zadbać o jego odpowiedni, dostosowany do pogody ubiór. Dziecku nie może być ani zbyt zimno, ani zbyt gorąco. W tym wypadku lepszym wyborem niż wybieganie na placu zabaw będzie spokojny spacer.
Rumień zakaźny a słońce
Osoby z rumieniem zakaźnym powinny unikać ekspozycji na słońce, ponieważ może ona sprzyjać nawrotowi i zaostrzeniu zmian skórnych.
Bibliografia:
- Szenborn L. Rumień zakaźny (tzw. piąta choroba, ang. fifth disease). Portal mp.pl
- Kuchar E. Choroby wywołane przez parwowirus B19 u dorosłych. Portal mp.pl
- Markowska A., Połczyńska-Kaniak E. Zakażenie parwowirusem B19 w czasie ciąży. Ginekologia po Dyplomie 2011, Nr 04 (lipiec)
mgr farm. Patrycja Jakimik Absolwentka Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku.
NowaFarmacja.pl
Absolwentka Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku. Uczestniczy w licznych szkoleniach z zakresu opieki farmaceutycznej. Na co dzień pracuje jako farmaceuta w aptece, gdzie z pasją i zaangażowaniem dzieli się swoją wiedzą z pacjentami.