Hiperprolaktynemia - czym jest i do czego prowadzi?

Spis Treści

Hiperprolaktynemia - co to jest?

Hiperprolaktynemię można wykryć poprzez badanie stężenia prolaktyny we krwi. O hiperprolaktynemii mówimy, gdy:

• u kobiet stężenie prolaktyny wynosi powyżej 20 ng/ml (lub powyżej 400 mU/L),
• u mężczyzn stężenie prolaktyny wynosi powyżej 15 ng/ml (lub powyżej 300 mU/L).

Wydzielanie prolaktyny zmienia się zarówno wraz z dniem cyklu miesiączkowego u kobiet, jak i jest różne w różnych porach dnia. Ponadto na poziom prolaktyny wpływają takie czynniki, jak:

• aktywność fizyczna i seksualna,
• stres,
• laktacja i ciąża,
• posiłki bogate w tłuszcz i białko.

Dlatego też ważne jest, by pomiar stężenia prolaktyny odbywał się najlepiej między 7:00-9:00 rano, do trzech godzin po obudzeniu oraz u kobiet – najlepiej w 2-5 dniu cyklu miesiączkowego.

Hiperprolaktynemia czynnościowa 

Hiperprolaktynemia może mieć różne podłoże – może być powodowana czynnikami fizjologicznymi lub patologicznymi. Mamy też do czynienia z hiperprolaktynemią samoistną oraz czynnościową.

Hiperprolaktynemia czynnościowa, inaczej zwana reaktywną, to sytuacja, w której stężenie prolaktyny jest podwyższone wskutek:

• niedoczynności tarczycy,
• niewydolności nerek lub wątroby,
• stosowania leków, w tym przeciwdepresyjnych, przeciwwymiotnych, obniżających ciśnienie krwi, hormonalnych, opiatów.

Hiperprolaktynemia – przyczyny

Fizjologiczne przyczyny hiperprolaktynemii to oczywiście ciąża i laktacja. W połączeniu takim, jak hiperprolaktynemia a ciąża, poziom prolaktyny może osiągać nawet 400 ng/ml i jest to sytuacja normalna, wynikająca z obecnego stanu.

Jednak w przypadku hiperprolaktynemii patologicznej, najczęściej przyczyną nadmiaru prolaktyny są guzy przysadki mózgowej, rzadziej zaś inne procesy chorobowe obejmujące podwzgórze/przysadkę (np. zespół pustego siodła, oponiak, glejak, uszkodzenia naczyń, uszkodzenia mechaniczne/pourazowe). Hiperprolaktynemia może też rozwijać się wraz z przebiegiem innych chorób, w tym: zespołu Cushinga, półpaśca, różnego typu urazów oraz wspomnianych wcześniej chorób – niewydolności narządów.

Hiperprolaktynemia – objawy

U wielu chorych zaburzenie to przebiega bezobjawowo lub cechuje się łagodnymi, nieprzeszkadzającymi w codziennym funkcjonowaniu objawami. Dlatego też diagnostyka hiperprolaktynemii często ma miejsce przypadkowo lub po latach trwania zaburzenia. Jednak co może zwrócić naszą uwagę, że jednak w organizmie dzieje się coś nieprawidłowego?

U kobiet będą to przede wszystkim problemy związane z cyklem miesiączkowym – nieregularne miesiączki, brak okresu, brak owulacji, problemy z zajściem w ciążę, a także uciążliwy PMS (zespół napięcia przedmiesiączkowego).

Ponadto oznakami hiperprolaktynemii mogą być:

• zwiększanie się masy ciała (hiperprolaktynemia a tycie to częsta obawa chorych, jednak najczęściej wzrost masy ciała następuje wskutek obrzęków i zatrzymywania wody w organizmie),
• zmęczenie, podenerwowanie, depresja, stany lękowe,
• umiarkowany hirsutyzm (nadmiar włosów na ciele, zwłaszcza u kobiet – twarz, klatka piersiowa),
• obniżone libido,
• mlekotok (niezwiązany z ciążą).

Dodatkowo, gdy występuje hiperprolaktynemia u mężczyzn – pojawić się może powiększenie gruczołów piersiowych.

Hiperprolaktynemia – leczenie

Leczenie hiperprolaktynemii jest kwestią indywidualną, oczywiście w dużej mierze zależną od przyczyn tego zaburzenia. Najczęściej stosuje się leki z grupy agonistów dopaminy, w tym boromokryptynę, kabergolinę, chinagolid czy pergolid.

Hiperprolaktynemia – dieta i suplementy

Dieta w przypadku hiperprolaktynemii powinna zawierać różnorodne produkty – a więc być bogata we wszystkie składniki pokarmowe. Jednak nie ma konkretnych produktów, które wyjątkowo pomagałyby obniżyć prolaktynę, jeśli chodzi o pokarm. Ważne jest natomiast unikanie żywności gotowej, przetworzonej, pełnej cukru i tłuszczów typu trans. Bardziej skuteczne okazują się pewne składniki w postaci suplementacji – to zwłaszczawitamina B6 i cynk. Dobrym rozwiązaniem są też zioła takie, jak: niepokalanek, świerzbiec, jęczmień zwyczajny. Jednak zarówno suplementacja, jak i zastosowanie ziół powinny mieć miejsce po konsultacji z lekarzem prowadzącym.

1. Tkaczuk-Włach i wsp.: Hiperprolaktynemia. Przegląd Menopauzalny 2009; 2: 112-115.
2. Wolska J. i wsp.: Rola wybranych suplementów i ziół w terapii hiperprolaktynemii – przegląd piśmiennictwa. Farmacja Polska 2021; 77(7): 435-441.