Legionella: jak chronić się przed groźbą bakterii

Spis Treści

Legionella pneumophila – co to jest?

Co to Legionella? Legionelloza to choroba wywoływana przez bakterię Legionella pneumophila, która występuje na całym świecie i jest szeroko rozpowszechniona w środowisku, a najczęściej obecna jest w wodzie i mokrej glebie. Bakteria Legionella może występować w strumieniach, stawach, instalacjach wodno-kanalizacyjnych, zbiornikach na wodę, urządzeniach klimatyzujących czy basenach.

Potencjalnie w instalacji zasilającej wodę każdego budynku może znajdować się Legionella – bakteria ta rozwija się zwłaszcza przy osadzie bogatym w sole magnezu i wapnia, w temperaturze 25 – 60 ℃ i w obecności pierwotniaków oraz glonów. Choroba Legionella jest aż w 80 – 90% przypadków wywoływana przez bakterię Legionella pneumophila. Co to jest Legionella w klasyfikacji bakterii? Jest to grupa bakterii Gram – ujemnych, a Legionella pneumophila odpowiadająca zazwyczaj za choroby to serogrupa 1.

Legionella – objawy

Choroba Legionella objawy może wykazywać odmienne w zależności od przebiegu choroby: może to być gorączka Pontiac albo choroba legionistów. Gorączka Pontiac ma łagodny przebieg i objawy są podobne do grypy. Przebiega ona niecharakterystycznie, nie powoduje zmian w płucach i zwykle jest łagodna. Wiąże się ona ze złym samopoczuciem, bólami mięśni i głowy, niewysoką gorączką, czasem biegunką. Legionella pneumophila objawy w tej formie zaczyna wykazywać po maksymalnie trzech dniach od zakażenia i ustępują one samoistnie po mniej niż tygodniu.

Choroba legionistów objawy wykazuje po 2 – 14 dniach od ekspozycji na bakterię. W okresie wylęgania pojawiają się objawy zwiastunowe, czyli najpierw bóle mięśni i głowy, utrata łaknienia, a następnie wysoka gorączka, kaszel, dreszcze i duszności. Początkowo kaszel jest suchy, ale przechodzi następnie w kaszel z odksztuszaniem śluzowo – ropnej wydzieliny, w której często znajduje się krew. Bakteria Legionella objawy wywołuje również w postaci biegunki, nudności i dezoriantacji. Przebieg choroby legionistów jest ciężki, mogą pojawić się:

• Zaburzenia świadomości,
• Zapalenie płuc,
• Ropnie płuc,
• Niewydolność nerek,
• Niewydolność krążenia,
• Zapalenie mięśnia sercowego,
• Zespół wykrzepiania wewnątrznaczyniowego,
• Śmierć. 

Legionella – jak można się zarazić?

Jak można się zarazić Legionellą? Te drobnoustroje namnażają się w temperaturze 20 – 50 ℃. Do zakażenia dochodzi drogą wziewną, poprzez wdychanie zakażonego aerozolu, który dostaje się do płuc. Najczęściej do zakażenia dochodzi podczas przebywania w miejscach, w których na cząsteczkach rozproszonej wody znajduje się duża koncentracja drobnoustrojów. Do zakażenia nie może dojść poprzez wypicie zakażonej wody albo od innej osoby.

Legionella w wodzie rozwija się zwłaszcza wraz z następującymi czynnikami:

• Stojący zbiornik wodny, brak krążenia wody,
• Istnienie biofilmu (warstwy osadów i mikroorganizmów) na powierzchni instalacji wodnej,
• Podwyższona temperatura,
• Przestarzały system wodny. 

Legionella – jak ją wykryć?

Legionelloza wywołuje objawy zapalenia układu oddechowego podobne do powodowanych przez inne wirusy i bakterie. Niemożliwe jest rozpoznanie tej choroby na podstawie objawów klinicznych. Trzeba wykonać badania laboratoryjne, do których materiałem mogą być krew, mocz lub plwocina. Czas hodowli bakterii i konieczność porównania z próbkami krwi zdrowej osoby sprawiają, że potwierdzenie zakażenia tą bakterią otrzymuje się dopiero po wyzdrowieniu. Wykrywanie antygenów Legionella pneumophila w moczu jest za to dość dokładne i pozwala na uzyskanie wyniku po kilku dniach. 

Legionella u dzieci

Dzieci rzadko chorują na legionellozę, najczęściej przytrafia się ona dzieciom z obniżoną odpornością. Kiedy dochodzi do zakażenia, wówczas infekcja ma w większości przypadków łagodny przebieg lub jest bezobjawowa. Legionella objawy u dzieci w przypadku gorączki Pontiac wykazuje podobne jak u dorosłych, czyli bólami mięśni i gorączką, ale bez zapalenia płuc. Gorączka Pontiac u dzieci nie wymaga podawania antybiotyków, objawy samoistnie ustępują po 2 – 5 dniach. W leczeniu choroby legionistów u dzieci stosuje się azytromycynę lub inne antybiotyki. 

Legionella w Polsce

Światowa Organizacja Zdrowia podaje, że liczba ofiar śmiertelnych Legionelli sięga 20 000 – 100 000 osób rocznie. Przyczyną zgonu najczęściej jest źle postawiona diagnoza. W Polsce w 2018 roku zachorowało na Legionellę 75 osób, a w 2019 roku było to 87 osób. Powodem wzrostu wykrywalności jest również wyższa ilość badań schorowanych osób pod kątem choroby legionistów. 

