Miażdżyca - jakie są jej objawy i sposoby leczenia?

Spis Treści

Co to jest miażdżyca?

Tętnice w organizmie mają zdolność do odkształcania się dzięki swojej elastycznej strukturze. W ten sposób naczynia efektywnie umożliwiają przepływ krwi potrzebnej komórkom, tkankom i narządom organizmu. I to właśnie stan chorobowy, w którym ściany tętnic stają się coraz grubsze i tracą swoją elastyczność, nazywamy miażdżycą.

Postępujące zwężenie tętnic, a dokładniej wspomniane zgrubienie ścian tętnic i ograniczenie przepływu krwi w obrębie tych przewężeń jest podstawową konsekwencją miażdżycy, jednocześnie będąc poważnym zagrożeniem dla życia. Ściany tętnic sztywnieją pod wpływem kumulowania się w ich małych uszkodzeniach cholesterolu oraz tak zwanych zmian włóknisto-rozplemowych: komórek piankowatych, włókien kolagenowych, złogów lipidowych i innych – czyli ogólnie mówiąc, blaszki miażdżycowej. W przebiegu miażdżycy krew nie może być dostarczana do organów i komórek w wymaganej ilości, i w odpowiednio szybkim czasie, co może prowadzić do niedokrwienia i niewydolności narządów organizmu. Miażdżyca jest podstawową przyczyną wielu chorób, które przyczyniają się do największej liczby zgonów ludzi na całym świecie, zwłaszcza zawałów serca i wylewów krwi do mózgu.

Objawy miażdżycy

Objawy miażdżycy mogą być rozmaite, w zależności od ogólnego stanu zdrowia i etapu rozwoju choroby. W początkowym stadium miażdżyca może nawet nie dawać żadnych objawów. Często pojawiają się one dopiero wtedy, gdy światło tętnicy (jej średnica) zmniejsza się na tyle (poprzez kumulację różnego rodzaju produktów w ścianie tętnicy), że naczynie nie może przepuszczać wystarczającej ilości krwi do tkanek lub narządów. Może to być niebezpieczne, ponieważ sprzyja powstawaniu skrzepów. Skrzep krwi całkowicie może zablokować przepływ krwi, spowodować zator lub nawet doprowadzić do pęknięcia tętnicy. W takich przypadkach ryzyko zawału serca lub udaru stają się bardzo wysokie.

Objawy miażdżycy różnią się też w zależności od tego, która tętnica uległa stwardnieniu. Jeśli na przykład mamy do czynienia ze stwardnienie tętnic wieńcowych, to najczęściej symptomy będą następujące:

• Zaburzenia rytmu serca (arytmia),
• Duszności, nawet bez wcześniejszego wysiłku fizycznego czy pobudzenia emocjonalnego,
• Ból i/lub uczucie ucisku w klatce piersiowej, ale może występować też w okolicy ramion, szyi i szczęki.

Z kolei miażdżyca tętnic doprowadzających krew do mózgu daje odmienne objawy, w tym:

• Drętwienie kończyn, osłabienie ich siły,
• Paraliż mięśni/zwiotczenie, w tym często dotyczy mięśni twarzy,
• Silne bóle głowy,
• Pogorszenie widzenia (w jednym lub obojgu oczach),
• Zaburzenia rozumowania, mówienia.

Miażdżyca tętnic w okolicy kończyn może powodować ich ból i drętwienie. Z kolei miażdżyca naczyń prowadzących do nerek może przyczyniać się do niewydolności nerek. Oprócz wspomnianych objawów, należy być uważnym także na takie uogólnione symptomy miażdżycy, jak:

• Podwyższenie ciśnienia tętniczego krwi,
• Ból/dyskomfort w klatce piersiowej, ale i ramionach, kończynach, szyi, szczęce,
• Bóle głowy, brzucha,
• Duszności,
• Zawroty głowy, problemy z utrzymywaniem równowagi.

Miażdżyca - przyczyny

Przyczyny miażdżycy są bardzo różne, jest to choroba wieloczynnikowa, to znaczy do jej rozwoju mogą przyczyniać się rozmaite kwestie. Miażdżyca jest podstępną chorobą, która może rozpocząć się już w dzieciństwie i powoli postępować. Przyczyny miażdżycy nie są dokładnie znane, ale uznaje się, że może ona rozpocząć się od urazu/uszkodzeń wewnętrznej warstwy tętnicy. Mówi się też, że miażdżyca to choroba związana z postępującym procesem zapalnym. Najpopularniejsza teoria mówi o tym, że cząsteczki cholesterolu o niskiej gęstości (LDL) znajdujące się we krwi ulegają procesom niszczenia przez wolne rodniki. Przez to dochodzi do coraz to bardziej skomplikowanych procesów, wskutek których rozwija się wspominana już blaszka miażdżycowa, a w niej zwiększa się liczebność komórek powiązanych ze stanem zapalnym. Przez pewien czas w rozwoju miażdżycy naturalne komórki układu odpornościowego organizmu próbują przeciwdziałać tym procesom, są to głównie makrofagi i limfocyty. Jednak w pewnym momencie dochodzi do nadmiernego zagęszczenia komórek blaszki miażdżycowej, a komórki odpornościowe nie są w stanie efektywnie temu przeciwdziałać. Tym niemniej, do czynników, które znacznie zwiększają ryzyko rozwoju miażdżycy należą:

• Wysokie ciśnienie tętnicze krwi
• Wysoki poziom cholesterolu
• Wysoki poziom trójglicerydów (a ten najczęściej powiązany jest z nadmiernym udziałem alkoholu i cukrów prostych w diecie),
• Palenie papierosów,
• Choroby współistniejące, w tym insulinooporność, cukrzyca, otyłość, choroby zapalne, jak toczeń, łuszczyca, reumatoidalne zapalenie stawów, zaburzenia hormonalne,
• Płeć męska,
• Starszy wiek,
• Przejście menopauzy u kobiet – i związane z tym obniżenie ilości ochronnie działających estrogenów.

