Życie z RZS: poradnik dla osób zdiagnozowanych z Reumatoidalnym Zapaleniem Stawów

Spis Treści

Reumatoidalne zapalenie stawów – co to jest?

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS, inaczej gościec) to przewlekła choroba zapalna stawów, która może atakować również inne narządy. Choroba ta ma charakter postępujący. Z tego względu kluczowe jest jak najszybsze jej rozpoznanie i wdrożenie leczenia. Brak leczenia RZS prowadzi do zniszczenia stawów oraz uszkodzenia wielu narządów, co skutkuje ciężką niepełnosprawnością. Głównymi celami leczenia RZS są zahamowanie postępu choroby oraz zapobieganie powikłaniom choroby. Terapia pozwala również osobie chorej na normalne funkcjonowanie.

Reumatoidalne zapalenie stawów może pojawić się w każdym wieku, jednak najczęściej ujawnia się u osób pomiędzy 30. a 50. rokiem życia. Choroba ta nawet trzykrotnie częściej występuje u  kobiet.

RZS – objawy

RZS jest chorobą, która rozwija się powoli. Zazwyczaj mija kilka tygodni lub miesięcy zanim pojawią się uciążliwe objawy. W początkowej fazie choroby występują objawy ogólne, takie jak ogólne osłabienie, bóle mięśni, utrata apetytu, stan podgorączkowy. Objawy te mogą być obecne przed pojawieniem się objawów ze strony stawów, bądź też mogą z nimi współwystępować.

Dla RZS charakterystyczne jest występowanie objawów w tych samych lokalizacjach po obu stronach ciała. Najpierw choroba atakuje drobne stawy rąk i nóg, a następnie zajmuje wiele innych stawów. Typowymi objawami zapalenia stawów są:

• ból i sztywność, które mają największe nasilenie rano, po przebudzeniu lub po dłuższym znieruchomieniu stawów,
• obrzęk,
• tkliwość na ucisk,
• utrata zdolności stawu do wykonywania pełnego zakresu ruchu, co skutkuje ograniczeniem ruchomości,
• deformacje stawów (obecne u osób chorujących na RZS wiele lat).

Reumatoidalne zapalenie stawów wiąże się także z występowaniem objawów pozastawowych, do których należą:

• obecność guzków reumatoidalnych,
• przyspieszony rozwój miażdżycy, co predysponuje do choroby niedokrwiennej serca i wystąpienia zawału,
• zwiększone ryzyko kardiomiopatii, zapalenia osierdzia, uszkodzenia zastawek serca,
• zapalenie naczyń skutkujące niedokrwieniem narządów wewnętrznych,
• zwiększona podatność na rozwinięcie zapalenia opłucnej i śródmiąższowego zapalenia płuc,
• zwiększone ryzyko wystąpienia i przyspieszony rozwój osteoporozy,
• zespół suchego oka,
• zespół kanału nadgarstka,
• uszkodzenie nerek,
• zaburzenia hematologiczne.

RZS – przyczyny

Przyczyny reumatoidalnego zapalenia stawów są złożone i jak dotąd nie zostały do końca poznane. Do rozwoju choroby dochodzi, gdy jednocześnie występuje wiele czynników. Wśród nich wyróżnić można:

• predyspozycje genetyczne – ryzyko wystąpienia RZS u dziecka chorego rodzica jest 2 – 5 -krotnie wyższe, jednak samo obciążenie genetyczne nie prowadzi do rozwoju choroby,
• nieprawidłowe funkcjonowanie układu immunologicznego prowadzące do produkowania przeciwciał przeciw własnym tkankom, co skutkuje ich zniszczeniem,
• palenie tytoniu,
• stres,
• płeć żeńska – RZS występuje nawet 3-krotnie częściej u kobiet niż u mężczyzn,
• zakażenia.

Reumatoidalne zapalenie stawów – jakie testy i badania należy wykonać?

Kiedy zgłosisz się do lekarza z objawami sugerującymi RZS, lekarz zleci Ci wykonanie odpowiednich badań. Dopiero ich wyniki w połączeniu z występowaniem charakterystycznych objawów pozwalają na postawienie diagnozy.

Pierwszym elementem diagnostycznym RZS są badania laboratoryjne. Są one przeprowadzane zarówno przed rozpoznaniem choroby, jak i u osób już zdiagnozowanych w celu oceny ciężkości choroby oraz kontroli jej przebiegu. Do badań laboratoryjnych przeprowadzanych w RZS należą:

• RF (czynnik reumatoidalny),
• anty-CCP/ACPA (przeciwciała przeciwko cyklicznemu cytrulinowanemu peptydowi),
• wskaźniki zapalne, m.in. OB, CRP,
• morfologia krwi.

