Mononukleoza: jakie są jej objawy, przyczyny i sposoby leczenia?

Spis Treści

Co to jest mononukleoza?

Choroba wywołana przez wirus Epsteina-Barr (EBV) rozprzestrzenia się przez bliski kontakt między ludźmi. Jest dosyć powszechna. Szacuje się, że ponad 90% osób dorosłych miało kontakt z wirusem, o czym świadczą przeciwciała w ich organizmie. Co najmniej jeden na czterech nastolatków i młodych dorosłych zarażonych EBV zachoruje na mononukleozę zakaźną. Choroba występuje zdecydowanie rzadziej u osób po 40 roku życia. Dorośli mogą nie odczuwać klasycznych objawów czerwonego gardła i obrzęku węzłów chłonnych. Zamiast tego mogą wystąpić problemy z wątrobą. Gorączka z zapaleniem wątroby może utrudniać wykrycie mono w tej grupie wiekowej.

Mononukleoza – przyczyny

Najczęstszą przyczyną mononukleozy jest wirus Epsteina-Barr, ale inne wirusy również mogą powodować podobne objawy. Wirusy rozprzestrzeniają się najczęściej przez płyny ustrojowe, zwłaszcza ślinę. Źródłem zakażenia może być również krew i nasienie podczas kontaktów seksualnych, transfuzji krwi i przeszczepów narządów. Chociaż objawy mononukleozy są nieprzyjemne, infekcja ustępuje samoistnie bez długotrwałych skutków. Większość dorosłych była narażona na działanie wirusa Epstein-Barr i wytworzyła przeciwciała. Oznacza to, że są odporni i nie zachorują na mononukleozę.

Mononukleoza - objawy u dzieci

Objawy obejmują gorączkę i bardzo silny ból gardła. Dziecko może również mieć obrzęk węzłów chłonnych i migdałków oraz czuć się osłabione i zmęczone. Czasami wirus powoduje obrzęk śledziony. Śledziona jest narządem w górnej lewej części brzucha. Jej pęknięcie stanowi zagrożenie życia. Dlatego ważne jest, aby dziecko unikało intensywnego uprawiana sportu lub wykonywania zajęć wymagających dużego wysiłku. U większości dzieci poprawa następuje po 2 do 4 tygodni.

Mononukleoza - objawy u dorosłych

Oznaki i objawy mononukleozy są podobne to tych występujących u dzieci i mogą obejmować:

• ogólne zmęczenie
• ból gardła, być może błędnie zdiagnozowany jako angina, który nie ustępuje po leczeniu antybiotykami
• gorączkę
• opuchnięte węzły chłonne na szyi i pod pachami
• opuchnięte migdałki
• ból głowy
• wysypkę na skórze
• opuchniętą śledzionę

Okres inkubacji wirusa, czyli czas pojawienia się objawów od kontaktu z wirusem, wynosi około czterech do sześciu tygodni. U małych dzieci może być krótszy. Symptomy choroby, takie jak gorączka i ból gardła, zwykle ustępują w ciągu kilku tygodni. Ale zmęczenie, powiększone węzły chłonne i obrzęk śledziony mogą utrzymywać się nawet kilka tygodni.

Mononukleoza – rodzaje

Wirus Epsteina-Barra (EBV) został zidentyfikowany w 1964 roku przez grupę Epsteina w linii komórkowej pochodzącej z chłoniaka Burkitta. Zalicza się go do  herpeswirusów. Na obecną chwilę wiadomo, że występują dwa jego typy: EBV-1 i EBV-2. Różnią się pomiędzy sobą genami. Ten pierwszy jest odpowiedzialny za 98% zachorowań na mononukleozę.

Ile trwa mononukleoza?

U większości ludzi następuje poprawa w ciągu dwóch do czterech tygodni. Jednak niektóre osoby mogą odczuwać zmęczenie jeszcze przez kilka tygodni. Czasami objawy mononukleozy zakaźnej mogą utrzymywać się przez sześć miesięcy lub dłużej.

Mononukleoza - badania, diagnostyka i wyniki

Pracownicy służby zdrowia zazwyczaj diagnozują mononukleozę zakaźną na podstawie objawów. Testy laboratoryjne, takie jak badanie krwi, morfologia zwykle nie są potrzebne do zdiagnozowania mononukleozy zakaźnej. W niektórych przypadkach może być konieczne wykonanie specjalistycznych badań w celu zidentyfikowania przyczyny choroby u osób, które nie mają typowego przebiegu choroby.

Badania krwi pacjentów z mononukleozą zakaźną spowodowaną zakażeniem EBV mogą wykazywać:

• więcej białych krwinek (limfocytów) niż normalnie,
• nietypowo wyglądające krwinki białe (atypowe limfocyty),
• mniej niż normalne neutrofile lub płytki krwi,
• nieprawidłowa czynność wątroby.

Mononukleoza w ciąży

Niektóre badania pokazują, że nie ma związku między reaktywacją EBV podczas ciąży a wrodzoną niepełnosprawnością, wczesnym porodem lub niską masą urodzeniową. Wykazano związek między objawami depresji matki około 32. tygodnia a późną aktywacją EBV przed porodem. Potrzebne są jednak dalsze badania nad  wpływem wirusa  na ciążę i płód. Lekarze są zgodni co do tego, że obecność wirusa w ciele matki nie jest związana ze śmiercią płodu.

Czy wirus przeniesie się na moje dziecko?

