Pancytopenia: leczenie i opieka medyczna – najnowsze zalecenia

Co to jest pancytopenia?

Elementy krwi są produkowane przez szpik kostny. Wskutek różnych chorób może dojść do zaburzeń produkcji krwi przez szpik kostny, co skutkuje pancytopenią – zbyt niskim poziomem poszczególnych części krwi.

Pancytopenia – przyczyny

Wśród przyczyn, które mogą prowadzić do zaburzeń funkcjonowania szpiku kostnego, najczęściej wyróżnia się:

• Anemię aplastyczną,
• Choroby hematologiczne, w tym białaczka, chłoniak i zespoły mielodysplastyczne,
• Infekcje, np. HIV, wirus zapalenia wątroby i wirus Epsteina-Barr,
• Choroby autoimmunologiczne, np. toczeń rumieniowaty układowy i reumatoidalne zapalenie stawów,
• Chemioterapia i radioterapia,
• Stosowanie niektórych leków, np. antybiotyków, leków przeciwpadaczkowych.

Pancytopenia – objawy

Intensywność objawów pancytopenii zależy oczywiście od ogólnego stanu zdrowia człowieka i stopnia rozwoju choroby. Jednak najczęstsze symptomy tej choroby obejmują:

• zmęczenie, osłabienie,
• bladość skóry,
• duszności,
• zwiększoną podatność na infekcje.

Jak widać, objawy te są dość ogólne i nie są w pełni charakterystyczne tylko dla pancytopenii. Dlatego tak ważne jest regularne wykonywanie badań, a zwłaszcza morfologii krwi, by wiedzieć, co może być przyczyną pogorszonego samopoczucia.

Pancytopenia – diagnostyka

Jak wspomniano, najważniejszym badaniem w kierunku diagnostyki pancytopenii jest morfologia krwi z rozmazem. Pancytopenia jest stwierdzana, gdy wszystkie trzy typy komórek krwi są obniżone, czyli: czerwone krwinki, krwinki białe i płytki krwi. Jednak zbadanie morfologii pokaże nam skutek choroby, a niekoniecznie jej przyczynę. Dlatego dodatkowo warto wykonać takie badania, jak:

• Biopsja szpiku kostnego,
• Badania w kierunku obecności wirusów, pasożytów, zakażeń, zaburzeń pracy wątroby,
• Badania immunologiczne, np. oznaczanie poziomów przeciwciał antyjądrowych (ANA) czy przeciwciał przeciwjądrowych (anti-dsDNA),
• Badania obrazowe, tomografia komputerowa (TK) czy rezonans magnetyczny (MRI).

Warto dodać, że diagnostyka pancytopenii to złożony proces, wymagający współpracy różnych specjalistów (hematolog, immunolog, czy specjalista chorób zakaźnych).

Pancytopenia polekowa

Jak wspomniano, stosowanie niektórych leków, choć pożądane w terapii wielu chorób, może nieść ze sobą skutki uboczne w postaci negatywnego wpływu na szpik kostny. Do takich leków należą zwłaszcza:

• Leki przeciwnowotworowe (chemioterapeutyki),
• Leki przeciwpadaczkowe,
• Leki immunosupresyjne, przeciwzapalne,
• Antybiotyki,
• Leki przeciwwirusowe,
• Leki przeciwpierwotniakowe.

Pancytopenia po chemioterapii

Stosunkowo często po chemioterapii dochodzi do pancytopenii, ponieważ chemioterapeutyki są projektowane tak, aby zahamować lub zniszczyć komórki dzielące się, co obejmuje również komórki krwi. Objawy pancytopenii po chemioterapii to zwłaszcza: znaczne zmęczenie, podatność na infekcje, skłonność do krwawień, zmniejszenie apetytu i bladość powłok skórnych.

Pancytopenia – leczenie

W terapii pancytopenii ważne jest ustalenie jej przyczyny i celowanie leczenia przede wszystkim w czynnik, który wywołał stan pancytopenii. Pomocne są także leki stymulujące szpik kostny, leki immunosupresyjne, a nawet wykorzystywane są transfuzje krwi. Dodatkowo, w zależności od indywidualnego przypadku, można zastosować leczenie objawowe, poprawiające komfort życia pacjenta.

Pancytopenia — rokowania

Pancytopenia może wynikać z wielu różnych czynników, dlatego jednoznaczne określenie rokowań dla tej choroby jest trudne. Jednak w każdym przypadku tego zaburzenia kluczowe jest jak najwcześniejsze rozpoznanie, odpowiednie leczenie i regularne monitorowanie postępu choroby. Wówczas rokowania będą bardzo korzystne.

Bibliografia:

1. Hałaburda K.: Leczenie chorych na niedokrwistość aplastyczną. Hematologia 2013, tom 4, nr 3, 257–270.
2. Ziółkowska E.: Pacjent z pancytopenią lub cytopenią dwuukładową w gabinecie lekarza POZ. 2017.
3. Javalgi A.P. i wsp.: Clinico – Hematological Analysis of Pancytopenia: A Bone Marrow Study. National Journal of Laboratory Medicine. 2013 Dec, Vol 2(4): 12-17.

dr Bartek Kulczyński Dyplomowany Dietetyk, absolwent Wydziału Nauk o Żywności i Żywieniu

NowaFarmacja.pl

Od 2018 roku wykładowca na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu. Aktualnie prowadzi największy kanał YouTube w Polsce o zdrowiu "dr Bartek Kulczyński". Jako dietetyk z wykształcenia, specjalizuje się w dietoterapii chorób sercowo-naczyniowych – miażdżycy, podwyższonego poziomu cholesterolu we krwi i nadciśnienia tętniczego krwi. Autor kilkudziesięciu publikacji naukowych o zasięgu krajowym i zagranicznym. Swoją wiedzę aktualizuje i poszerza poprzez uczestnictwo w licznych szkoleniach i konferencjach naukowych. Przez wiele lat był członkiem Polskiego Towarzystwa Dietetyków, Polskiego Towarzystwa Nauk Żywieniowych i Polskiego Towarzystwa Badań nad Miażdżycą. Prywatnie pasjonat wypraw rowerowych i spływów kajakowych. Na blogu Apteki Nowa Farmacja dzieli się zgromadzoną przez siebie wiedzą pisząc artykuły na temat m.in. odpowiedniego żywienia.

Dowiedz się więcej...