Paraliż senny (porażenie przysenne) - co to jest, przyczyny, leczenie

Spis Treści

Paraliż senny – co to?

W Sieci można wielokrotnie spotkać się z zapytaniami, co oznacza paraliż senny, ile on trwa i czy można go wyleczyć. W tym miejscu należy przede wszystkim zwrócić uwagę na to, że nie ma ustalonej, standardowej definicji paraliżu sennego. Jednakże w dalszej części tego tekstu postaraliśmy się przybliżyć tobie ten temat.

Czym jest paraliż senny?

Paraliż senny (inaczej paraliż przysenny) to tymczasowa utrata funkcji mięśni podczas snu, przy jednoczesnym zachowaniu świadomości. Wiąże się on z wieloma nieprzyjemnymi objawami, które zostały omówione poniżej. Paraliż senny jest klasyfikowany jako rodzaj parasomnni. Parasomnie można zdefiniować jako nienormalne zachowania podczas snu. Porażenie przysenne występuje zwykle w momencie zasypiania, tuż po zaśnięciu lub w trakcie budzenia się.

Ile trwa paraliż senny?

Nocny paraliż jest stanem, który trwa na szczęście stosunkowo krótko. Ustępuje on samoistnie, zwykle po ok. kilkunastu sekundach lub po kilku minutach. Warto też wspomnieć, że paraliż przysenny może przerwać osoba trzecia, poprzez dotknięcie/poruszenie.

Paraliż senny – przyczyny

Do dnia dzisiejszego nie do końca udowodniono, czym jest spowodowany paraliż senny. Jednakże sugeruje się, że wiele czynników ma wpływ na występowanie tego stanu. Wśród nich wymienia się m.in. zaburzenia lękowe, niską jakość snu, czy też nadużywanie alkoholu. Na paraliż senny bardziej narażone są osoby zmagające się z depresją, bezdechem sennym, zaburzeniami lękowymi, narkolepsją (ok. 30-50% cierpiących na tę chorobę doświadcza paraliżu sennego), czy też z zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi. Co więcej przypuszcza się, że paraliż nocny może być powiązany z zespołem stresu pourazowego. Porażenie senne może być też spowodowane nieregularnym snem, wynikającym np. z pracy zmianowej lub przekraczania stref czasowych podczas podróży. Badanie dotyczące potencjalnych czynników wywołujących paraliż senny wykazało, że do grup o najwyższym ryzyku wystąpienia tych epizodów należały:

• Osoby, które spały mniej, niż sześć godzin
• Osoby, które spały dłużej, niż dziewięć godzin
• Osoby, które drzemały dłużej, niż dwie godziny

Co ciekawe, w niektórych opracowaniach można spotkać się ze stwierdzeniem, że spanie na plecach zwiększa ryzyko paraliżu sennego. Stąd, u osób zmagających się z tą dolegliwością zaleca się spanie na boku.

Naukowcy sugerują również, że paraliż senny może być w pewien sposób uwarunkowany genetycznie.

Częstość występowania paraliżu sennego w całej populacji szacuje się na ok. 7,6%. Choć niektórzy naukowcy uważają, że tego stanu doświadcza od 5 do 40% ludzi. Uważa się, że problem ten częściej dotyczy kobiet, niż mężczyzn. Paraliż senny może pojawić się w każdym wieku, ale początkowe objawy mają miejsce zwykle w dzieciństwie lub w okresie dojrzewania (średnio pomiędzy 14., a 17. rokiem życia). Z kolei w okresie dorosłości, epizody paraliżu sennego nabierają na sile i mogą występować częściej. Co ciekawe istnieją pewne dowody na to, że częstość występowania paraliżu sennego jest wyższa w populacjach innych, niż rasa biała.

