Zapalenie płuc – co warto wiedzieć o objawach i przebiegu?

Spis Treści

Zapalenie płuc – czym jest? 

Zapalenie płuc to infekcyjna choroba dróg oddechowych. Do zapalenia dochodzi na skutek przedostania się mikroorganizmów chorobotwórczych do organizmu, co wywołuje stan zapalny. Stan zapalny obejmuje pęcherzyki płucne lub tkankę śródmiąższową. Płuca składają się z pęcherzyków płucnych, które to w warunkach fizjologicznych napełniają się powietrzem podczas procesu oddychania. W przebiegu zapalenia płuc struktury te wypełniają się ropą i płynem, co przyczynia się do występowania dolegliwości bólowych podczas oddychania, jak również ogranicza spożycie tlenu. Choroba ta może obejmować jedno lub oba płuca. Do przeniesienia zakażenia najczęściej dochodzi drogą kropelkową.

Drobnoustroje chorobotwórcze początkowo kolonizują jamę nosowo-gardłową, a następnie przedostają się do dalszych części dróg oddechowych. Warto jednak podkreślić, że u zdrowego człowieka, którego układ immunologiczny funkcjonuje prawidłowo zwykle nie dochodzi do rozwoju choroby. Mikroorganizmy zostają zniszczone przez układ odpornościowy zanim rozwinie się zakażenie. Jednak w przypadku, gdy organizm jest osłabiony i układ immunologiczny nie jest w stanie poradzić sobie ze zwalczeniem zakażenia, dochodzi do namnażania się drobnoustrojów chorobotwórczych w pęcherzykach płucnych.

Choroba może mieć przebieg od łagodnego do ciężkiego. Nasilenie objawów oraz ryzyko powikłań po chorobie jest zależne od ogólnego stanu zdrowia osoby chorej, obecności chorób przewlekłych, wieku osoby chorej, jak również czynnika etiologicznego, który stanowi przyczynę infekcji. Zapalenie płuc nadal jest chorobą stosunkowo często występującą. Szacuje się, że występuje ono u 5-12/1000 pacjentów. Choroba ta znacznie częściej występuje wśród osób starszych w porównaniu z populacją ogólną.

Jakie są rodzaje zapalenia płuc?

Zapalenie płuc przede wszystkim rozróżnia się na:

• szpitalne zapalenie płuc, które rozwija się po 4 dniach od przyjęcia do szpitala,
• pozaszpitalne zapalenie płuc, kiedy to do zakażenia dochodzi u osoby nie przebywającej w szpitalu.

Niestety, mimo dużej wiedzy na temat szerzenia się zakażeń, nie jest możliwe całkowite wyeliminowanie zakażeń szpitalnych. Nawet stosowanie wysoce rygorystycznych zasad nie jest w stanie w pełni uchronić pacjentów hospitalizowanych przed przenoszeniem bakterii zarówno przez personel, jak i osoby odwiedzające pacjentów. Należy również pamiętać, że osoby przebywające w szpitalach mają z reguły osłabioną odporność i są bardziej podatne na różnego rodzaju zakażenia. Zapalenie płuc stanowi główną przyczynę zgonu wśród zakażeń nabytych podczas hospitalizacji. W tym miejscu warto przypomnieć, aby zarówno podczas przebywania w szpitalu jako pacjent, jak i odwiedzając osoby hospitalizowane, ściśle stosować się do zaleceń personelu medycznego.  Pozaszpitalne zapalenie płuc jest najczęściej występującą chorobą infekcyjną.

Kolejny podział zapalenia płuc bierze pod uwagę czynnik, który wywołał chorobę. Według tej klasyfikacji wyróżnia się:

• bakteryjne zapalenie płuc,
• wirusowe zapalenie płuc,
• grzybicze zapalenie płuc,
• alergiczne zapalenie płuc,
• chemiczne zapalenie płuc.

Zapalenie płuc rozróżnia się również biorąc pod uwagę jego przebieg. Wyróżnia się typowe i atypowe zapalenie płuc. Typowe zapalenie płuc wiąże się z występowaniem typowych dla tej choroby objawów. Charakterystyczny jest nagły początek, obecność wysokiej gorączki, kaszlu i dreszczy. Typowe są również zmiany obecne w badaniu osłuchowym oraz radiologicznym. Najczęstszymi czynnikami etiologicznymi są natomiast Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae oraz Klebsiella pneumoniae. W przebiegu atypowego zapalenia płuc objawy nie są tak charakterystyczne. Również zmiany zaobserwowane podczas badań mogą być mniej wyraźne.

Zapalenie płuc – przyczyny

Przyczyny zapalenia płuc różnią się w zależności od tego, czy mamy do czynienia ze szpitalnym, czy pozaszpitalnym zapaleniem płuc.

Najczęstszą przyczyną pozaszpitalnego zapalenia płuc jest infekcja dwoinką zapalenia płuc Streptococcus pneumoniae. Inne bakterie będące czynnikiem etiologicznym zapalenia płuc to Haemophilus influenzae oraz bakterie powodujące atypowe zapalenie płuc –  Mycoplasma pneumoniae, Chlamydophila pneumoniae i Legionella pneumophila. Około 30% przypadków pozaszpitalnego zapalenia płuc jest wynikiem infekcji wirusowych. Przyczyną mogą być zakażenia wirusami grypy, paragrypy, koronawirusami, adenowirusami oraz enterowirusami. Do zapalenia płuc u osób ze zmniejszoną odpornością może dochodzić również na skutek infekcji innymi wirusami, jak również w wyniku zakażeń grzybiczych (m.in. Candida albicans, Aspergillus fumigatus, Pneumocystis jirovecii).

