Czerniak (rak skóry) - jak wygląda? Przyczyny i objawy raka skóry

Spis Treści

Jak wygląda czerniak i jak go rozpoznać

Czerniak to rodzaj nowotworu, który zaczyna się w melanocytach (komórkach, które wytwarzają pigment skóry-melaninę). Może rozwinąć się na każdym obszarze, gdzie występują te komórki. Często pierwszą oznaką czerniaka jest zmiana kształtu, koloru, rozmiaru lub odczucia istniejącego pieprzyka. Jednak rak skóry może pojawić się jako nowy pieprzyk.  Lekarze opisując czerniaka stosują zasadę ABCDE, gdzie:

• A oznacza asymetrię (kształt jednej połówki zmiany nie pasuje do drugiej);
• B oznacza obramowanie, które jest nieregularne; krawędzie są często postrzępione, nacięte lub rozmyte w zarysie. Pigment może rozprzestrzenić się na otaczającą skórę.
• C oznacza kolor, który jest nierówny; mogą występować odcienie czerni, brązu. Mogą być również widoczne obszary białe, szare, czerwone, różowe lub niebieskie.
• D oznacza średnicę: następuje zmiana rozmiaru, zwykle wzrost. Czerniaki mogą być małe, ale większość z nich jest większa niż rozmiar grochu
• E oznacza ewolucję: zmiana skórna w krótkim czasie zmienia się (zwiększa rozmiary, zmienia kolor).

Czerniaki mogą znacznie różnić się wyglądem. Wiele z nich wykazuje wszystkie cechy ABCDE. Jednak niektóre mogą wykazywać zmiany lub nieprawidłowe obszary tylko w jednej lub dwóch funkcjach ABCDE. W bardziej zaawansowanym czerniaku tekstura pieprzyka może ulec zmianie. Skóra na powierzchni może się załamać i wyglądać na porysowaną. Może stać się twardy lub grudkowaty. Powierzchnia może wyciekać lub krwawić. Czasami czerniak jest swędzący, tkliwy lub bolesny. Najlepszym sposobem monitorowania zmian na skórze jest robienie zdjęć co kilka miesięcy i porównywanie ich w celu zidentyfikowania ewentualnych zmian. Rak skóry może rosnąć i niszczyć pobliską tkankę. Może również rozprzestrzeniać się (przerzuty) na inne części ciała.

Rodzaje czerniaka

Wyróżnia się 4 główne typy raka skóry (czerniaka): szerzący się powierzchownie, guzkowy, soczewicowaty złośliwy i akralny.

Czerniak szerzący się powierzchownie jest najczęstszym typem czerniaka skóry. Stanowi około 70% wszystkich nowotworów skóry. Występuje zwykle u osób młodych i w średnim wieku po krótkich, ale intensywnych ekspozycjach na promieniowanie UV. Opisuje się go jako płaskie lub płasko-wyniosłe zmiany barwnikowe, początkowo wyraźnie odgraniczone. Czerniak szerzący się powierzchownie zwykle rozwija się w centralnej części ciała (tułów), ramionach i nogach. Zwykle występuje na plecach u mężczyzn i na nogach u kobiet. Ma stosunkowo dobre rokowania jeśli chodzi o leczenie.
Czerniak guzkowy jest drugim najczęstszym typem. Stanowi około 15% do 20% wszystkich nowotworów skóry. Czerniak guzkowy wrasta w skórę. Rośnie i rozprzestrzenia się szybciej niż inne rodzaje czerniaka. Jest to wypukła narośl wystająca ze skóry. Wzrost może mieć kształt grzyba z łodygą lub szypułką (uszypułowany). Zwykle jest czarny, ale czasami może być czerwony, różowy lub tego samego koloru skóry. Rozwija się na twarzy, klatce piersiowej lub plecach. Można go znaleźć także na obszarach skóry nie narażonych na działanie słońca.

Czerniak z plamy soczewicowatej najczęściej rozwija się u osób starszych. Stanowi około 10% do 15% wszystkich nowotworów skóry czerniaka. Zwykle pojawia się jako duża, płaska, brązowa lub brązowa plama z nierównym brzegiem. W miarę wzrostu ma tendencję do ciemnienia i ma wiele odcieni brązu lub czerni. Rozwija się na obszarach skóry, które są regularnie wystawione na działanie słońca bez ochrony, takich jak twarz, uszy i ramiona.