Paraliż senny – objawy

Najczęstszym objawem paraliżu sennego jest niemożność poruszania się i/lub mówienia. Jednakże na tym lista symptomów się nie kończy. Osoby, u których wystąpił epizod paraliżu przysennego doświadczają również uczucia ucisku klatki piersiowej. Dodatkowo pacjenci zgłaszają też uczucie strachu oraz obecności kogoś lub czegoś w pokoju, któremu towarzyszy przyspieszone bicie serca. W jednym z przeprowadzonych badań naukowych zauważono, że wspomniany strach podczas paraliżu sennego dotyczył aż 90-98% pacjentów. Strach związany z porażeniem sennym może wynikać nie tylko z indywidualnych reakcji na atonię (zmniejszenie lub zanik zdolności mięśni do skurczu), ale również z halucynacji, które niejednokrotnie towarzyszą temu stanowi. U niektórych osób mogą wystąpić też mało specyficzne objawy, takie jak: trudności w oddychaniu, bóle głowy, bóle mięśni. W skrajnych przypadkach w przebiegu paraliżu sennego może pojawić się uczucie, jakby zbliżała się śmierć.

Paraliż senny - halucynacje

Jednym z najczęstszych objawów towarzyszących paraliżowi sennemu są halucynacje. Szacuje się, że problem ten dotyka ok. 20-40% osób zmagających się z paraliżem przysennym. Więcej informacji dotyczących halucynacji zostało poruszonych w dalszej części tego artykułu.

Paraliż senny – czy jest groźny?

Podstawowym pytaniem, jakie zadają pacjenci doświadczający omawianego stanu jest to, czy stwarza on dla nas jakiekolwiek zagrożenie. Zatem, czy paraliż senny jest niebezpieczny? Odpowiedź na to pytanie jest pocieszająca. Do dnia dzisiejszego, badania naukowe nie wykazały żadnych, długoterminowych konsekwencji dla zdrowia pacjentów, którzy doświadczają paraliżu sennego. Stąd osoby, które zastanawiają się, czy paraliż senny może zabić, mogą (dosłownie) spać spokojnie.

Paraliż senny – leczenie

Wiele osób zastanawia się, jak leczyć paraliż senny. Niestety, jak dotąd nie określono bezpośredniej strategii leczenia paraliżu sennego podczas aktywnego epizodu. Mówiąc w skrócie - nie wiadomo, w jaki sposób można przerwać ten stan. W tym miejscu warto wspomnieć, że istnieje silna korelacja pomiędzy paraliżem sennym, a innymi problemami ze snem. Stąd przypuszcza się, że zapewnienie odpowiedniej higieny snu może w pewnym stopniu zapobiec paraliżowi sennemu.

Aby poprawić jakość snu, warto trzymać się kilku podstawowych wskazówek:

• Należy zadbać o odpowiednią ciszę i ograniczony dostęp światła w sypialni
• W sypialni powinna panować stosunkowo niska temperatura
• Zaleca się nie używać urządzeń elektronicznych (np. laptopa, tableta, smartfona, telewizora) w sypialni, szczególnie przed snem (pozwala to na unikanie światła niebieskiego obniżającego jakość snu)
• Nie powinno się spożywać ciężkostrawnych potraw i nadużywać alkoholu tuż przed snem
• Warto przed zasypianiem sięgnąć po techniki relaksacyjne
• Dobrym rozwiązaniem jest kładzenie się spać i wstawanie o takiej samej porze (również w święta i weekendy!)
• Należy zapewnić sobie w sypialni wygodny materac i poduszkę
• Podczas nocnych wyjść do łazienki warto korzystać z lampek nocnych (a nie standardowego oświetlenia)
• Nie powinno się uczyć i pracować w sypialni

Dodatkowo w celu zminimalizowania ryzyka wystąpienia paraliżu sennego, dobrym rozwiązaniem jest zmodyfikowanie swojego dotychczasowego stylu życia. Zaleca się m.in. wprowadzenie aktywności fizycznej i zastosowanie technik pozwalających zredukować stres (np. joga, ćwiczenia oddechowe).