Do szpitalnego zapalenia płuc dochodzi w wyniku przeniesienia drobnoustrojów przez sprzęty, powietrze, wodę, odzież, personel oraz innych pacjentów. W przypadku, gdy do zapalenia płuc dochodzi w ciągu pierwszych 4 dni hospitalizacji przyczyną choroby są te same czynniki etiologiczne, co w przypadku pozaszpitalnego zapalenia płuc, które są wrażliwe na antybiotyki. Po 5. dniu hospitalizacji dochodzi najczęściej do zakażeń wielolekoopornymi szczepami Pseudomonas aeruginosa, Klebsiella pneumoniae, Escherichia coli, Acinetobacter spp., Staphylococcus aureus.

Warto wiedzieć, że istnieją czynniki, które zwiększają ryzyka zachorowania na zapalenie płuc. Należą do nich:

• przewlekłe choroby układu oddechowego, krążenia oraz cukrzyca,
• niedobory odporności,
• stosowanie leków obniżających odporność,
• choroby przełyku,
• zaburzenia neurologiczne,
• młody wiek i podeszły wiek,
• rozległa próchnica,
• palenie tytoniu,
• niedożywienie,
• nadwaga i otyłość.

Ile rozwija się zapalenie płuc?

W przebiegu zapalenia płuc najczęściej dochodzi do nagłego, gwałtownego początku. Objawy choroby zwykle rozwijają się w ciągu 24 godzin od zakażenia. W przypadku infekcji wywołanej przez atypowe drobnoustroje, jak również u osób powyżej 75. roku życia początek choroby może mieć charakter bardziej łagodny, a samo zakażenie rozwijać się do 72 godzin.

Jak rozpoznać zapalenie płuc?

W przypadku występowania niepokojących objawów należy zgłosić się do lekarza rodzinnego. Lekarz przeprowadza wywiad oraz osłuchuje pacjenta. Zwykle również zleca wykonanie prześwietlenia klatki piersiowej. Dodatkowo, lekarz może zlecić przeprowadzenie badań laboratoryjnych – morfologii krwi, CRP, stężenia mocznika i kreatyniny, stężenia bilirubiny oraz aktywności enzymów wątrobowych. U pacjentów wymagających hospitalizacji najczęściej wykonuje się także badanie bakteriologiczne plwociny, które ma na celu określenie jakie patogeny wywołały zapalenie płuc. W niektórych przypadkach zleca się dodatkowo USG klatki piersiowej, bądź też testy wykrywające wirusa grypy.

Jak leczyć zapalenie płuc?

Zdecydowana większość chorych z pozaszpitalnym zapaleniem płuc może być leczona w domu i nie wymaga hospitalizacji. Metody leczenia są zależne od czynnika, który wywołał zakażenie. W przypadku wirusowego zapalenia płuc pacjent powinien przebywać w domu, jak najwięcej odpoczywać, a do łagodzenia objawów stosuje się leki o działaniu objawowym. Jeśli jednak u osoby z wirusowym zapaleniem płuc dojdzie na późniejszym etapie do nadkażenia bakteryjnego, bądź też jest to bakteryjne zapalenie płuc do leczenia niezbędne jest wdrożenie antybiotykoterapii. Leczenie trwa zwykle 7 dni. Jeśli czynnikiem etiologicznym są bakterie atypowe, może się ono przedłużyć do 14 dni. Dodatkowo, stosuje się leki łagodzące objawy choroby. W tym celu wykorzystuje się leki o działaniu przeciwzapalnym, przeciwbólowym i przeciwgorączkowym. Należy również pamiętać o odpoczynku i odpowiednim nawadnianiu.

Rzecz ma się nieco inaczej w przypadku małych dzieci poniżej 3. miesiąca życia, osób w podeszłym wieku, z objawami niedożywienia, odwodnienia, niedotlenienia oraz chorych w ciężkim stanie. Te grupy osób powinny być leczone w szpitalu.

Ile trwa zapalenie płuc?

Zapalenie płuc ustępuje stosunkowo szybko. Warunkiem jest jednak odpowiednio szybkie podjęcie właściwego leczenia. Choroba ta zwykle utrzymuje się ok. 2 tygodni. U małych dzieci, osób starszych oraz pacjentów w obniżoną odpornością choroba może utrzymywać się dłużej. Niemniej jednak nawet po ustaniu zakażenia, osoby które przebyły zapalenie płuc nawet do miesiąca mogą odczuwać nasilone uczucie zmęczenia i osłabienia.

Zapalenie płuc – powikłania

Większość przypadków zapalenia płuc przebiega łagodnie i nie wiąże się z występowaniem powikłań. Do tych dochodzi najczęściej wśród pacjentów wymagających hospitalizacji. U tych pacjentów występuje cięższy przebieg choroby, a ryzyko powikłań jest znacznie wyższe. Choroba wiąże się również z wyższą śmiertelnością. Możliwe powikłania po zapaleniu płuc to:

• płyn w jamie opłucnej,
• ropień płuca,
• sepsa,
• martwicze zapalenie płuc,
• zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych,
• zapalenie otrzewnej,
• zapalenie wsierdzia,
• zatorowość płucna,
• ropniak opłucnej.

Kluczowe dla zmniejszenia ryzyka wystąpienia powikłań zapalenia płuc jest ścisłe przestrzeganie zaleceń lekarza co do sposobu terapii. Pamiętaj, że nie należy samodzielnie skracać czasu antybiotykoterapii, jak również zmniejszać, czy pomijać dawek leków.

Piśmiennictwo:

1. Przybyłowski T. Zapalenie płuc w różnych grupach wiekowych. Medycyna po Dyplomie 2011, 2(179): 66-77
2. Mejza F. Zapalenie płuc: przyczyny, objawy i leczenie. Portal mp.pl