Niewydolność nerek: kluczowe informacje o diagnozie i leczeniu

Co to jest niewydolność nerek?

Niewydolność nerek to kolejna, obok otyłości, cukrzycy, chorób układu krążenia, choroba cywilizacyjna XXI wieku. W Polsce choruje na nią nawet kilka milionów osób, na świecie średnio 600 milionów. Przewlekła choroba nerek to schorzenie złożone, określane nawet zespołem chorobowym, który powstaje wskutek uszkodzenia lub zmniejszenia liczby jednostek nerkowych (nefronów). Może wynikać z innych chorób przewlekłych lub rozwijać się w odłączeniu od nich.

Niewydolność nerek – przyczyny

Najczęściej niewydolność nerek pojawia się wskuteknefropatii cukrzycowej, czyli uszkodzenia nerek w konsekwencji nieregulowanej cukrzycy. Innymi przyczynami przewlekłej choroby nerek są:

• Kłębuszkowe zapalenie nerek,
• Nefropatia nadciśnieniowa,
• Wielotorbielowate zwyrodnienie nerek,
• Śródmiąższowe zapalenie nerek (bakteryjne lub niebakteryjne),
• Choroby nowotworowe,
• Szpiczak mnogi,
• A także inne, nieznane lub niedokładnie określone czynniki.

Niewydolność nerek – objawy

Początkowa niewydolność nerek nie cechuje się charakterystycznymi symptomami, które mogłyby wskazać na rozwój choroby. Dopiero gdy dojdzie do granicy, w której nerki nie mogą już filtrować moczu wydajnie, a wszystkie dodatkowe mechanizmy organizmu pomagające w tym procesie osłabią się, mogą wystąpić takie symptomy, jak:

• Przewlekłe zmęczenie,
• Skłonność do obrzęków, opuchlizna,
• Nadciśnienie tętnicze,
• Zmiany w oddawaniu moczu, np. zmniejszenie ilości moczu, trudności w oddawaniu moczu, a także krwiomocz,
• Problemy ze snem, zaburzenia koncentracji,
• Zmiany apetytu, nudności,
• Bóle lędźwi, problemy z układem kostno-stawowym.

Ostra niewydolność nerek a przewlekła niewydolność nerek

Niewydolność nerek może rozwinąć się nagle, zwłaszcza wskutek takich czynników, jak:

• infekcje,
• niedokrwienie nerek,
• zatrucia,
• urazy,
• problemy z odpływem moczu,
• ciężkie schorzenia układowe.

Objawy, które mogą wskazywać na stan ostrej niewydolności nerek to przede wszystkim: mocne obrzęki, zmniejszenie ilości wydalanego moczu, zmiany w jego kolorze, nudności i wymioty, zmiany w ciśnieniu tętniczym krwi, zaburzenia elektrolitowe, trudności w oddychaniu, a nawet utrata przytomności. Stan ostrej niewydolności nerek wymaga szybkiej interwencji medycznej, gdyż może on zagrażać życiu.

Z kolei przewlekła niewydolność nerek to choroba, która może rozwijać się bezobjawowo i przez lata nie dawać o sobie znać. Prowadzi do stopniowego, regularnego pogorszenia funkcji nerek.

Schyłkowa niewydolność nerek

To ostatni etap przewlekłej niewydolności nerek, charakteryzujący się znacznym i trwałym uszkodzeniem tych narządów, które prowadzi do utraty zdolności nerek do pełnienia swoich funkcji. Schyłkowa niewydolność nerek to poważny stan, wymagający złożonego leczenia, takiego jak przede wszystkim dializy lub przeszczep nerki — aby zastąpić utracone działanie tych narządów. W zależności od sytuacji pacjenta może być tutaj zastosowane także leczenie farmakologiczne oraz dieta niskobiałkowa.

Jak leczyć niewydolność nerek?

Jak już wyżej wymieniono, niewydolność nerek jest leczona w zależności od stopnia rozwoju choroby. Stosuje się odpowiednią dietę (o tym za chwilę), leczenie farmakologiczne (np. inhibitory konwertazy angiotensyny, diuretyki, beta-blokery, leki przeciwpłytkowe i inne), dializowanie, a w skrajnych przypadkach – przeszczep nerki.

Niewydolność nerek – dieta

W diecie na niewydolność nerek szczególnie istotne jest kontrolowanie podaży:

• Białka,
• Sodu, fosforu, potasu,
• Płynów.

W zależności od stopnia wydajności nerek (co mierzy się poprzez sprawdzenie poziomu przesączania kłębuszkowego, GFR) zaleca się podaż białka na poziomie maksymalnie 0,8 gramów na kilogram masy ciała i nie mniej, niż 20 gramów tego makroskładnika na dobę.

