Estrogen – czym jest, objawy niedoboru i nadmiaru

Spis Treści

Estrogen – co to?

Estrogeny stanowią grupę żeńskich hormonów płciowych. Zalicza się do niej estron (E1), estradiol (E2) oraz estriol (E3). W organizmie kobiety produkcja estrogenów odbywa się przede wszystkim w jajnikach. W mniejszym stopniu produkowane są także w łożysku, tkance tłuszczowej, tkance kostnej oraz mózgu. Hormony te spełniają niezwykle ważną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu organizmu kobiety, ale ich odpowiedni poziom jest ważny również dla mężczyzn. U nich produkcja estrogenów zachodzi w jądrach oraz w korze nadnerczy.

Rola estrogenów jest szczególnie istotna w okresie dojrzewania, gdyż to właśnie te hormony odpowiadają za wykształcenie drugo- i trzeciorzędowych cech płciowych. Ich rolą jest między innymi wykształcenie zewnętrznych cech dojrzałości, czy też wzrost mięśnia macicy i jajowodów. W okresie dojrzewania wpływają również na redystrybucję tkanki tłuszczowej, co wpływa na osiągnięcie typowej sylwetki kobiecej. Rola estrogenów nie ogranicza się jednak jedynie do okresu pokwitania. Hormony te wpływają na regulację gospodarki wapniowej oraz uczestniczą w procesie kościotworzenia. Ich rola w tych procesach uzasadnia szybszą destrukcję kości oraz zwiększone ryzyko występowania osteoporozy u kobiet po menopauzie, kiedy to poziom estrogenów w organizmie kobiety znacznie się zmniejsza. Estrogeny mają także wpływ na cykl miesiączkowy, kobiece libido, płodność, stany emocjonalne, a nawet wygląd skóry. Hormony te uczestniczą w metabolizmie węglowodanów. Zwiększają też krzepliwość krwi.

Zarówno niedobór, jak i nadmiar estrogenów nie jest pożądany, ponieważ wiąże się z różnymi konsekwencjami zdrowotnymi. Warto jednak wiedzieć, że poziom estrogenów nie jest stały. Zmienia się on w zależności od fazy cyklu miesiączkowego. Najniższe wartości osiąga podczas menstruacji, po czym wzrasta, umożliwiając odbudowę błony śluzowej macicy.

U mężczyzn estrogeny odpowiadają przede wszystkim za regulację popędu płciowego, jak również uczestniczą w dojrzewaniu plemników.

Nadmiar estrogenów – objawy

Objawy, jakie mogą wystąpić wskutek podwyższonego poziomu estrogenów to:

• wzrost ryzyka zakrzepowo-zatorowego,
• obrzmienie i bolesność piersi,
• przyrost masy ciała,
• zaburzenia psychiczne, objawiające się stanami depresyjnymi, nadmierną płaczliwością, bezsennością,
• migreny,
• ogólne złe samopoczucie,
• infekcje pochwy,
• zaburzenia funkcji wątroby,
• skurcze,
• mięśniaki macicy.

Zbyt wysoki poziom estrogenów w mężczyzn może skutkować powiększeniem się gruczołów piersiowych (ginekomastią) oraz gromadzeniem się nadmiaru tkanki tłuszczowej w miejscach typowych dla sylwetki kobiecej, czyli przede wszystkim w okolicach bioder. Zbyt wysoki poziom tego hormonu u mężczyzn wpływa także na sferę psychiczną. Mężczyźni mogą odczuwać znaczne pogorszenie samopoczucia oraz spadek pewności siebie. Mogą także wystąpić wahania nastroju, jak również zwiększone jest ryzyko stanów depresyjnych.

Niedobór estrogenu – objawy

Zbyt niski poziom estrogenów może przyczynić się do:

• zaburzeń miesiączkowania,
• wahań nastrojów,
• bezsenności,
• występowania takich objawów, jak bóle głowy, suchość skóry i błon śluzowych (w tym suchość pochwy i utrata jej elastyczności), zaparcia, kołatania serca,
• chorób układu krążenia oraz osteoporozy przy długotrwałym istotnym obniżeniu poziomu estrogenów,
• występowania nocnych potów i uderzeń gorąca,
• nawracających infekcji dróg moczowych,
• utraty jędrności piersi,
• spadku libido,
• świądu i uczucia pieczenia w okolicy pochwy,
• zaniku drugo- i trzeciorzędowych cech płciowych, co objawia się obniżeniem barwy głosu, pojawieniem się męskiego typu owłosienia płciowego oraz męskiej sylwetki ciała.