Ponadto oczywiście niezdrowa dieta (z dużym udziałem cukrów prostych, tłuszczów typu trans), brak ćwiczeń i siedzący tryb życia, ale i czynniki genetyczne mają znaczenie w powstawaniu miażdżycy.

Jak wygląda miażdżyca kończyn dolnych?

Skoro wspomniano o siedzącym trybie życia, to wróćmy jeszcze na chwilę do objawów jednego z najczęściej występujących rodzajów miażdżycy. Jakie są objawy miażdżycy kończyn dolnych? Do jej rozwoju w dużej mierze dochodzi bowiem także dlatego, że mamy mało ruchu. Symptomy tej choroby mogą być następujące:

• ból nóg podczas chodzenia (utykanie) czy wykonywania innych ruchów (np. ćwiczeń),
• chromanie przestankowe, czyli bóle łydek podczas wykonywania ruchów, ćwiczeń,
• słabe kończyny, brak siły mięśniowej,
• uczucie zimna w kończynach,
• trudne gojenie się ran, częściej pojawiające się siniaki, owrzodzenia.

Miażdżyca - leczenie

W leczeniu miażdżycy najpierw stosuje się różne techniki obrazowania, aby określić, w którym obszarze występuje stwardnienie naczyń. To, która metoda będzie preferowana w procesie leczenia, różni się w zależności od stopnia zaawansowania zmian. Najczęściej wybierana na początku terapia, czyli leczenie farmakologiczne, jest stosowana w niezaawansowanych problemach z miażdżycą. Stosuje się wówczas zazwyczaj:

• leki rozrzedzające krew - w celu zapobiegania tworzeniu się skrzepów krwi i rozwojowi blaszki miażdżycowej.
• leki obniżające poziom cholesterolu - (statyny, fibraty, pochodne kwasu nikotynowego, żywice jonowymienne) są preferowane w leczeniu miażdżycy u osób z wysokim poziomem cholesterolu.
• leki obniżające ciśnienie krwi - (przeciwnadciśnieniowe) są stosowane, odpowiednio, u pacjentów z współwystępującym wysokim ciśnieniem krwi.

Ponadto u pacjentów z wysokim poziomem cukru we krwi stosuje się indywidualnie dobrane leki na cukrzycę.

Metody chirurgiczne leczenia miażdżycy stosuje się u osób, które przeszły udar mózgu lub zawał serca w wyniku zaawansowanego rozwoju miażdżycy. Decyzja o zabiegu operacyjnym zależy oczywiście od stanu pacjenta. W poważniejszych stadiach lekarz prowadzący może zalecić takie zabiegi, jak:

• operacyjne usunięcie blaszki miażdżycowej, angioplastykę,
• balonikowanie (polega na udrożnieniu zwężonej tętnicy, poprzez „zgniecenie” blaszki miażdżycowej),
• wszczepienie pomostów naczyniowych (by-passów).

Warto wspomnieć też o coraz popularniejszej nieoperacyjnej metodzie leczenia miażdżycy – chelatacji. Terapia ta polega na podawaniu wlewów dożylnych, które zawierają substancję powodującą rozpuszczanie blaszek miażdżycowych, czyli kwas wersenowy (EDTA).

Dieta przy miażdżycy

Co jest najważniejsze w dietetycznym dbaniu o to, by nie doszło u nas do rozwinięcia miażdżycy? Należy unikać żywności o wysokiej zawartości cukrów prostych oraz tłuszczów trans. To przede wszystkim żywność wysoko przetworzona: dania gotowe, fast food, słodycze. Za to świeże owoce, warzywa i produkty z pełnego ziarna powinny być spożywane regularnie, kilka razy dziennie. Są przede wszystkim źródłem błonnika, który przyczynia się do regulacji poziomu cholesterolu. Należy podkreślić regularne spożywanie roślin strączkowych i ryb – te pierwsze są wartościowe zwłaszcza z uwagi na błonnik i magnez w nich zawarte, zaś ryby to dobre źródło zdrowych kwasów tłuszczowych (wielonienasyconych). Co do magnezu, uważa się, że ryzyko wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych wzrasta u osób z dietą ubogą w ten składnik. Warto zapamiętać, że pokarmy zawierające błonnik, takie jak rośliny strączkowe, orzechy, pełne ziarna są jednocześnie bogatym źródłem magnezu. Ponadto do składników, których podaż powinna być zwiększona w profilaktyce i leczeniu miażdżycy, należą:

• Cynk,
• Kwas foliowy i witaminy z grupy B,
• Witaminy C, A, E.

Podsumowując kwestię diety w miażdżycy, najważniejsza zasada to unikanie żywności wysoko przetworzonej i stawianie na produkty jak najmniej zmodyfikowane w procesie przetwórczym. Jednocześnie należy ograniczyć alkohol, a także stawiać raczej na tłuszcze pochodzące z ryb, orzechów, pestek, nasion czy awokado, aniżeli z mięs i produktów mięsnych.

Literatura:

1. Beręsewicz A. i wsp.: Miażdżyca — choroba całego życia i całej populacji krajów cywilizacji zachodniej. Choroby Serca i Naczyń 2006, tom 3, nr 1, 1–6.
2. http://www.wydawnictwopzwl.pl/download/205970100.pdf [dostęp dn. 6.12.2022 r.]
3. Jóźwicka M. i wsp.: Patogeneza rozwoju blaszki miażdżycowej w tętnicach szyjnych. Aktualn Neurol 2011, 11 (4), 265-273.