Otyłość brzuszna

Jak rozpoznać otyłość brzuszną?

Wyróżniamy dwa typy otyłości – otyłość brzuszną oraz udowo-pośladkową. Wskaźnikiem pomagającym rozpoznać typ otyłości jest wskaźnik WHR.

WHR = obwód talii (cm)/obwód bioder (cm)

Otyłość brzuszną rozpoznajemy, gdy WHR >0,8 u kobiet i >1,0 u mężczyzn.

Prostszym sposobem na rozpoznanie otyłości brzusznej jest zmierzenie obwodu talii. Jeśli wynosi on powyżej (lub jest równy) 80 cm u kobiet i powyżej (lub jest równy) 94 cm u mężczyzn, oznacza to występowanie otyłości brzusznej. Powiększonemu obwodowi talii towarzyszy zazwyczaj zbyt wysoki wskaźnik masy ciała BMI. Wylicza się go z następującego wzoru:

BMI = masa ciała (kg)/wzrost (m)2

Wyniki interpretujemy w następujący sposób:

• BMI 18,5-24,9 kg/m2 – prawidłowa masa ciała
• BMI 25,0-29,9 kg/m2 – nadwaga
• BMI 30,0-34,9 kg/m2 – otyłość I stopnia
• BMI 35,0-39,9 kg/m2 – otyłość II stopnia
• BMI powyżej 40 kg/m2 – otyłość III stopnia (otyłość śmiertelna).

Otyłość brzuszna – przyczyny

Do przyczyn występowania otyłości brzusznej zaliczyć można:

• Nieprawidłowe odżywianie – zbyt duża ilość cukrów prostych oraz tłuszczów (głównie nasyconych), zbyt mała ilość warzywa i owoców oraz produktów pełnoziarnistych, nieregularne spożywanie posiłków

• Brak lub zbyt mała aktywność fizyczna

• Niektóre choroby – zaburzenia hormonalne, rzadkie choroby genetyczne

• Stosowanie niektórych leków, np. glikokortykosteroidów, estrogenów, leków przeciwdepresyjnych, niektórych neuroleptyków.

Otyłość brzuszna – konsekwencje zdrowotne

Otyłość brzuszna, bardziej niż otyłość udowo-pośladkowa, zwiększa ryzyko chorób powiązanych ze zbyt dużą masą ciała: cukrzycy typu 2, nadciśnienia, chorób układu krążenia, zaburzeń gospodarki cholesterolowej, niektórych nowotworów. Otyłość typu brzusznego jest również jedną z przyczyn występowania insulinooporności – zaburzenia, które nieleczone prowadzi do rozwoju cukrzycy.

Otyłość brzuszna – leczenie

Otyłość brzuszną leczy się głównie za pomocą zmiany nawyków żywieniowych oraz zwiększenia aktywności fizycznej.

Do zmian, które należy wprowadzić w kontekście żywienia należą:

• Zmniejszenie ilości spożywanych kalorii o 500-1000 kcal w stosunku do zapotrzebowania, w taki sposób, aby spadek masy ciała wynosił 0,5-1 kg tygodniowo;

• Spożywanie 4-5 posiłków dziennie w regularnych odstępach czasu (w tym śniadanie do godziny po przebudzeniu);

• Unikanie podjadania pomiędzy posiłkami;

• Zwiększenie spożycia warzyw (400-500g dziennie) i świeżych owoców (200-300g dziennie), pełnoziarnistych produktów zbożowych (pieczywo razowe, kasze, ryż brązowy, makaron pełnoziarnisty, płatki zbożowe), niskotłuszczowego nabiału.

• Unikanie tłustego nabiału (sery żółte, pleśniowe, tłuste mleko), tłustych mięs (wieprzowina, wołowina), słodyczy, żywności przetworzonej i fast food;

• Spożywanie 1-2 razy w tygodniu porcji pieczonej lub gotowanej ryby;

• Zrezygnowanie ze spożycia cukru i dosładzania napojów;

• Zrezygnowanie ze spożywania soków, napojów, wód smakowych;

• Wypijanie minimum 2 litrów wody każdego dnia;

• Rezygnacja ze smażenia na korzyść gotowania w wodzie lub na parze, pieczenia w rękawach do pieczenia, duszenia bez obsmażania;

• Ograniczenia spożycia alkoholu;

• Ograniczenie soli.

Drugim elementem leczenia otyłości brzusznej jest aktywność fizyczna. Zaleca się, aby podejmować aktywność fizyczną o umiarkowanej intensywności (szybkie spacery, nordic walking, pływanie, jazda rowerem, aerobik) przez 30-60 minut w większość dni tygodnia.

Piśmiennictwo:

1. Constantine Tsigos i in.: Postępowanie w otyłości dorosłych: europejskie wytyczne dla praktyki klinicznej; Endokrynologia, Otyłość i Zaburzenia Przemiany Materii 2009, tom 5, nr 3, 87–98

2. Anna Jung: Otyłość – choroba cywilizacyjna; Pediatr Med Rodz 2014, 10 (3), p. 226–232

3. Wiktor B. Szostak in.: Konsekwencje zdrowotne otyłości; Postępy Nauk Medycznych, t. XXIV, nr 9, 2011