Kolonoskopia – co to za badanie i kiedy jest przydatne?

Spis Treści

Co to jest kolonoskopia?

Kolonoskopia to badanie endoskopowe okrężnicy, czyli części jelita grubego. Jest to podstawowe badanie przeprowadzane w diagnostyce chorób dolnego odcinka przewodu pokarmowego. Warto jednak wiedzieć, że kolonoskopia to nie tylko badanie diagnostyczne. Jeśli zachodzi taka potrzeba, kolonoskopia wykorzystywana jest również jako metoda lecznicza, która pozwala na usunięcie niektórych patologicznych zmian, jak zmiany prekursorowe raka jelita grubego, czy polipy.

Kolonoskopię przeprowadza się przy użyciu specjalistycznego urządzenia – kolonoskopu. Jest to elastyczny, cienki przewód zaopatrzony w kamerę. Badanie wykonywana jest przez lekarza gastroenterologa. Przed przystąpieniem do badania, lekarz ocenia okolice odbytu pod kątem występowania ropni, bądź też guzków krwawniczych. Badanie przeprowadzane jest palpacyjnie per rectum. Następnie na okolice odbytu aplikowany jest żel znieczulający. Jeśli nie istnieją przeciwwskazania, najczęściej zaleca się również przyjęcie leku przeciwbólowego na około godzinę przed badaniem. Kolonoskopię rozpoczyna się od ostrożnego wprowadzenia kolonoskopu przez odbyt, a następnie przeprowadzenie go przez odbytnicę do okrężnicy zstępującej, okrężnicy poprzecznej i okrężnicy wstępującej. Budowa kolonoskopu umożliwia wpompowanie do jelita grubego niewielkiej ilości powietrza. Zwykle jest to niezbędne, ponieważ pozwala na rozciągnięcie ściany jelita w celu uzyskania lepszego obrazu jego światła. Dodatkowo, kolonoskop umożliwia odsyssanie płynnej treści z jelita, przemywanie obiektywu, jak również wprowadzanie dodatkowego oprzyrządowania, które umożliwi m.in. pobranie wycinków do badania histopatologicznego, czy też usunięcia polipów.

Kolonoskopia jest badaniem, które wymaga odpowiedniego przygotowania. Jest to warunek niezbędny do uzyskania dobrej jakości obrazu. Przygotowanie należy rozpocząć na 3 dni przed planowaną kolonoskopią. W tym okresie należy stosować dietę ubogoresztkową. Przeciwwskazane jest spożywanie owoców pestkowych, pieczywa z ziarnami, ziaren (maku, siemienia lnianego, sezamu, różnego rodzaju pestek, itp.). Częstym zaleceniem jest wprowadzenie na 2 dni przed zabiegiem diety płynnej. Należy pamiętać, aby spożywać duże ilości płynów, ok. 3 litrów dziennie. Nie powinny być to jednak napoje gazowane. Przed kolonoskopią konieczne jest także zażycie środków przeczyszczających. Niektóre z nich dostępne są jedynie na receptę, którą otrzymasz od lekarza podczas wystawienia skierowania na badanie. Środki te wymagają rozpuszczenia w dużej ilości wody – 3-4 litry. Środki te najczęściej stosuje się w dawkach podzielonych. Pierwszą dawkę należy przyjąć po południu w dniu poprzedzającym badanie, natomiast kolejną rano w dniu badania. Pamiętaj jednak, że dokładny schemat dawkowania uzależniony jest przede wszystkim od godziny badania i w tej kwestii stosuj się do wskazówek lekarza.

Kolonoskopia – co wykrywa?

Wskazaniami do przeprowadzenia kolonoskopii są:

• badania przesiewowe w kierunku raka jelita grubego,
• obecność krwi w kale, bądź też wykrycie krwi utajonej w kale,
• zmiana rytmu i charakteru wypróżnień u osób po 40. roku życia,
• diagnostyka niedokrwistości z niedoboru żelaza,
• podejrzenie krwawienia do światła przewodu pokarmowego,
• podejrzenie guza dolnego odcinka przewodu pokarmowego,
• opór w jamie brzusznej wykryty podczas badania palpacyjnego,
• uwidocznienie polipów żołądka i/lub dwunastnicy w badaniu gastroskopowym,
• nieswoiste zapalenia jelit,
• kontrola po usunięciu gruczolaka jelita grubego,
• kontrola u pacjentów z rakiem jelita grubego leczonych operacyjnie,
• usuwanie krwawienia wynikającego z wrodzonych wad rozwojowych naczyń, owrzodzeń i guzów,
• usuwanie polipów,
• usuwanie ciał obcych,
• zmniejszanie ciśnienia w jelicie z toksycznym poszerzeniem jelita grubego,
• poszerzanie zwężeń jelita grubego,
• znakowanie zmian przed usunięciem chirurgicznym.

Kolonoskopia jest badaniem obciążającym dla pacjenta, dlatego też nie zawsze możliwe jest jej wykonanie. Niektóre z czynników są przeciwwskazaniami bezwzględnymi, których występowanie wyklucza przeprowadzenia badania. Inne natomiast to przeciwwskazania względne, kiedy to należy dokładnie rozważyć bilans zysków i strat w odniesieniu do indywidualnej sytuacji pacjenta.

