Spis Treści
Co to jest demencja?
Co to demencja? Zgodnie z danymi Światowej Organizacji Zdrowia do objawów otępienia starczego (jak bywa również nazywana ta choroba) dochodzi do neurodegeneracji tkanki nerwowej, co związane jest z procesami starzenia tej tkanki. Osoby, które cierpią na to schorzenie, cechują się nieprawidłowym postrzeganiem rzeczywistości, upośledzonym procesem orientacji czasowo – przestrzennej i zaburzeniem rozumowania oraz pamięci. Starsi ludzie cierpiący na demencję mają również problemy z oceną sytuacji. Długość życia osoby z tą chorobą zależy od ogólnego stanu zdrowia i postępu choroby.
Demencja upośledza działanie mózgu na kilku płaszczyznach. Zmiany zachodzące w tkance mózgu mają charakter degeneracyjny, zanikowy i zwyrodnieniowy. Powodują one zdecydowanie osłabienie sprawności umysłowej, natomiast w zaawansowanych stadiach choroby prowadzą do utraty codziennej samodzielności. Zachodzące w tkankach mózgu zmiany neurodegeneracyjne wywołują demencję starczą. Nieprawidłowości tego typu wywoływane mogą być przez czynniki genetyczne, czynniki zewnętrzne, pierwotne zmiany chorobowe i naturalne procesy starzenia.
Co to jest demencja starcza? Nazwa tej choroby wywodzi się od powszechnych teorii, że demencja stanowi naturalny proces starzenia się mózgu, jednak współcześnie poglądy te ulegają modyfikacjom, a coraz częściej zauważa się nawet, że otępienie nie zawsze jest związane ze starością. Wprowadzono również termin demencji cyfrowej, określający zespół symptomów chorobowych, które są skutkiem niekontrolowanego nadużywania urządzeń elektronicznych. Występuje wówczas demencja w młodym wieku. Choroba demencja w Polsce dotyka 400 tysięcy osób w Polsce i 50 milionów ludzi na całym świecie. Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że do 2030 roku liczba osób z demencją wzrośnie do 80 milionów, a w 2050 sięgnie nawet ponad 150 milionów.
Demencja starcza – objawy
Czym charakteryzuje się demencja? Choroba ta wykazuje dość charakterystyczne objawy, wśród których najczęściej występują problemy z pamięcią krótkotrwałą. Osoba starsza cierpiąca na tę przypadłość początkowo może zapominać o epizodach albo wydarzeniach, które miały miejsce kilkanaście dni wcześniej. W ostatnim etapie demencji starczej pojawiają się nawet problemy z przypomnieniem sobie wydarzeń sprzed kilku minut.
Oznaki demencji to również agresywne zachowanie, które w dużej mierze wywołane jest poczuciem niemocy i sytuacją, w jakiej znalazła się osoba chora. Najczęściej w godzinach wieczornych zachodzą zmiany nastroju, takie jak pobudzenie, niepokój i drażliwość. Te objawy zyskały nawet nazwę „zespołu zachodzącego słońca” i mogą one występować na różnych etapach choroby.
Pierwsze objawy demencji to pozornie niewielkie kłopoty. W początkowym etapie choroby zapomina się o miejscu pozostawienia kluczy, zapłaceniu rachunków lub innych codziennych czynnościach. Najczęściej są one początkowo bagatelizowane przez samego chorego oraz przez jego bliskich, ponieważ wiąże się je z wiekiem i ze zmęczeniem. Niestety demencja starcza posiada etapy choroby, a każdy kolejny jest coraz cięższy.
Jakie są objawy demencji starczej w drugim etapie? To przejście z otępienia lekkiego w umiarkowane. Zaburzenia pamięci nasilają się wówczas coraz mocniej, widoczny staje się problem z wypowiadaniem zdań przez chorego i nieumiejętność określenia przez niego czasu. Słownictwo staje się coraz bardziej ubogie, a zachowanie może zacząć wzbudzać niepokój. Pojawiają się wspomniane problemy z agresją. Bardzo charakterystyczny dla tego etapu jest brak apetytu, a osoba chora musi przebywać już pod stałą opieką. Następują bowiem zaburzenia równowagi spowodowane kurczami mięśni i wyraźne problemy z koordynacją wzrokowo – ruchową.