Niewydolność nerek – rokowania

Wiele osób zastanawia się, czy niewydolność nerek jest uleczalna. W większości przypadków niestety zostaje ona rozpoznana na tyle późno, że nie da się przywrócić pełnej funkcji nerek sprzed zachorowania. Rokowania są zróżnicowane i zależą od wielu czynników, jednak im szybsze rozpoznanie choroby i wdrożenie leczenia, tym chory może żyć z chorobą dłużej i w większym komforcie. Bardzo pomaga tutaj kontrola masy ciała, odpowiednia dieta, aktywność fizyczna czy unormowanie ciśnienia tętniczego.

Czy niewydolność nerek jest śmiertelna?

Choć medycyna rozwija się coraz bardziej, a leczenie nerkozastępcze jest coraz bardziej powszechne, to nadal w grupie chorych na niewydolność nerek zauważa się stosunkowo wysoką śmiertelność. Chorobie towarzyszy także znaczne obniżenie jakości i komfortu życia. Według jednej z publikacji naukowych na temat niewydolności nerek „prawdopodobieństwo przeżycia 1, 2, 5 czy 10 lat u osoby dializowanej wynosi odpowiednio 80, 67, 40 i 18%”. Dodatkowo, osoby chore na niewydolność nerek są w grupie zwiększonego ryzyka śmiertelności z powodu chorób układu sercowo-naczyniowego, nowotworów, miażdżycy. U osób, które z powodu rozwinięcia niewydolności nerek, kwalifikują się do dializ:

• Nawet 75% ma przerośniętą lewą komorę serca,
• Ponad 30% cechuje się upośledzeniem funkcji skurczowej serca,
• U 15% mamy do czynienia z zastoinową niewydolnością krążenia,
• Ponad 30% choruje na chorobę niedokrwienną serca.

Niewydolność nerek a picie wody

Niewydolność nerek wpływa na możliwości organizmu dotyczące regulowania ilości płynów w ciele, stąd w przebiegu choroby może dochodzić do obrzęków (zatrzymywania wody w organizmie). Nie można jednoznacznie określić zalecanej ilości płynów dla chorych na niewydolność nerek, ponieważ kwestię tę dostosowuje specjalista w każdym indywidualnym przypadku. Warto jednak podkreślić, ze nadmierna ilość płynów może prowadzić do obrzęków, zwiększenia ciśnienia krwi i innych powikłań. Z kolei zbyt małe spożycie wody może skutkować niekorzystnym odwodnieniem.

Niewydolność nerek a gazometria

Niewydolność nerek może wiązać się z zaburzeniami w równowadze kwasowo-zasadowej organizmu. Wyniki badania zwanego gazometrią mogą być dodatkowo pomocne w monitorowaniu przebiegu choroby, gdyż gazometria to badanie krwi, które mierzy poziomy gazów we krwi, takich jak tlen (O2) i dwutlenek węgla (CO2), a także pH krwi i poziomy jonów wodoru (H+).

Bibliografia:

1. Król E. i wsp.: Przewlekła choroba nerek — klasyfikacja, epidemiologia i diagnostyka. Forum Nefrologiczne 2008, tom 1, nr 1, 1–6.
2. Małyszko J.: Przewlekła niewydolność nerek — problem tylko nefrologów? Choroby Serca i Naczyń 2005, tom 2, nr 2, 78–83.
3. https://narutowicz.krakow.pl/uploaded/FSiBundleContentBlockBundleEntityBlockFilesElement/filePath/585/dieta-w-przewleklej-niewydolnosci-nerek-wyd.i.pdf (dostęp dn. 11.12.2023 r.).

dr Bartek KulczyńskiDyplomowany Dietetyk, absolwent Wydziału Nauk o Żywności i Żywieniu

NowaFarmacja.pl

Od 2018 roku wykładowca na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu. Aktualnie prowadzi największy kanał YouTube w Polsce o zdrowiu "dr Bartek Kulczyński". Jako dietetyk z wykształcenia, specjalizuje się w dietoterapii chorób sercowo-naczyniowych – miażdżycy, podwyższonego poziomu cholesterolu we krwi i nadciśnienia tętniczego krwi. Autor kilkudziesięciu publikacji naukowych o zasięgu krajowym i zagranicznym. Swoją wiedzę aktualizuje i poszerza poprzez uczestnictwo w licznych szkoleniach i konferencjach naukowych. Przez wiele lat był członkiem Polskiego Towarzystwa Dietetyków, Polskiego Towarzystwa Nauk Żywieniowych i Polskiego Towarzystwa Badań nad Miażdżycą. Prywatnie pasjonat wypraw rowerowych i spływów kajakowych. Na blogu Apteki Nowa Farmacja dzieli się zgromadzoną przez siebie wiedzą pisząc artykuły na temat m.in. odpowiedniego żywienia.

Dowiedz się więcej...