Hydroksyzyna – jak działa i co można nią wyleczyć?

Spis Treści

Co to jest hydroksyzyna?

Hydroksyzyna zaliczana jest do leków działających na ośrodkowy układ nerwowy. Lek ten wykorzystywany jest przede wszystkim w łagodzeniu lęku. Wskazaniami do stosowania hydroksyzyny są zaburzenia nerwicowe, zaburzenia psychotyczne, stany lęku, napięcia i niepokoju oraz pobudzenie psychoruchowe. Lek ten stosowany jest również jako środek uspokajający i przeciwlękowy w tzw. premedykacji, czyli przygotowaniu do znieczulenia przed zabiegami chirurgicznymi. Lek ten znajduje zastosowanie także w objawowym leczeniu świądu. Bywa zalecany do łagodzenia świądu w przebiegu pokrzywki, wyprysku kontaktowego czy też atopowego zapalenia skóry. Hydroksyzyna wykazuje również działanie przeciwwymiotne.

Podstawowy mechanizm działania hydroksyzyny polega na blokowaniu aktywności ośrodków w warstwie podkorowej ośrodkowego układu nerwowego. Lek ten nie hamuje jednak czynności kory mózgowej. Hydroksyzyna jest selektywnym odwrotnym agonistą receptora histaminowego H1. Należy do leków przeciwhistaminowych pierwszej generacji. W odróżnieniu od innych substancji należących do tej grupy, wykazuje mniejsze powinowactwo do receptorów muskarynowych acetylocholiny. To sprawia, że stosowanie hydroksyzyny wiąże się z mniejszym ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych związanych z aktywnością antycholinergiczną. Do objawów tych należą przede wszystkim suchość błon śluzowych, spowolnienie perystaltyki jelit, pobudzenie psychomotoryczne, halucynacje oraz majaczenie. Hydroksyzyna jest również słabym antagonistą receptora 5-HT2A, receptora dopaminowego D2 oraz receptora α1-adrenergicznego. Ten mechanizm działania odpowiada za aktywność przeciwlękową.

Hydroksyzyna jest lekiem wydawanym wyłącznie na podstawie recepty. Lek ten może być stosowany u dzieci od 1. roku życia. Dostępny jest w postaci tabletek w dawce 10 mg oraz 25 mg, jak również w formie syropu. Stosując tabletki należy pamiętać, aby połykać je w całości, popijając wodą. Tabletek nie należy kruszyć ani rozgryzać. Zalecane jest zażywanie ich po posiłku. Płynne postaci wykorzystywane są przede wszystkim u dzieci, gdyż pozwalają na precyzyjne dostosowanie dawki w zależności od masy ciała dziecka. Ta forma podania leku zmniejsza też ryzyko zachłyśnięcia, gdyż dzieci w wieku poniżej 6. roku życia mogą mieć trudności z połykaniem tabletek.

Dawkowanie hydroksyzyny ustalane jest przez lekarza indywidualnie dla danego pacjenta. Należy jednak pamiętać, że powinno się stosować najmniejsze skuteczne dawki, a leczenie powinno być możliwie jak najkrótsze. Maksymalna dawka dobowa hydroksyzyny dla dorosłych i dzieci o masie ciała powyżej 40 kg wynosi 100 mg. U dzieci o masie ciała mniejszej niż 40 kg, dawka hydroksyzyny nie powinna przekraczać 2 mg/kg masy ciała na dobę.

Po jakim czasie działa hydroksyzyna?

Działanie przeciwhistaminowe hydroksyzyny, polegające na zmniejszeniu uczucia świądu pojawia się po 1 godzinie od zażycia leku w postaci doustnej. Natomiast działanie uspokajające po zażyciu tabletki z hydroksyzyną występuje po 30 – 45 minutach. Szybciej, bo już po 5 – 10 minutach ujawnia się po zażyciu leku w formie syropu.