Legionella – czym jest ta choroba?

Legionella – skąd nazwa choroby? Pierwszy raz grupowe zachorowanie na nią odnotowano w Pensylwanii w 1976 roku podczas zjazdu weteranów jednego z legionów amerykańskich z II wojny światowej. Zachorowało wtedy 186 osób przebywających w jednym z filadelfijskich hoteli. 34 osoby zmarły z powodu ostrego zapalenia płuc. Chorobę nazwano Legionellozą właśnie dla uczczenia pierwszych zidentyfikowanych ofiar. 

Legionella – leczenie

Kiedy występuje Legionella jak się pozbyć tej choroby? W przypadku gorączki Pontiac nie trzeba podejmować leczenia, ponieważ objawy ustępują samoistnie. Przy zapaleniu płuc niezbędne jest jednak zastosowanie odpowiednich antybiotyków, które zapobiegają rozwojowi powikłań i zmniejszają śmiertelność. Leczenie antybiotykami powinno trwać 10 – 14 dni. W przypadku większość chorych stan kliniczny wymaga leczenia szpitalnego. Szczególną uwagę trzeba zwrócić na nawadnianie dożylne i doustne i uzupełnianie elektrolitów.

Możliwe jest całkowite wyleczenie Legionellozy bez powikłań, ale warunkiem jest wczesne rozpoznanie i rozpoczęcie odpowiedniego leczenia. Do poprawy dochodzi w większości przypadków po 3 – 5 dniach. Leczenie trwa nawet do 3 tygodni. Na powikłania najbardziej narażone są osoby starsze, z chorobami współistniejącymi i hospitalizowane, u których doszło do niewydolności oddechowej. Do powikłań należą:

• Niewydolność wielonarządowa,
• Zaburzenia neurologiczne,
• Rozedma płuc,
• Ropnie płuc.

Całkowite ustąpienie powikłań w tym przypadku jest często niemożliwa, a rekonwalescencja trwa wiele miesięcy. Śmiertelność zależy od wieku chorego, wcześniejszej hospitalizacji, czasu włączenia leczenia i chorób towarzyszących. 

Legionella – temperatura bojlera

W prawidłowo funkcjonującej instalacji wodnej ryzyko rozwoju Legionelli jest bardzo niskie. Zaleca się utrzymywanie temperatury wody w przedziale 55 – 60 ℃ dla wody ciepłej i mniej niż 20 ℃ dla wody zimnej. Wysokie ryzyko pojawienia się opisywanych mikroorganizmów w instalacji występuje, kiedy temperatura wody zimnej wzrasta powyżej 20 ℃, a wody ciepłej spada poniżej 50 ℃. 

Choroba legionistów a klimatyzacja

Instalacje klimatyzacyjne stanowiły źródło większości kolejnych epidemii legionellozy. Działo się to dlatego, że z miejsc takich jak wieże chłodnicze przy odpowiednich warunkach atmosferycznych (mgła, duże zachmurzenie, wysoka wilgotność) bakterie rozprzestrzeniają na znaczne odległości w oparach aerozolu. 

W jakiej temperaturze ginie legionella?

W temperaturze 55 ℃ Legionella pneumophila przeżyje maksymalnie 20 minut, a powyżej 60 ℃ przetrwa już tylko dwie minuty. Przeżywalność w temperaturze 55 – 60 ℃ jest już mocno ograniczona, natomiast powyżej 70 ℃ bakteria ta ginie zawsze. 

Bibliografia:

1. Ryguła G, Ryguła I, Pilśniak J. O legionellozie z punktu widzenia lekarza POZ. Zakład Lecznictwa Ambulatoryjnego w Oświęcimiu; Wydział Nauk Medycznych w Katowicach, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach, 2023.
2. Kołodyński J, Jankowski S. Legionella pneumophila – epidemiologia i chorobotwórczość. Legionella pneumophila – Epidemiology and Virulence. Adv Clin Exp Med. 2004;13(4):645-649.
3. Brady MF, Awosika AO, Nguyen AD, Sundareshan V. Legionnaires Disease. 2024 Feb 24. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing.

dr Bartek Kulczyński Dyplomowany Dietetyk, absolwent Wydziału Nauk o Żywności i Żywieniu

NowaFarmacja.pl

Od 2018 roku wykładowca na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu. Aktualnie prowadzi największy kanał YouTube w Polsce o zdrowiu "dr Bartek Kulczyński". Jako dietetyk z wykształcenia, specjalizuje się w dietoterapii chorób sercowo-naczyniowych – miażdżycy, podwyższonego poziomu cholesterolu we krwi i nadciśnienia tętniczego krwi. Autor kilkudziesięciu publikacji naukowych o zasięgu krajowym i zagranicznym. Swoją wiedzę aktualizuje i poszerza poprzez uczestnictwo w licznych szkoleniach i konferencjach naukowych. Przez wiele lat był członkiem Polskiego Towarzystwa Dietetyków, Polskiego Towarzystwa Nauk Żywieniowych i Polskiego Towarzystwa Badań nad Miażdżycą. Prywatnie pasjonat wypraw rowerowych i spływów kajakowych. Na blogu Apteki Nowa Farmacja dzieli się zgromadzoną przez siebie wiedzą pisząc artykuły na temat m.in. odpowiedniego żywienia.

Dowiedz się więcej...