Aktualny stan wiedzy wskazuje, że jeśli paraliżowi przysennemu nie towarzyszą żadne inne stany (np. narkolepsja) to wprowadzenie leczenia farmakologicznego nie jest konieczne i w praktyce nie jest ono rzeczywiście stosowane. Jednakże w przypadku osób cierpiących na zaburzenia psychiczne, takie jak lęk i depresja, stosowanie leków przeciwdepresyjnych może zmniejszyć częstotliwość występowania epizodów paraliżu sennego.

Paraliż senny – jak leczyć?

Należy wiedzieć, że nie jest możliwe "obudzenie się" z paraliżu sennego, ale epizody okażą się być krótsze i mniej przerażające, jeśli zrozumiesz, co się dzieje i jak się uspokoić. Podczas epizodu paraliżu sennego, psychologowie zalecają następujące kroki:

• Uświadom sobie, że paraliż senny jest powszechny, łagodny i przejściowy
• Pamiętaj, że halucynacje nie są prawdziwe
• Myśl o czymś pozytywnym w trakcie trwania epizodu
• Rozluźnij swoje ciało. Nie próbuj się poruszać, dopóki paraliż nie ustąpi

Paraliż senny – halucynacje

Szacuje się, że 75% epizodów paraliżu sennego obejmuje halucynacje, które różnią się od typowych snów. Podobnie jak w przypadku atonii, mogą one wystąpić podczas zasypiania (halucynacje hipnagogiczne) lub budzenia się (halucynacje hipnopompiczne). Halucynacje związane z paraliżem przysennym można podzielić na trzy kategorie:

• halucynacje związane z postrzeganiem obecności niebezpiecznej osoby w pomieszczeniu, w którym przebywamy
• halucynacje związane z uciskiem w klatce piersiowej, które mogą wywoływać uczucie duszenia się
• halucynacje przedsionkowo-motoryczne, które mogą obejmować uczucie ruchu, takie jak latanie, spadanie

W tym miejscu warto zauważyć, że wspomniane halucynacje podczas snu mogą być wzrokowe i słuchowe. Osoby doświadczające halucynacji słuchowych bardzo często słyszą różne dźwięki. Wśród nich można wymienić m.in. stukanie, skrzypienie, gwizdanie, piszczenie, dzwonienie, odgłosy osoby stąpającej po podłodze. W niektórych przypadkach słyszalny jest również ludzki głos (zwykle są to śmiech, krzyk, płacz). Niejednokrotnie wrażenia dźwiękowe są połączone z odczuciami fizycznymi (np. ze swędzeniem).

Podsumowanie

Paraliż senny jest nieprzyjemnym stanem, w którym tracimy na kilka sekund lub kilka minut kontrolę nad swoimi mięśniami (a w konsekwencji – nad ruchami ciała), zachowując przy tym pełną świadomość. Epizod ten w połączeniu z halucynacjami sprawia, że ogarnia nas niepokój i strach. Jednakże wiedząc czym jest oraz skąd się bierze paraliż senny, powinniśmy w bardziej łagodny sposób przejść przez ten stan, nie popadając w przesadną panikę.

Literatura:

1. Olunu E. i wsp.: Sleep Paralysis, a Medical Condition with a Diverse Cultural Interpretation. Int J Appl Basic Med Res., 2018, 8, 3, 137-142.
2. Denis D.: Relationships between sleep paralysis and sleep quality: current insights. Nat Sci Sleep, 2018, 10, 355-367.
3. Sharpless BA.: A clinician’s guide to recurrent isolated sleep paralysis. Neuropsychiatr Dis Treat., 2016, 12, 1761-1767.
4. Sharpless BA. i wsp.: Lifetime Prevalence Rates of Sleep Paralysis: A Systematic Review. Sleep Med Rev., 2011, 15, 5, 311-315.
5. Terzaghi M. i wsp.: Sleep paralysis in narcolepsy: more than just a motor dissociative phenomenon? Neurol Sci., 2012, 33, 1, 169-172.
6. Mellman TA. i wsp.: Sleep paralysis and trauma, psychiatric symptoms and disorders in an adult African American population attending primary medical care. Depress Anxiety, 2008, 25, 5, 435-440.