Jakie działania niepożądane mogą wystąpić po stosowaniu hydroksyzyny?

Podczas stosowania hydroksyzyny, tak samo jak w przypadku innych leków, możliwe jest wystąpienie działań niepożądanych. Najczęściej występujące skutki uboczne związane z zażywaniem tego leku to ospałość, ból głowy oraz suchość w jamie ustnej. Inne działania niepożądane, które mogą się pojawić to:

• nasilone uczucie zmęczenia,
• senność,
• problemy z zasypianiem,
• nerwowość,
• depresja,
• ból brzucha,
• biegunka,
• nudności,
• zwiększenie apetytu i związany z tym wzrost masy ciała,
• utrudnione oddawanie moczu,
• nadmierna potliwość,
• zaburzenia widzenia,
• wysypka,
• nadwrażliwość na światło,
• kołatanie serca,
• niedociśnienie,
• obrzęki.

Jakie są przeciwwskazania do stosowania hydroksyzyny?

Hydroksyzyna nie jest lekiem, który może być bezpiecznie stosowany przez wszystkich pacjentów. Istnieją przeciwwskazania do stosowania tego leku. Podstawowym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na składniki zawarte w leku, jak również na cetyryzynę, inne pochodne piperazyny, aminofilinę oraz etylenodiaminę. Lek przeciwwskazany jest także dla osób z porfirią. Hydroksyzyna nie powinna być stosowana u osób ze znanym nabytym lub wrodzonym wydłużeniem odstępu QT. Unikać powinny jej również osoby, u których występują czynniki ryzyka wydłużenia odstępu QT. Do tej grupy należą pacjenci ze stwierdzoną chorobą układu krążenia, znaczącą bradykardią, znaczącymi zaburzeniami elektrolitowymi (hipomagnezemia, hipokaliemia), z nagłą śmiercią sercową w rodzinie, jak również osoby stosujące leki wydłużające odstęp QT i/lub wywołujące zaburzenia rytmu serca typu torsade de pointes. Hydroksyzyna przeciwwskazana jest do stosowania przez kobiety w ciąży oraz w okresie laktacji.

Czy można przedawkować hydroksyzynę?

Hydroksyzyna jest lekiem, który powinien być stosowany zgodnie z zaleceniami lekarza. Do ostrego zatrucia hydroksyzyną dochodzi po jednorazowym zażyciu 2000 mg leku. Objawy związane z przedawkowaniem dotyczą przede wszystkim nadmiernej aktywności antycholinergicznej oraz depresji, bądź też paradoksalnego pobudzenia ośrodkowego układu nerwowego. Występują wówczas takie objawy, jak nudności, wymioty, gorączka, senność, tachykardia, drżenie, splątanie oraz omamy. W następnej kolejności dochodzi do zaburzenia świadomości, niedociśnienia tętniczego lub zaburzeń rytmu serca, drgawek, depresji oddechowej oraz pogłębiającej się śpiączki i zapaści krążeniowo-oddechowej. W przypadku przedawkowania hydroksyzyny należy natychmiast wezwać pogotowie ratunkowe, gdyż stanowi ono stan zagrożenia życia.

Czy hydroksyzyna uzależnia?

Hydroksyzyna nie jest zaliczana do substancji o potencjale uzależniającym podczas stosowania jej zgodnie z obowiązującymi zaleceniami. Rekomendowane jest stosowanie tego leku w jak najniższych skutecznych dawkach. Czas terapii powinien być możliwie jak najkrótszy. Hydroksyzyna nie jest lekiem wykorzystywanym do leczenia długotrwałego.

Jak długo działa hydroksyzyna?