Czerniak podpaznokciowo-kończynowy (dawniej odmiana akralna) występuje najczęściej u osób o ciemnej skórze, takich jak osoby pochodzenia afrykańskiego, azjatyckiego i latynoskiego. Nie jest związany z przebywaniem na słońcu. Stanowi mniej niż 5% wszystkich nowotworów skóry. Pojawia się jako mała, płaska plama przebarwionej skóry, która często jest ciemnobrązowa lub czarna. Zwykle rośnie na zewnątrz na powierzchni skóry przez długi czas, zanim zacznie wrastać w skórę. Rozwija się na podeszwach stóp, na dłoniach lub pod paznokciami. 

Czerniak a pieprzyk

Pieprzyk jest łagodnym (nienowotworowym) pigmentowym guzem. Dzieci zwykle nie rodzą się z pieprzykami. Zmiany zaczynają pojawiać się u młodych dorosłych. Posiadanie wielu pieprzyków nie stanowi większego problemu, ale czyni daną osobę bardziej podatną na rozwój czerniaka. Nietypowe pieprzyki (znamiona dysplastyczne) mają pewne cechy czerniaka. Często są większe niż inne pieprzyki i mają nieprawidłowy kształt lub kolor. Mogą pojawiać się na skórze wystawionej na działanie słońca, a także na skórze zwykle okrytej, na przykład na pośladkach lub skórze głowy. Niewielki odsetek znamion dysplastycznych może rozwinąć się w czerniaki. Jednak większość znamion dysplastycznych nigdy nie przechodzi w raka, a wiele czerniaków wydaje się powstawać bez istniejących wcześniej znamion dysplastycznych. Osoby z zespołem zmian dysplastycznych mają bardzo wysokie ryzyko zachorowania na czerniaka przez całe życie, dlatego muszą przechodzić bardzo dokładne, regularne badania skóry przez dermatologa. Czasami wykonuje się zdjęcia całego ciała, aby pomóc lekarzowi rozpoznać, czy pieprzyki zmieniają się i rosną.

Pieprzyki obecne przy urodzeniu nazywane są wrodzonymi znamionami melanocytowymi. Szacuje się, że w ciągu całego życia ryzyko rozwoju czerniaka we wrodzonych znamionach melanocytowych wynosi od 0 do 5%, w zależności od wielkości znamienia. Osoby z bardzo dużymi znamionami wrodzonymi mają większe ryzyko, podczas gdy ryzyko jest mniejsze u osób z małymi znamionami. Na przykład ryzyko wystąpienia czerniaka jest bardzo niskie w przypadku znamion wrodzonych mniejszych niż dłoń, podczas gdy te, które obejmują duże części pleców i pośladków („znamiona na tułowiu kąpielowym”), mają znacznie większe ryzyko. Wrodzone znamiona są czasami usuwane chirurgicznie, aby nie miały szansy na zachorowanie na raka. To, czy lekarze zalecają usunięcie wrodzonego znamienia, zależy od kilku czynników, w tym jego wielkości, lokalizacji i koloru. Prawdopodobieństwo przekształcenia się pojedynczego pieprzyka w raka jest bardzo niskie. Jednak każdy, kto ma wiele nieregularnych lub dużych znamion, ma zwiększone ryzyko czerniaka.

Czerniak przyczyny

Ekspozycja na promienie ultrafioletowe (UV) jest głównym czynnikiem ryzyka większości czerniaków. Światło słoneczne jest głównym źródłem promieni UV. Łóżka opalające i lampy słoneczne są również źródłem promieni UV. Chociaż promienie UV stanowią tylko bardzo małą część promieni słonecznych, są główną przyczyną szkodliwego wpływu słońca na skórę. Promienie UV uszkadzają DNA (geny) wewnątrz komórek skóry. Nowotwory skóry mogą rozpocząć się, gdy to uszkodzenie wpływa na DNA genów kontrolujących wzrost komórek skóry. Wzór i czas ekspozycji na promieniowanie UV mogą odgrywać rolę w rozwoju czerniaka. Na przykład czerniak na tułowiu (klatka piersiowa i plecy) i nogach został powiązany z częstymi oparzeniami słonecznymi (zwłaszcza w dzieciństwie). Może to również mieć coś wspólnego z faktem, że te obszary nie są stale wystawione na działanie światła UV. Niektóre dowody sugerują, że czerniaki rozpoczynające się w tych obszarach różnią się od tych, które zaczynają się na twarzy, szyi i ramionach, gdzie ekspozycja na słońce jest bardziej stała.

