Artroza: co każdy powinien wiedzieć o tej chorobie stawów?

Spis Treści

Co to jest artroza?

Artroza – co to za choroba? Jest to choroba zwyrodnieniowa stawów, będąca najczęstszą chorobą układu ruchu. Rozwija się ona w wyniku zaburzenia jakości i ilości chrząstki stawowej. Zadaniem chrząstki jest amortyzowanie ruchów stawów, umożliwia ona przesuwanie się powierzchni stawowych. Uszkodzeniu wraz z biegiem czasu ulegają również inne struktury: kość pod chrząstką stawową, torebka stawowa, więzadła, ścięgna i mięśnie otaczające staw. W przebiegu tej dolegliwości chrząstka ulega ścieraniu, następuje odsłonięcie powierzchni stawowych, które stają się szorstkie i ocierają się o siebie.

Skutkami tych uszkodzeń są ból i sztywność stawu, zniekształcenie jego obrysów i ograniczenie ruchomości. Choroba zwyrodnieniowa pogarsza jakość życia i może doprowadzić do niepełnosprawności. Może ona zaatakować każdy staw, ale najczęściej atakowane są biodra, kolana, kręgosłup, stawy palców u rąk i nóg. Artroza w stawach może mieć formę pierwotną (o nieznanej przyczynie, ryzyko jej wystąpienia wzrasta wraz z wiekiem) i wtórną – wywołaną przez konkretny powód, np. uraz, zakażenia, choroby stawów, wrodzone zaburzenia budowy, hemochromatozę lub cukrzycę.

Artroza – przyczyny

Przyczyny artrozy mogą być następujące:

• Starzenie się organizmu i wynikające z niego zmiany w układzie ruchu,
• Czynniki genetyczne wpływające na metabolizm chrząstki stawowej,
• Wrodzone i rozwojowe wady – kończyny różnej długości, wzmożona ruchomość stawów,
• Przeciążenia i mikrourazy elementów kostno – mięśniowych,
• Choroby ogólnoustrojowe (cukrzyca, zaburzenia metaboliczne, dna moczanowa, choroby endokrynologiczne),
• Urazy,
• Odmrożenia,
• Zakażenia.

Na niektóre czynniki wpływające na artrozę można wpłynąć. Redukcja nadwagi zmniejsza ryzyko wystąpienia choroby, gdyż im większa masa ciała, tym większe ryzyko, że wystąpi artroza stawu kolanowego (każdy nadmiarowy kilogram masy ciała oddziałuje na kolana jak 3 – 4 kg). Bardzo ważne jest dbanie o kondycję fizyczną, ponieważ mięśnie otaczające staw stabilizują staw i gwarantują płynność ruchów. Uprawianie sportu, zwłaszcza wyczynowe, również zwiększa jednak prawdopodobieństwo pojawienia się zwyrodnienia stawów, zwłaszcza w przypadku tych dyscyplin, w których stawy są przeciążone i narażone na urazy.

Czynniki, którym zapobiec nie można, to natomiast:

• Czynniki genetyczne – odgrywają one dużą rolę w chorobie zwyrodnieniowej stawów rąk i nóg,
• Płeć żeńska – kobiety, zwłaszcza po menopauzie, są bardziej narażone niż mężczyźni na artrozę,
• Wiek – ryzyko pojawienia się opisywanej choroby wzrasta wraz z upływem lat.

Artroza – objawy

Objawy artrozy zaobserwować można zazwyczaj po 40 roku życia i mogą one dotyczyć jednego lub wielu stawów. Początkowo objawy zauważalne są podczas ruchu, później również w trakcie spoczynku. Ból, będący podstawowym sygnałem wystąpienia artrozy, jest mechaniczny, nasila się podczas wykonywania ruchów i pod koniec dnia. Na zaostrzenie choroby wskazuje ból zapalny, który ma miejsce także w spoczynku, nasila się w nocy i rano. Wymaga on oszczędzania bolącego stawu.

Kolejnym objawem jest sztywność, zwłaszcza poranna lub po okresie bezruchu. Ustępuje ona po kilku minutach. Stawy tracą pełen zakres ruchu, pojawiają się problemy z wyprostowaniem kolana albo odwiedzeniem nogi w stawie biodrowym. Kolejnym objawem jest trzeszczenie, spowodowane tarciem o siebie nierównych powierzchni stawowych. Obrys stawów także się zmienia, ulega on zniekształceniu i poszerzeniu.

Artroza kolana

Artroza kolana – co to jest? Artroza stawu kolanowego występuje, gdy na krawędzi stawowej kości piszczelowej lub udowej znajdują się osteofity. Najczęściej przypadłość ta dotyka osoby otyłe i w podeszłym wieku, zwłaszcza kobiety. W późniejszym etapie choroby prowadzi ona do ograniczenia ruchomości stawu kolanowego, trudności w zginaniu i prostowaniu kolana, trzasków i zgrzytów podczas wykonywania ruchów, obrzęku spowodowanego wysiękiem i zaczerwienienia oraz podniesionej temperatury stawu kolanowego.

Artroza dłoni

Choroba zwyrodnieniowa stawów rąk może przybierać różne formy:

• Artroza kciuka – dotyczy stawu czworoboczno – śródręcznego, bardzo często spotykana,
• Artroza nadgarstka,
• Artroza palców rąk – najczęściej stawów międzypaliczkowych dalszych, czyli ostatnich stawów palców.

