Osteoporoza - co to jest, jakie ma przyczyny i objawy?

Spis Treści

Co to jest osteoporoza?

Osteoporoza to choroba dotycząca układu szkieletowego, która występuje przede wszystkim u osób w podeszłym wieku, jednak może również występować u dzieci i młodzieży. Chociaż występuje ona zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn, to jedna zdecydowanie częściej diagnozowana jest u kobiet.

Osteoporoza polega ona na zwiększonym ryzyku złamań. Złamania takie nazywane są złamaniami niskoenergetycznymi, co oznacza, że są to złamania patologiczne, które spowodowane są niewielkimi urazami i są nieproporcjonalne do siły tych urazów. Do złamania takiego może dojść w wyniku upadku z własnej wysokości, czy też przy podniesieniu ciężkiego przedmiotu. Do złamania niskoenergetycznego dochodzi więc w sytuacjach, które nie przyczyniłyby się do złamania zdrowej kości. Podatność na złamania związana jest ze spadkiem gęstości mineralnej kości oraz zaburzeniem jej struktury i jakości. Złamania osteoporotyczne najczęściej dotyczą kości kręgosłupa, przedramienia oraz kości szyjki udowej, choć mogą także wystąpić w innych lokalizacjach.

Przyczyny osteoporozy

Istnieje wiele czynników, które predysponują do wystąpienia osteoporozy. Część z nich to czynniki dotyczące stylu życia, które są możliwe do wyeliminowania, bądź też zredukowania poprzez wdrożenie profilaktyki przeciwko osteoporozie. Natomiast druga część, to czynniki niemodyfikowalne, czyli takie, na które nie mamy żadnego wpływu.

Zwiększonym ryzykiem wystąpienia osteoporozy są osoby w podeszłym wieku. Związane jest to ze zmniejszoną gęstością tkanki kostnej u osób starszych, na co wpływ mają przede wszystkim zmiany fizjologiczne, jak również współistnienie wielu chorób, a tym samym stosowanie wielu leków. Z różnych powodów zmianie ulega również dieta osób starszych, co nierzadko przekłada się na niedobory wapnia oraz witaminy D.

Osteoporoza stwierdzana jest częściej u kobiet niż u mężczyzn. Ryzyko osteoporozy u kobiet wzrasta po menopauzie, ponieważ wówczas wraz ze spadkiem poziomu estrogenów, zmniejsza się ich ochronny wpływ na tkankę kostną. Na osteoporozę narażone są przede wszystkim kobiety, u których późno pojawiła się pierwsza miesiączka, u których występowały w przeszłości zaburzenia menstruacji, po histerektomii, z hiperprolaktynemią, jak również te, u których wystąpiła przedwczesna menopauza.

Badania wykazały również, że na ryzyko wystąpienia tej choroby wpływ ma również przynależność do określonej grupy etnicznej. Okazało się bowiem, że najbardziej narażone są kobiety rasy białej oraz Azjatki. Co ciekawe, w badaniach zaobserwowano, że większa częstość złamań występuje u kobiet mieszkających w miastach w porównaniu do kobiet zamieszkujących tereny wiejskie na terenie tego samego kraju.

Istotną rolę w rozwoju tej choroby odgrywa dieta. Czynnik ryzyka stanowi dieta uboga w wapń oraz witaminę D, jak również stosowanie używek (alkohol, kawa, herbata). Aby zmniejszyć ryzyko wystąpienia osteoporozy, warto pamiętać o zapewnieniu odpowiedniej podaży wapnia, który powinien pochodzić przede wszystkim z produktów mlecznych. Jeśli z jakiegoś powodu nie jest możliwe, należy pomyśleć o suplementacji wapnia. Niemniej ważna jest witamina D. Jest to witamina, której podaż wraz z dietą jest zwykle niewystarczająca. Chociaż jest ona metabolizowana w naszej skórze pod wpływem promieniowania słonecznego, to jednak zwykle konieczna jest jej dodatkowa suplementacja, szczególnie w sezonie jesienno – zimowym. Również palenie papierosów znacznie zwiększa ryzyko zachorowania na osteoporozę.

Chociaż wyższe BMI (ang. Body Mass Index – indeks masy ciała) wpływa negatywnie na funkcjonowanie całego organizmu oraz przyczynia się do rozwoju wielu chorób, w przypadku osteoporozy jest odwrotnie. Należy jednak pamiętać, że mniejsze ryzyko złamań występuje u osób z BMI = 25-30 kg/m2, a więc takim, które klasyfikowane jest jako nadwaga. U osób z BMI > 30 kg/m2, ryzyko wystąpienia złamań niskoenergetycznych jest wysokie.

Niekorzystnie na układ kostny wpływa też długotrwałe unieruchomienie, które może być spowodowane np. długotrwałą hospitalizacją.
Na patogenezę osteoporozy wpływają również choroby przewlekłe takie, jak cukrzyca, choroby tarczycy, czy też choroby reumatyczne. Nieobojętne dla stanu układu kostnego pozostaje również stosowanie niektórych leków, wśród których można wymienić m.in. leki przeciwpadaczkowe, glikokortykosteroidy, hormony tarczycy, metotreksat, leki stosowane w leczeniu zaburzeń psychicznych oraz w schorzeniach neurologiczny.

Objawy osteoporozy

Osteoporoza to choroba, którą bardzo trudno jest wykryć odpowiednio wcześniej. Ogromne znaczenie odgrywa tu profilaktyka poprzez ograniczenie czynników ryzyka, co do których istnieje taka możliwość. Osteoporoza w początkowym stadium nie daje żadnych objawów. Pojawiają się one dopiero wówczas, gdy dojdzie do znacznego osłabienia tkanki kostnej.