Ryzyko czerniaka jest znacznie wyższe u białych niż u Afroamerykanów. Osoby białe z rudymi lub blond włosami, niebieskimi lub zielonymi oczami lub jasną karnacją, która łatwo ulega opalaniu lub poparzeniom, są bardziej narażeni na wystąpienie choroby.

Ryzyko wystąpienia czerniaka jest wyższe, jeśli jeden lub więcej krewnych pierwszego stopnia (rodziców, braci, sióstr lub dzieci) miało czerniaka. Około 10% wszystkich osób z czerniakiem ma historię choroby w rodzinie.
Układ odpornościowy człowieka pomaga zwalczać nowotwory skóry i innych narządów. Osoby z osłabionym układem odpornościowym są bardziej narażone na rozwój wielu rodzajów raka skóry, w tym czerniaka. Na przykład osoby, które otrzymują przeszczepy narządów, zwykle otrzymują leki osłabiające ich układ odpornościowy, aby zapobiec odrzuceniu nowego narządu. Zwiększa to ich ryzyko czerniaka. Osoby zakażone wirusem HIV, który powoduje AIDS, często mają osłabiony układ odpornościowy, a także są bardziej narażeni na czerniaka.
Xeroderma pigmentosum (XP) to rzadka, dziedziczna choroba, która wpływa na zdolność komórek skóry do naprawy uszkodzeń DNA. Osoby z XP mają wysokie ryzyko zachorowania na czerniaka i inne nowotwory skóry, gdy są młode, szczególnie na wystawionych na słońce obszarach skóry.

Czerniak objawy

Czerniak pierwsze objawy

Nietypowe znamiona, rany, grudki, przebarwienia, znamiona lub zmiany w wyglądzie czy odczuciu obszaru skóry mogą być oznaką czerniaka, jak również innego rodzaju raka skóry lub ostrzeżeniem, że może wystąpić. Większość ludzi ma pieprzyki, a prawie wszystkie pieprzyki są nieszkodliwe. Ale ważne jest, aby rozpoznać zmiany w pieprzyku – takie jak jego rozmiar, kształt, kolor lub tekstura – które mogą sugerować, że czerniak może się rozwijać. Najważniejszym znakiem ostrzegawczym czerniaka jest nowa plama na skórze lub miejsce, które zmienia rozmiar, kształt lub kolor. Innym ważnym znakiem jest miejsce, które wygląda inaczej niż wszystkie inne miejsca na skórze (znane jako brzydki znak kaczątka).

Inne znaki ostrzegawcze to rozprzestrzenianie się pigmentu z granicy plamki do otaczającej skóry, zaczerwienienie lub nowy obrzęk poza granicę pieprzyka, zmiana czucia, taka jak swędzenie, tkliwość lub ból, zmiana na powierzchni pieprzyka – łuszczenie się, sączenie, krwawienie lub pojawienie się guzka.

Czerniak objawy samopoczucie

Przerzuty czerniaka mogą dawać objawy wpływające na samopoczucie chorego. Mogą powodować ogólne osłabienie oraz takie nietypowe objawy jak: zapalenie płuc, duszność, ból w klatce piersiowej, a nawet krwioplucie. U pacjentów zaobserwowano również spadek masy ciała,  ogólne złe samopoczucie a także zaburzenia widzenia.

Czy czerniak boli

Dla wielu osób jedyną oznaką tego raka skóry jest miejsce, które ma niektóre ABCDE czerniaka lub linię pod paznokciem. Czasami czerniak powoduje dyskomfort spowodowany swędzeniem, bólem i krwawieniem.

Sprawdź również: Czerniak skóry a pieprzyk – jak je odróżnić?

Źródło:

1. Rabbie R, Ferguson P, Molina-Aguilar C, Adams DJ, Robles-Espinoza CD. Melanoma subtypes: genomic profiles, prognostic molecular markers and therapeutic possibilities. J Pathol. 2019;247(5):539-551. doi:10.1002/path.5213