W pierwszym stadium występuje ból, następnie na stawach pojawia się obrzęk i guzki, które ograniczają ruchy. Palce sztywnieją, zwłaszcza po przebudzeniu lub bezruchu, a w konsekwencji słabnie uchwyt.

Artroza stawu skokowego

To wyjątkowa odmiana artrozy, ponieważ aż w 80% przypadków przydarza się ludziom młodym, aktywnym fizycznie. Jest ona wynikiem przebytych urazów, np. złamań. Do objawów należy stopniowe pogarszanie ruchomości stawu, obrzęk, utykanie, a z czasem problemy z kolanem i biodrem w tej samej nodze na skutek zaburzenia biomechaniki. Metodą pomocy pacjentowi może być usztywnienie stawu lub zastąpienie go protezą.

Artroza kręgosłupa

Spondyloartroza może przybierać rozmaite formy, jak np. artroza kręgosłupa lędźwiowego albo artroza stawów międzykręgowych. Na rozwój tej przypadłości wpływa brak aktywności fizycznej, siedzący tryb życia, krzywica, boczne skrzywienie kręgosłupa. Schorzenie to wynika ze zbyt wczesnego zużycia tkanek łączących kostne elementy kręgosłupa i prowadzi do ograniczenia ruchomości danego fragmentu kręgosłupa.

Artroza stawu barkowego

Artroza barku spowodowana jest najczęściej uprawianiem sportu lub zawodu, który mocno ten staw nadweręża. Szczególnie narażeni są siatkarze, szczypiorniści, kulomioci, dyskobole, murarze, tynkarze, malarze i osoby pracujące przy produkcyjnych taśmach. Początkowo ból jest odczuwany tylko przy obciążaniu kończyny, z czasem pojawia się jednak jej osłabienie, wysięki i zanik mięśni. Bardzo ważną rolę w leczeniu zwyrodnienia odgrywa rehabilitacja i m.in. rozciąganie mięśni barków.

Artroza stawu biodrowego

Koksartroza (artroza biodra) dotyczyć może obu lub jednego stawu biodrowego. Skutkuje ona zmianami w nasadach kości, zapaleniem błony maziowej stawu i narastającym bólem. Przypadłość ta związana jest z brakiem aktywności fizycznej oraz z siedzącym trybem życia, a do czynników sprzyjających zachorowaniu na nią należą też cukrzyca, otyłość i wrodzona dysplazja stawu biodrowego.

Artroza – zabiegi i leczenie

Wyróżnić można kilka rodzajów leczenia:

• Niefarmakologiczne – redukcja masy ciała, ćwiczenia fizyczne wzmacniające struktury stabilizujące staw, odciążenie stawu za pomocą laski lub kuli ortopedycznej, krioterapia, powierzchowne stosowanie ciepła, unieruchomienie stawu,
• Farmakologiczne – maści stosowane zewnętrznie, niesteroidowe leki przeciwzapalne zmniejszające ból i zapalenie, paracetamol w przypadku łagodnego bólu, leki podawane do wnętrza stawu,
• Chirurgiczne – zastąpienie chorego stawu sztuczną protezą, stosowane w zaawansowanym stadium choroby.

Czy artroza jest uleczalna?

Naprawienie uszkodzonej chrząstki, czyli całkowite wyleczenie choroby zwyrodnieniowej, obecnie jest niemożliwe. Artroza postępuje, pogarszając jakość życia, prowadząc do przewlekłego bólu i niesprawności. Dzięki odpowiedniemu leczeniu można złagodzić dolegliwości, spowolnić zmiany zwyrodnieniowe i prowadzić aktywny tryb życia.

Bibliografia:

1. Romanowski W, Zdanowska A, Romanowski M. Choroba zwyrodnieniowa stawów — aktualne standardy leczenia [Osteoarthritis — the current standards of treatment]. Forum Reumatol. 2016;2(2):52-57.

dr Bartek KulczyńskiDyplomowany Dietetyk, absolwent Wydziału Nauk o Żywności i Żywieniu

NowaFarmacja.pl

Od 2018 roku wykładowca na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu. Aktualnie prowadzi największy kanał YouTube w Polsce o zdrowiu "dr Bartek Kulczyński". Jako dietetyk z wykształcenia, specjalizuje się w dietoterapii chorób sercowo-naczyniowych – miażdżycy, podwyższonego poziomu cholesterolu we krwi i nadciśnienia tętniczego krwi. Autor kilkudziesięciu publikacji naukowych o zasięgu krajowym i zagranicznym. Swoją wiedzę aktualizuje i poszerza poprzez uczestnictwo w licznych szkoleniach i konferencjach naukowych. Przez wiele lat był członkiem Polskiego Towarzystwa Dietetyków, Polskiego Towarzystwa Nauk Żywieniowych i Polskiego Towarzystwa Badań nad Miażdżycą. Prywatnie pasjonat wypraw rowerowych i spływów kajakowych. Na blogu Apteki Nowa Farmacja dzieli się zgromadzoną przez siebie wiedzą pisząc artykuły na temat m.in. odpowiedniego żywienia.

Dowiedz się więcej...