Maksymalną aktywność hydroksyzyna wykazuje po około 2 godzinach od zażycia leku. Jej działanie utrzymuje się średnio przez 6 – 8 godzin. U osób starszych oraz osób z niewydolnością wątroby czas działania leku może się znacznie wydłużyć i wynosić nawet kilkadziesiąt godzin. U osób tych konieczne jest indywidualne ustalenie dawki, która powinna być niższa niż dla pozostałych pacjentów. W przypadku osób w podeszłym wieku dawka powinna być zmniejszona do połowy dawki zalecanej dla osób dorosłych, natomiast u osób z niewydolnością wątroby dawka ta powinna być zmniejszona o 33%.

Hydroksyzyna bez recepty – gdzie kupić?

Nie jest możliwe zakupienie bez recepty leków zawierających hydroksyzynę. Lek ten wydawany jest z apteki wyłącznie na podstawie recepty. Występuje w postaci tabletek w dawce 10 mg i 25 mg. Dostępny jest również w postaci syropu o stężeniu substancji czynnej 2 mg/ml.

Hydroksyzyna a ciąża i karmienie piersią

Zarówno kobiety w ciąży, jak i kobiety karmiące piersią nie powinny stosować hydroksyzyny. Lek ten przenika przez barierę łożyskową i w organizmie dziecka rozwijającego się w łonie matki osiąga wyższe stężenie niż u matki. U noworodków, których matki w okresie ciąży zażywały hydroksyzynę bezpośrednio po urodzeniu, bądź też po upływie kilku godzin obserwowano występowanie różnych działań niepożądanych. Należały do nich zaburzenia ruchowe, hipotonia, depresja ośrodkowego układu nerwowego, zatrzymanie moczu oraz niedotlenienie noworodka.

Stosowanie hydroksyzyny jest przeciwwskazane także w okresie karmienia piersią. Główny metabolit hydroksyzyny, czyli związek, do którego lek ten przekształca się w organizmie człowieka (cetyryzyna), przenika do mleka matki. Z oczywistych względów nie przeprowadzono badań dotyczących wpływu zażywania hydroksyzyny przez matki karmiące piersią na noworodki i niemowlęta. Niemniej jednak u dzieci matek, które stosowały ten lek w okresie laktacji zaobserwowano występowanie ciężkich działań niepożądanych.

Na co uważać stosując hydroksyzynę?

Zawsze, gdy stosujesz więcej niż jeden lek, upewnij się, że nie zachodzą pomiędzy nimi istotne interakcje. Niektóre z nich mogą być dla Ciebie bardzo niebezpieczne. Zażywania hydroksyzyny powinno się unikać wówczas, gdy stosowane są równocześnie niektóre leki przeciw arytmii, leki przeciwpsychotyczne, niektóre antybiotyki (np. erytromycyna, lewofloksacyna), leki przeciwmalaryczne, inne leki przeciwhistaminowe, czy niektóre leki stosowane w chorobach przewodu pokarmowego. Łączne stosowanie tych leków przyczynia się do zwiększenia ryzyka wystąpienia niebezpiecznych zaburzeń rytmu serca. Stosowania hydroksyzyny nie zaleca się również przy jednoczesnym stosowaniu leków przeciwzakrzepowych, gdyż może spowodować nasilenie ich działania. Przyjmując hydroksyzynę nie pij alkoholu. Lek ten w połączeniu z alkoholem może powodować nadmierne uspokojenie. Pamiętaj również, że hydroksyzyna działa na ośrodkowy układ nerwowy i może powodować osłabienie zdolności poznawczych oraz opóźnienie reakcji. Lek ten zaburza sprawność psychiczną i fizyczną. Z tego względu podczas stosowania hydroksyzyny należy powstrzymać się od prowadzenia pojazdów i obsługi urządzeń mechanicznych.

Piśmiennictwo:

1. EMA: New restrictions to minimise the risk of effects on heart rhythm with hydroxyzine-containing medicines,2015
2. Hydroxyzinum VP. Charakterystyka Produktu Leczniczego
3. Woźniak-Wakuluk M. Nowicki R. Leki przeciwhistaminowe w alergicznych chorobach skóry. Forum Medycyny Rodzinnej 2008, 2(4): 298-301