Poza badaniami laboratoryjnymi, ważne jest również wykonanie badań obrazowych. Przy podejrzeniu reumatoidalnego zapalenia stawów lekarz zleca RTG rąk i stóp oraz innych stawów, w których występują charakterystyczne dolegliwości. W RZS wykonuje się również rezonans magnetyczny, USG stawów, a niekiedy również tomografię komputerową.

Serododatnie reumatoidalne zapalenie stawów

Serododatnie reumatoidalne zapalenie stawów rozpoznawane jest wtedy, gdy w badaniach laboratoryjnych stwierdzono obecność RF (czynnika reumatoidalnego) i/lub aCCP/ACPA (przeciwciała przeciwko cyklicznemu cytrulinowanemu peptydowi). RF obecny jest w surowicy ok. 70 – 80% osób chorych na RZS. Jego wykrycie możliwe jest jednak również u zdrowych osób, bądź też osób, u których występują inne choroby reumatyczne. aCCP/ACPA to badanie o większej swoistości dla reumatoidalnego zapalenia stawów. Ich obecność w surowicy może być wykryta zanim pojawią się charakterystyczne objawy choroby.

Reumatoidalne zapalenie stawów u dzieci

Reumatoidalne zapalenie stawów u dzieci nazywane jest młodzieńczym reumatoidalnym zapaleniem stawów (MRZS, ang. JRA – juvenile rheumatoid arthriritis). Zwane jest również młodzieńczym idiopatycznym zapaleniem stawów (ang. JIA – juvenile idiopathic arthritis).

Młodzieńcze reumatoidalne zapalenie stawów

Młodzieńcze reumatoidalne zapalenie stawów, zwane również młodzieńczym idiopatycznym zapaleniem stawów to choroba reumatyczna, która pojawia się u dzieci przed 16. rokiem życia. Charakterystycznymi objawami są stan zapalny stawów, ból i obrzęk stawów, zaczerwienienie w okolicy stawów oraz poranna sztywność stawów. Obserwuje się utykanie podczas chodu. Objawami, które mogą się również pojawić są gorączka, bóle brzucha oraz wysypka. U części chorych (ok. 40%) dochodzi do zajęcia stawów skroniowo-żuchwowych.

Tak jak RZS, młodzieńcze reumatoidalne zapalenie stawów należy do chorób autoimmunizacyjnych. W rozwoju choroby istotne jest występowanie predyspozycji genetycznych, jednak muszą one współistnieć z innymi czynnikami. Inne czynniki mające znaczenie w rozwoju choroby to zakażenia (m.in. wirusem Epsteina – Barr, parwowirusem B19, paciorkowcami), zanieczyszczenie powietrza, bierne palenie, ekspozycja na antybiotyki, silny stres, traumatyczne przeżycia, niski status socjoekonomiczny. U części chorych choroba ustępuje wraz z wiekiem, jednak nawet u 1/3 chorych objawy nadal będą obecne w dorosłym życiu.

Najnowsze leki na reumatoidalne zapalenie stawów – leczenie RZS

W terapii RZS wykorzystuje się leki modyfikujące przebieg choroby. Ich rolą jest łagodzenie objawów oraz hamowanie destrukcji stawów. Do leków pierwszego wyboru należą konwencjonalne syntetyczne leki modyfikujące przebieg choroby. Zalicza się do nich takie leki, jak metotreksat, leflunomid, sulfasalazynę oraz chlorochinę/hydroksychlorochinę. Pierwsze efekty działania leków zauważalne są po 1 – 2 miesiącach terapii, natomiast pełny efekt uzyskuje się po 3 – 6 miesiącach.

Do nowszych leków wykorzystywanych w terapii RZS należą leki biologiczne. Do grupy tej zalicza się m.in. adalimumab, etanercept, infliksymab, certolizumab. Leki te uzyskiwane są z wykorzystaniem inżynierii genetycznej. Skierowane są bezpośrednio przeciwko czynnikom biorącym udział w procesie zapalnym. Leki te najczęściej podawane są w formie wstrzyknięć podskórnych.

Najnowsze leki na reumatoidalne zapalenie stawów to celowane syntetyczne leki modyfikujące przebieg choroby. Należą do nich tofacytynib, baricytynib, upadacytynib. Leki te hamują szlaki zapalne. Podawane są w postaci doustnej, a ich działanie można zaobserwować już po 2 – 6 tygodniach stosowania. Najczęściej stosowane są w połączeniu z metotreksatem u osób, u których występują trudności z kontrolą choroby pomimo stosowania maksymalnych dawek leków syntetycznych.