Zaawansowana demencja objawy wykazuje poprzez całkowity brak koordynacji wzrokowo – ruchowej w wykonaniu chorego. Etap trzeci, nazywany też otępieniem całkowitym, jest ostatnim i najcięższym ze wszystkich. Wymagana jest nieustanna kontrola i opieka, a pacjenta coraz trudniej zrozumieć. Nie jest on w stanie rozpoznać bliskich osób ani przekazać konkretnej informacji. Bardzo często występują również urojenia i paranoja, pojawiają się krzyki nocne.
Początki demencji
Demencje starcze w początkowej fazie rozpoznać można po zaburzeniach pamięci, jednakże objawy często nie są dostrzegane. Rozpoznać je można choćby po tym, że pacjent nie może sobie przypomnieć o wizytach, codziennych obowiązkach, a nawet szybko przypomnieć sobie imion bliskich osób. Widoczne zaczynają być także coraz mocniejsze problemy z mową, a osoba chora zapomina niektóre słowa lub ich znaczenie. Problemy z mówieniem mogą przypominać objawy upojenia alkoholowego, ponieważ zdania nie zawsze mają sens, a chory zapomina znaczenie niektórych słów.
W pierwszym etapie osoba z demencją starczą może unikać kontaktów z bliskimi, cechą charakterystyczną jest w dodatku zmienność nastrojów. W początkowej fazie demencji nie występują problemy z koordynacją wzrokowo – ruchową. Jeżeli te pierwsze wczesne objawy demencji zostaną odpowiednio szybko zdiagnozowane, a diagnoza będzie postawiona w sposób prawidłowy, wówczas leki na demencję mogą zahamować postępy choroby.
Demencja starcza a śmierć
Demencja starcza nie stanowi bezpośredniej przyczyny śmierci osób, które na nią chorują. Jest jednak nierozerwalnie związana z umieraniem, ponieważ w wyniku choroby mózgu człowiek może umrzeć znacznie szybciej ze względu na postępujący charakter patologii mózgu. Jest to również przypadłość nieuleczalna, w związku z czym prześladuje ona chorego do samego końca. Ostatnie stadium demencji to faza terminalna, w trakcie której zachodzi nieodwracalne pogorszenie funkcjonalne, poprzedzające śmierć.
Demencja a Alzheimer
Czym się różni demencja od Alzheimera? Choroba Alzheimera to najczęstsza postać demencji starczej, zgodnie z szacunkami aż 60 – 70% osób z otępieniem cierpi na tę chorobę. Chorobę Alzheimera rozpoznać można po problemach z pamięcią: pacjenci mają kłopoty z rozpoznawaniem miejsc i osób, a także przyswajaniem nowych informacji. Objawem są ponadto nasilone zmiany w zachowaniu i w nastroju. W diagnostyce tej choroby wykorzystywane są testy psychologiczne. Niestety oczekiwana długość życia pacjentów z tą formą demencji starczej jest niższa niż w przypadku osób bez otępienia. Chorzy na Alzheimera najczęściej umierają z powodu zapalenia płuc, a jeśli zdiagnozowano tę przypadłość po 65 roku życia, wówczas długość życia po diagnozie wynosi zazwyczaj 4 – 8 lat.
Demencja – przyczyny
Przyczyny demencji to w większości przypadków nasilony proces utraty komórek nerwowych albo połączeń między nimi. Może on być związany z:
- Niedoborami witamin B6, B9 i B12,
- Otępieniem czołowo – skroniowym,
- Chorobą Huntingtona,
- Powtarzającymi się urazami głowy (szczególnie narażone są na to osoby uprawiające sporty walki),
- Chorobami autoimmunologicznymi, np. stwardnieniem rozsianym,
- Otępieniem z ciałkami Levego – do tej grupy chorób zalicza się chorobę Alzheimera i Parkinsona,
- Zmianami naczyniopochodnymi, związanymi np. z miażdżycą.