Pierwszym objawem osteoporozy jest zwykle złamanie. Złamania najczęściej zlokalizowane są w obrębie kręgów. Jednak wiele z nich może przebiegać skrycie. Jako skutek tych złamań pojawia się ból kręgosłupa. Jednak często jest on bagatelizowany, ponieważ osoba chora nie jest w stanie przypomnieć sobie żadnej sytuacji, która mogłaby doprowadzić do złamania kości kręgosłupa, ponieważ zwykle wywołują je banalne czynności takie, jak kaszel, niewielki ruch, czy też schylenie się. To, co może być zauważalne, to stopniowe obniżenie wzrostu i powstawanie tzw. wdowiego garbu. W konsekwencji takich złamań dochodzi do problemów z poruszaniem się, co pośrednio wpływa na obniżenie nastroju, a nawet depresji. Możliwe jest też wystąpienie nagłego, silnego bólu kręgosłupa, jednak takie sytuacje występują zdecydowanie rzadziej.

Do objawów osteoporozy należą także złamania kości długich, które z największą częstością występują w sezonie jesienno-zimowym, a więc wówczas, gdy jest ślisko i łatwiej o upadek. Najczęściej dochodzi wówczas do złamania kości przedramienia oraz kości szyjki udowej. Takie złamania charakteryzuje wystąpienie silnego bólu, ograniczenie ruchomości oraz zniekształcenie znajdujących się w okolicy tkanek. Takie złamania są szczególnie niebezpieczne, ponieważ osoba chora często nie jest w stanie samodzielnie wstać, co pośrednio może stanowić zagrożenie dla jej zdrowia lub nawet życia.

Czy osteoporoza boli?

Osteoporoza w początkowym stadium swojego przebiegu nie daje żadnych dolegliwości bólowych. To sprawia, że jest chorobą, którą tak trudno jest odpowiednio wcześnie wykryć. Ból pojawia się wówczas, gdy dochodzi do złamania, a więc w momencie, gdy tkanka kostna jest już znacznie osłabiona.

Rodzaje osteoporozy

Wyróżnia się dwa rodzaje osteoporozy – osteoporozę pierwotną i wtórną. Najczęściej występuje osteoporoza pierwotna, która jest efektem starzenia się układu kostnego. Z większą częstością osteoporoza pojawia się u kobiet w wieku pomenopauzalnym, jednak jest to choroba, która występuje również u mężczyzn. Poza czynnikami fizjologicznymi, które wpływają na zmniejszenie gęstości tkanki kostnej, istnieje również wiele czynników, które w znacznym stopniu mogą przyspieszyć degeneracje tkanki kostnej. Takie czynniki to przede wszystkim nieodpowiednia dieta, która nie zapewnia odpowiedniej podaży wapnia oraz witaminy D, zbyt mała aktywność fizyczna, stosowanie używek oraz palenie tytoniu.

Odmiennie niż w przypadku osteoporozy pierwotnej, osteoporoza wtórna może występować w każdym wieku. Jej występowanie jest konsekwencją innych chorób, bądź też stosowania niektórych leków. Osteoporoza wtórna często związana jest z występowaniem zaburzeń hormonalnych, a więc jej wystąpienie możliwe jest u osób, które chorują na cukrzycę, mają problem z nadczynnością tarczycy, nadczynnością przytarczyc, czy też kobiety, u których wystąpiła przedwczesna menopauza. Osteoporoza wtórna może się również pojawić w wyniku chorób układu pokarmowego, które powodują zaburzenia wchłaniania. Wystąpieniu osteoporozy wtórnej sprzyjają także przewlekłe zapalne choroby reumatyczne. Do rozwoju osteoporozy wtórnej przyczynia się także stosowanie niektórych leków. Należą do nich m.in. glikokortykosteroidy, hormony tarczycy, metotreksat, heparyna, leki przeciwpadaczkowe.

Skutki osteoporozy

Osteoporoza niesie ze sobą wiele nieprzyjemnych następstw. Przede wszystkim duże narażenie na złamania przyczyniają się do nieustającej obawy i lęku przed upadkiem, co w dużej mierze może prowadzić do obniżenia nastroju. W wyniku złamań niskoenergetycznych, osoba chora na osteoporozę nierzadko cierpi na przewlekły ból, co bezpośrednio wpływa na pogorszenie jakości jej życia. Wraz z wysokim ryzykiem wystąpienia złamań osteoporotycznych, rośnie również ryzyko niepełnosprawności. Najbardziej niebezpieczne są złamania w obrębie stawu biodrowego, które u wielu osób mogą stanowić poważne zagrożenie zdrowia lub życia. Osteoporoza może się również przyczyniać do skrócenia długości życia.

Piśmiennictwo:

1. Tkaczuk-Włach J., Sobstyl M., Jakiel G.: Osteoporoza - obraz kliniczny, czynniki ryzyka i diagnostyka. Przegląd menopauzalny 2010; 2: 113-117
2. Gaździk T. (red.): Ortopedia i traumatologia. PZWL 2010: 135
3. Balasch J.: Sex steroids and bone: current perspectives. Hum Reprod Update, 2003; 9(3): 207-222
4. Szcześniak P., Szuszkiewicz J., Michalak Ł., Orszulak-Michalak D.: Żywienie i suplementacja diety w wieku podeszłym. Żywienie i suplementy diety 2009; 65(11): 775-779