Zastrzyki na reumatoidalne zapalenie stawów

Niektóre leki wykorzystywane w terapii RZS stosuje się w postaci wstrzyknięć podskórnych. Należą do nich metotreksat (lek syntetyczny) oraz leki biologiczne. Stosowanie tych leków powinno być prowadzone pod kontrolą lekarza posiadającego doświadczenie w terapii RZS. Zaleca się, aby pierwsze wstrzyknięcia leków były wykonywane pod kontrolą lekarza. Następnie pacjent po odpowiednim przeszkoleniu może je wykonywać samodzielnie w domu. Bardzo ważne jest, aby leki na RZS w postaci wstrzyknięć stosować według odpowiedniego schematu dawkowania. Dla przykładu, zastrzyki z metotreksatem powinny być aplikowane raz w tygodniu, najlepiej zawsze w tym samym dniu tygodnia.

Zioła na RZS

Zioła mogą stanowić uzupełnienie terapii RZS, jednak ich stosowanie nigdy nie powinno zastępować terapii zaleconych przez lekarza prowadzącego. W terapii wspomagającej RZS wykorzystuje się zioła wykazujące działanie przeciwbólowe i przeciwzapalne. Należą do nich hakorośl rozesłana (inaczej czarci pazur), kadzidłowiec indyjski, wierzba biała i wierzba purpurowa, dzika róża, imbir lekarski, topola czarna.

RZS – jak powinna wyglądać dieta?

Dieta osób chorujących na RZS powinna być bogata w produkty przeciwzapalne. Składniki, które powinny w niej zagościć na stałe to nienasycone kwasy tłuszczowe, białko roślinne, antyoksydanty, witaminy, minerały i naturalne probiotyki. Pamiętaj o dodawaniu warzyw i/lub owoców do każdego posiłku. Staraj się jednak ograniczać produkty o dużej zawartości kwasu szczawiowego, jak rabarbar, szpinak, szczaw, botwinka. Wybieraj zdrowe tłuszcze roślinne (np. oliwa z oliwek, olej rzepakowy, olej lniany), zrezygnuj lub przynajmniej znacznie ogranicz spożywanie tłuszczów pochodzenia zwierzęcego. Ważnym zaleceniem jest zmniejszenie spożycia tłustych mięs, jak wieprzowina, czy wołowina, wybierając w zamian chude mięsa (kurczak, indyk). Przynajmniej 2 razy w tygodni staraj się spożywać tłuste ryby, które stanowią doskonałe źródło kwasów omega 3. Istotnym elementem diety w RZS jest wyeliminowanie spożywania cukru, soli oraz produktów wysokoprzetworzonych. Należy również pamiętać o odpowiednim nawodnieniu.

RZS – ile się żyje?

RZS to choroba, która niestety wpływa na długość życia. Osoby z tym schorzeniem żyją średnio krócej o 7 – 15 lat.

Czy reumatoidalne zapalenie stawów jest dziedziczne?

Do rozwoju RZS konieczne jest współwystępowanie wielu czynników. Jednym z nich jest obciążenie genetyczne. U dzieci chorych rodziców występuje nawet 5-krotnie wyższe ryzyko zachorowania na RZS w porównaniu do populacji ogólnej. Jednak samo obciążenie genetyczne nie prowadzi do rozwoju choroby.

Ile kosztuje badanie na reumatoidalne zapalenie stawów?

Koszt pakietu badań laboratoryjnych na reumatoidalne zapalenie stawów to ok. 150 – 250 złotych. Cena zależna jest od laboratorium oraz zakresu badań wchodzących w skład pakietu.

Ile wynosi renta na RZS?

Aktualnie renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy wynosi 1780,96 zł, natomiast renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy wynosi 1335,72 zł.

Bibliografia:

1. Guła Z. Korkosz M. Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS): przyczyny, objawy i leczenie. Portal mp.pl
2. Hyrich K. New biologics for rheumatoid arthritis Horizons in Medicine 2007, 19: 177-182
3. Tobe Momah M., Linda Ray M., Juvenile idiopathic arthritis: Old disease, new tactics, J. Fam. Pract. 2019, 68(2)
4. Żuber Z. Młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów. Pediatria Po Dyplomie 2012, 2
5. Tatara T. i in. Rola diety w reumatoidalnym zapaleniu stawów – przegląd systematyczny badań. Medycyna Rodzinna 2015(2): 70-78
6. Charakterystyka Produktu Leczniczego Humira
7. Charakterystyka Produktu Leczniczego Metex
8. Matławska I., Farmakognozja, UM Poznań, Poznań 2008
9. Portal www. zus.pl (Emerytury i renty)

mgr farm. Patrycja Jakimik Absolwentka Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku.

NowaFarmacja.pl

Absolwentka Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku. Uczestniczy w licznych szkoleniach z zakresu opieki farmaceutycznej. Na co dzień pracuje jako farmaceuta w aptece, gdzie z pasją i zaangażowaniem dzieli się swoją wiedzą z pacjentami.

Dowiedz się więcej...