Jak obniżyć estrogen?

W przypadku stwierdzenia podwyższonego poziomu estrogenu konieczne jest podjęcie dalszej diagnostyki w celu ustalenia przyczyny hiperestrogenizmu. Dopiero ustalenie przyczyny pozwala na podjęcie właściwej terapii.

Jeśli problem stanowią dokuczliwe objawy fizjologicznego podwyższenia poziomu estrogenów można podjąć próby złagodzenia ich. Najważniejszy jest wówczas relaks i odpoczynek. Ulgę może przynieść aromaterapia, relaksująca kąpiel. Równie ważne jest zadbanie o komfort psychiczny i fizyczny. Warto w tym czasie unikać sytuacji stresowych, konfliktów, a postarać się zrobić coś, co sprawi nam przyjemność i pomoże choć na chwilę zapomnieć o nieprzyjemnych dolegliwościach.  W tym okresie nie zależy podejmować zbyt intensywnej aktywności fizycznej, jednak wysiłek fizyczny o umiarkowanym natężeniu jest jak najbardziej wskazany. Wystarczy półgodzinny spacer. Warto również zadbać o prawidłową dietę. Należy zadbać o odpowiednią ilość przyjmowanych płynów, a unikać kawy, mocnych przypraw oraz produktów wzdymających.

Estrogen – jak podwyższyć?

W warunkach fizjologicznych zmniejszenie poziomu estrogenów występuje u kobiet po menopauzie. Ze względu na fakt, że wiąże się ono z wieloma niekorzystnymi objawami oraz zwiększa ryzyko niektórych chorób, kobietom w wieku pomenopauzalnym czasami zaleca się stosowanie estrogenów. Mówimy wówczas o hormonalnej terapii zastępczej. Wykorzystuje się wówczas hormony syntetyczne. Decyzję o włączeniu hormonalnej terapii zastępczej podejmuje lekarz wraz z pacjentką, rozważając wszelkie korzyści, jak i ryzyko związane z jej stosowaniem. Warto podkreślić, że nie wszystkie kobiety mogą stosować HTZ. Głównymi przeciwwskazaniami do jej stosowania jest choroba zakrzepowo-zatorowa oraz występowanie nowotworów hormonozależnych w przeszłości. W hormonalnej terapii zastępczej preparaty estrogenów podaje się w postaci doustnej w formie tabletek, przeskórnej w postaci systemów transdermalnych i aerozoli przezskórnych oraz dopochwowej w formie tabletek, globulek lub kremów.

Przy łagodnych objawach związanych z niedoborem estrogenów niekiedy zaleca się wykorzystywanie naturalnych metod podwyższenia ich poziomu. Wówczas polecane jest stosowanie diety, zawierającej produkty bogate w fitoestrogeny, czyli organiczne związki roślinne, które w organizmie człowieka wykazują aktywność podobną do estrogenów. Do takich produktów spożywczych zalicza się przede wszystkim soję, produkty zbożowe, rabarbar, czerwone wino, owoce granatu, czosnek, czereśnie, czerwoną koniczynę, truskawki, maliny, suszone morele, brzoskwinie, daktyle.

Sprawdź również: PMS (zespół napięcia przedmiesiączkowego) – co to jest, objawy fizyczne i psychiczne

Piśmiennictwo:

1. Pietrzak B. Wlaźlak E. Zwierzyńska E. Estrogeny stosowane długotrwale: korzyści czy ryzyko. Postepy Hig Med Dosw 2015, 69: 285-293
2. Kula K. Słowikowska-Hilczer J. Walczak-Jędrzejowska R. Kula P. Oszukowska E. Marchlewska K. Wranicz J. Znaczenie fizjologiczne estrogenów u mężczyzn – przełom w endokrynologii. Endokrynologia Polska 2005, 3(56): 314-321
3. Gajewski K. Estrogeny. Portal mp.pl