W niektórych badaniach odnotowano zakażenie EBV noworodka urodzonego przez zakażoną matkę, chociaż odsetek jest niewielki. Nie ma pewności co do tego, czy wirus jest przekazywany jeszcze w macicy, czy dopiero podczas porodu. Dobrą wiadomością jest to, że nawet jeśli wirus EBV zostanie przeniesiony z matki na dziecko, EBV w okresie niemowlęcym i dziecięcym zwykle przebiega bezobjawowo, a epizody infekcji obserwuje się u niewielu dzieci. Ponadto większość ludzi będzie miała EBV przed ukończeniem 35 roku życia, więc są szanse, że dziecko i tak pewnego dnia zarazi się chociażby przez kontakt z rówieśnikiem.

Mononukleoza – powikłania

Mononukleoza może powodować powiększenie śledziony. W skrajnych przypadkach śledziona może pęknąć, powodując ostry, nagły ból po lewej stronie nadbrzusza. W przypadku wystąpienia takiego bólu należy natychmiast zwrócić się o pomoc lekarską — może być konieczna operacja.

Mononukleoza może skutkować pojawieniem się problemów z wątrobą, takimi jak zapalenie wątroby  czy żółtaczka. Sporadycznie występuje również zażółcenie skóry i białkówek oczu.

Mononukleoza może również powodować mniej powszechne powikłania, w tym:

• niedokrwistość — zmniejszenie liczby czerwonych krwinek i hemoglobiny, białka bogatego w żelazo w czerwonych krwinkach
• małopłytkowość — mała liczba płytek krwi, które są komórkami krwi biorącymi udział w krzepnięciu
• problemy z sercem — zapalenie mięśnia sercowego
• powikłania ze strony układu nerwowego — zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie mózgu i zespół Guillain-Barre
• opuchnięte migdałki — które mogą blokować oddychanie

Wirus Epsteina-Barra może powodować znacznie poważniejsze choroby u osób z osłabionym układem odpornościowym tj. osoby z HIV / AIDS lub osoby przyjmujące leki w celu osłabienia odporności po przeszczepie narządu.

Mononukleoza a inne choroby

Naukowcy od dziesięcioleci wiedzą, że EBV, który powoduje chorobę zakaźną zwaną mononukleozą lub „chorobą pocałunków”, jest również powiązany z kilkoma zaburzeniami autoimmunologicznymi, w tym stwardnieniem rozsianym i reumatoidalnym zapaleniem stawów. A dzieci zakażone EBV są do 50 razy bardziej narażone na rozwój tocznia, na którego obecnie nie ma lekarstwa.

Zakażenie EBV jest niemal wszechobecne w populacji ludzkiej na całym świecie. Większość ludzi zaraża się EBV we wczesnym dzieciństwie, nie doświadcza żadnych objawów lub tylko krótką, łagodną chorobę przypominającą przeziębienie i pozostaje zarażona przez całe życie, pozostając bezobjawową. Naukowcy odkryli, że białko wirusa obecne w ludzkich komórkach zakażonych EBV może włączać geny, które są związane ze zwiększonym ryzykiem tocznia i innych chorób autoimmunologicznych. Odkryli, że białko wirusa wiąże się z kilkoma miejscami w ludzkim genomie, które są powiązane ze zwiększonym ryzykiem chorób takich jak celiakia, choroba zapalna jelit, młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów, stwardnienie rozsiane, reumatoidalne zapalenie stawów i cukrzyca typu 1.

Mononukleoza – leczenie

Nie ma specyficznej terapii  w leczeniu mononukleozy zakaźnej. Antybiotyki nie działają, ponieważ jest to infekcja wirusowa. Leczenie obejmuje głównie dbanie o siebie, czyli zapewnienie wystarczającej ilości odpoczynku, stosowanie zdrowej diety i picie dużej ilości płynów. Można stosować leki przeciwbólowe dostępne bez recepty, aby obniżyć towarzyszącą chorobie gorączkę.  Większość oznak i objawów mononukleozy ustępuje w ciągu kilku tygodni, ale mogą minąć od dwóch do trzech miesięcy, zanim poczujesz się całkowicie normalnie. Im więcej odpoczywasz, tym szybciej powinieneś dojść do siebie. Zbyt wczesny powrót do zwykłego harmonogramu może zwiększyć ryzyko nawrotu. Aby uniknąć ryzyka pęknięcia śledziony, lekarz może zalecić odczekanie około miesiąca przed powrotem do intensywnych ćwiczeń, podnoszenia ciężarów, chodzenia po domu lub uprawiania sportów kontaktowych.

Czy mononukleoza jest wyleczalna?

Nie ma szczepionki chroniącej przed mononukleozą zakaźną. Nie ma sprawdzonego sposobu zapobiegania, ale kilka prostych wskazówek może pomóc tego uniknąć. Ważne jest, aby myć ręce po skorzystaniu z łazienki i przed jedzeniem, kaszleć lub kichać w rękaw, lub chusteczkę, unikanie ludzi, którzy są chorzy lub co do których istnieje prawdopodobieństwo zakażenia, dopóki nie wyzdrowieją,  nieudostępnianie przedmiotów, które miały kontakt z ustami.

Źródło:

1. Crawford, DH, Macsween KF, Higgins CD, Thomas R, McAulay K, Williams H, et al. A cohort study among university students: identification of risk factors for Epstein-Barr virus seroconversion and infectious mononucleosisexternal icon. Clin Infect Dis. 2006 Aug 1;43(3):276-82. Epub 2006 Jun 20. Erratum in: Clin Infect Dis. 2006 Sep 15;43(6):805.