Przyczyny otępienia leżą również w wieku, ponieważ wraz z upływem lat rośnie ryzyko zachorowania na demencję. Nie jest to jednak naturalny element procesu starzenia, istnieją natomiast czynniki ryzyka, które zwiększają prawdopodobieństwo wystąpienia demencji. Jednym z nich są czynniki genetyczne, bo chociaż przypadłość ta nie jest dziedziczna, to wystąpienie otępienia u rodziców lub rodzeństwa wskazuje na możliwość pojawienia się zaburzeń.
Objawy otępienia starczego są szczególnie często zauważane wśród osób cierpiących na nadciśnienie tętnicze i cukrzycę, a także nieprawidłowe stężenie cholesterolu we krwi. Bardzo istotny w prewencji otępienia jest zdrowy tryb życia, albowiem palenie papierosów, niezdrowa dieta oraz nadmierne spożywanie alkoholu mogą się przyczynić do demencji. Przyczyny demencji starczej stanowić mogą też depresja, izolacja społeczna, niski poziom edukacji i zaniedbanie aktywności umysłowej.
Demencja starcza – leczenie
Ta choroba starcza leczona jest farmakologicznie oraz za pomocą substancji psychotropowych, które hamują postęp demencji. Leki na demencję bez recepty mogą być wspomagane przez środki farmakologiczne. Bardzo istotna jest diagnostyka psychologiczna i psychiatryczna, a także wykonanie badań przesiewowych. Wykorzystuje się w tym celu kwestionariusze wielowymiarowe badające sprawność umysłu.
Jak leczyć demencję? Niestety jest to choroba nieuleczalna, więc nie można odwrócić zachodzących w mózgu zmian strukturalnych. Leki na demencję starczą mają na celu złagodzenie jej objawów i poprawienie jakości życia. Leczenie demencji polega na zwiększeniu poziomu acetylocholiny, czyli substancji przekaźnikowej układu nerwowego. Odpowiada ona m.in. za zdolność uczenia się i procesy pamięciowe. Wśród środków stosowanych na tę przypadłość znajdują się też środki nasenne, przeciwdepresyjne i uspokajające. Ważnym elementem leczenia jest też ćwiczenie mózgu, polegające na rozwiązywaniu krzyżówek i łamigłówek lub grze w gry planszowe albo szachy. Osoby z demencją potrzebują wsparcia i zrozumienia ze strony najbliższych, a szczególnie ważna w stosunku do nich jest cierpliwość.
Sprawdź również: Alzheimer - co to jest oraz jakie są pierwsze objawy i stadia choroby?
Literatura:
- Biechowska D. i wsp.: Neuropsychologiczna charakterystyka wybranych zespołów otępiennych. Polski Przegląd Neurologiczny 2012; 8 (2): 66–75.
- Misiak K. i wsp.: Przygotowanie rodziny do opieki nad osobą starszą, cierpiącą na chorobę otępienną. Piel. Zdr. Publ. 2011; 1, 1: 65–75.
- Gaweł M. i wsp.: Choroby neurodegeneracyjne: choroba Alzheimera i Parkinsona. Postępy Nauk Medycznych 2015; t. XXVIII, nr 7: 468-476.
mgr Bartek KulczyńskiDyplomowany Dietetyk, Doktorant na Wydziale Nauk o Żywności i Żywieniu
NowaFarmacja.pl
Obecnie wykładowca na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu. Jest współzałożycielem Fundacji „Kierunek Zdrowie” zajmującej się edukacją żywieniową społeczeństwa. Od 2011 prowadzi indywidualną praktykę dietetyczną skierowaną głównie do osób z nadwagą, otyłością i cierpiących na różne choroby cywilizacyjne..