Przeciwwskazaniami bezwzględnymi do przeprowadzenia kolonoskopii są:

• perforacja (przedziurawienie) przewodu pokarmowego,
• objawy ostrego brzucha,
• ciężki przebieg choroby zapalnej jelita grubego,
• ostre zapalenie uchyłków,
• niestabilność hemodynamiczna,
• brak zgody pacjenta na przeprowadzenie badania.

Do przeciwwskazań względnych należą:

• ciężkie zaburzenia krzepnięcia,
• II i III trymestr ciąży,
• świeżo przebyty zawał mięśnia sercowego,
• obecność dużego tętniaka aorty brzusznej.

Ile trwa kolonoskopia?

Czas trwania kolonoskopii wynosi od kilkunastu do kilkudziesięciu minut. Dokładny czas trwania uzależniony jest od przebiegu badania. Zaobserwowanie niepokojących zmian będzie wymagało dokładniejszego sprawdzenia, co nieco wydłuży czas badania. Więcej czasu będzie potrzeba także wówczas, gdy okaże się, że konieczne jest pobranie wycinków do badania histopatologicznego lub usunięcie polipów. 

Jeżeli w trakcie badania odczuwasz silne dolegliwości bólowe, bądź też jest ono bardzo uciążliwe, powiedz o tym lekarzowi przeprowadzającemu badanie. Lekarz udzieli Ci wskazówek co możesz zrobić, aby zmniejszyć nasilenie uciążliwych dolegliwości, a jeśli okaże się to konieczne, badanie zostanie przerwane.

Czy kolonoskopia boli?

Kolonoskopia z pewnością nie jest najprzyjemniejszym badaniem i może się wiązać z pewnym dyskomfortem. Podczas badania mogą wystąpić dolegliwości bólowe, jednak w dużej mierze jest to uzależnione od indywidualnej wrażliwości pacjenta, jak również występujących u niego zmian w obrębie śluzówki i odbytu. Pamiętaj jednak, że jeśli badanie sprawia Ci silny ból, powinieneś poinformować o tym lekarza przeprowadzającego badanie. Dyskomfort podczas kolonoskopii wiąże się również z uczuciem rozpierania i pełności w brzuchu. Na większe nasilenie tych dolegliwości mogą skarżyć się osoby, które przebyły operacje w obrębie jamy brzusznej. Po kolonoskopii możesz przez krótki czas odczuwać nieprzyjemne dolegliwości takie, jak wzdęcia, nudności, czy wymioty. Są one spowodowane przede wszystkim wprowadzeniem do jelita gazu. Pamiętaj, że po kolonoskopii nadmiar gazu uchodzi na zewnątrz i nie powinieneś temu przeciwdziałać. Jest to zupełnie naturalna reakcja organizmu.

Jeśli podczas kolonoskopii konieczne będzie pobranie wycinka, bądź też usunięcie polipa, nie musisz obawiać się bólu. Wnętrze jelita jest pozbawione unerwienia czuciowego, dlatego też przy tego typu zabiegach nie jest wymagane znieczulenie.

Kolonoskopia w znieczuleniu ogólnym

W niektórych sytuacjach, szczególnie w przypadku dzieci oraz osób bardzo wrażliwych, możliwe jest przeprowadzenie kolonoskopii w znieczuleniu ogólnym. Ten rodzaj znieczulenia znosi świadomość oraz odczuwanie bólu. Kolonoskopia w znieczuleniu ogólnym wymaga obecności anestezjologa, który monitoruje podstawowe czynności życiowe pacjenta poddawanego badaniu. Znieczulenie podawane jest dożylnie, bądź też w postaci gazów wziewnych. Ważne jest, aby pacjent poddający się takiemu rodzajowi badania zapewnił sobie towarzystwo innej osoby, która pomoże mu bezpiecznie dostać się do domu po badaniu. Pamiętaj, że po znieczuleniu ogólnym zabronione jest prowadzenie pojazdów. Kolonoskopia w znieczuleniu ogólnym jest wykonywana w placówkach prywatnych.

Ile kosztuje kolonoskopia?

Pacjenci ze skierowaniem od lekarza na wykonanie kolonoskopii maja prawo do skorzystania z tego świadczenia bezpłatnie w placówkach posiadających kontrakt z Narodowym Funduszem Zdrowia. Możliwe jest również zapisanie się na badanie bez skierowania. W placówkach prywatnych cena kolonoskopii waha się od 300 do ok. 1000 zł. Cena uzależniona jest od lokalizacji, jak również procedur, które zostaną wykonane dodatkowo podczas badania (np. pobranie wycinka do badania histopatologicznego, usunięcie polipa). Cena kolonoskopii w znieczuleniu ogólnym może być wyższa.

Piśmiennictwo:

1. Wiercińska M. Kolonoskopia – wskazania, przebieg i możliwe powikłania. Jak przygotować się do badania? Portal mp.pl
2. Szmit M., Bugajski M., Kamiński M. i in. Przygotowanie jelita grubego do kolonoskopii, Medycyna praktyczna, 2020
3. Marek T., Nowakowska-Duława E., Endoskopia jelita grubego (rektoskopia, rektosigmoidoskopia, kolonoskopia). Podręcznik Interna, Medycyna praktyczna, 2021.