Zespół jelita drażliwego - jak wygląda leczenie i dieta przy tej chorobie?

Spis Treści

Zespół jelita drażliwego - objawy

Zespół jelita drażliwego charakteryzują głównie objawy ze strony układu pokarmowego, jednak trzeba podkreślić, że mogą one się różnić, w zależności od podtypu choroby oraz indywidualnych warunków pacjenta. Zwykle mamy do czynienia z objawami bólowymi – skurcze, uczucie kłucia w brzuchu, w jelitach. Są one zwykle bardziej nasilone i nieprzyjemne po posiłkach, a po wypróżnieniu mogą nieco złagodnieć.

Kolejny charakterystyczny objaw IBS to wzdęcia, uczucie pełnego brzucha (nawet mimo nienajedzenia), wiatry i przelewanie. Występują także zaparcia (w typie zaparciowym choroby), ale także (w typie biegunkowym) IBS charakteryzować mogą biegunki, wodniste stolce.

Mogą również wystąpić objawy takie jak: drażliwość, zmęczenie i brak energii, nagłe parcie na mocz i problemy z oddawaniem moczu.

Zespół jelita drażliwego - gdzie boli

Przewlekły ból zwiastujący IBS może być odczuwany w dowolnym miejscu brzucha, ale najczęściej odnotowuje się go w jego dolnej części. Może nasilać się bezpośrednio po posiłkach i ustępować po skorzystaniu z toalety. Nie zawsze jest to ból przewidywalny, może mieć nagły i ostry charakter. Objawom bólowym mogą towarzyszyć nudności i wzdęcia brzucha. Ból odczuwany w brzuchu jest zwykle spowodowany nagromadzeniem gazów w jelicie lub może być skutkiem skurczów mięśni jelit, co może dodatkowo potęgować problemy takie, jak zaburzenia defekacji (zaparcia i biegunki).

Jak leczyć zespół jelita drażliwego?

IBS ma niestety charakter nawrotowy i uznaje się, że nie da się całkowicie wyleczyć tej choroby. Można natomiast działaniami farmakologicznymi oraz zmianą stylu życia doprowadzić do długich okresów remisji (wyciszenia) choroby, wówczas chory w istocie może żyć tak, jak gdyby nie cierpiał na IBS. Leczenie koncentruje się na zmniejszeniu i złagodzeniu objawów. Łagodne symptomy choroby często można kontrolować poprzez odpowiednie zarządzanie stresem i wprowadzanie zmian w diecie i stylu życia. Badania naukowe dowodzą bowiem, podobnie, jak i praktyka – że na IBS dużo częściej chorują osoby cechujące się także zaburzeniami psychoemocjonalnymi.

Wśród podstawowych zaleceń, jak traktować IBS, znajdują się następujące:

• Unikaj pokarmów, które wywołują objawy (mogą być to odmienne produkty dla każdego chorego, jest to kwestia indywidualna, ale przede wszystkim żywność wysoko przetworzona, źródła glutenu, laktozy i napoje gazowane są winowajcami objawów);
• Jedz produkty o wysokiej zawartości błonnika, ale zwróć uwagę, by były to produkty zawierające głównie błonnik rozpuszczalny, w tym: owies, fasola, soja, babka płesznik, banany, morele, brzoskwinie, jabłka, gruszki, śliwki, marchew, brokuły i warzywa kapustowate, ziemniaki i bataty;

Jednak uwaga, niektóre z wymienionych produktów, mimo zawartości prozdrowotnego błonnika, mogą zwiększać objawy IBS z uwagi na zawartość tzw. FODMAP, czyli specyficznych cukrów o właściwościach fermentujących – dlatego też kwestia diety przy IBS jest bardzo indywidualna i najlepiej każdorazowo omówić ją ze specjalistą prowadzącym.

• Pij dużo płynów;
• Uprawiaj regularne ćwiczenia – wybierz aktywność, która sprawia Ci przyjemność, jednocześnie staraj się nie przesadzać z jej intensywnością (gdyż to także nie jest korzystne dla stanu układu pokarmowego);
• Zadbaj o dobrej jakości i odpowiedniej długości sen;
• W razie potrzeby warto także sięgnąć po pomoc psychologiczną.

Zespół jelita drażliwego – leki

Podawanie środków farmakologicznych w IBS zależy od typu IBS, a także od objawów. Według oficjalnych strategii diagnostyczno-leczniczych, w przypadku:

1. Dolegliwości bólowych i wzdęć – stosuje się leki rozkurczowe, a także ryfaksyminę, także leki z grupy antydepresantów (blokują aktywność neuronów kontrolujących jelita, więc pomagają w zmniejszaniu dolegliwości bólowych, ale dodatkowo działają wyciszająco, uspokajają stan psychoemocjonalny);
2. Zaparć – wykorzystywane są makrogole (środki przeczyszczające), lubiproston, linaklotyd, plekanatyd;
3. Biegunki – stawia się na loperamid, ryfaksyminę, eluksadolinę oraz alosetron.

Zespół jelita drażliwego - dieta

Główne powody IBS to przede wszystkim:

• Uwarunkowania genetyczne,
• Dysbioza jelitowa,
• Nadmierna aktywność układu odpornościowego,
• Nadwrażliwość trzewna,
• Czynniki psychologiczne, pobudzenie psychoemocjonalne,
• Konsekwencje przebycia infekcji związanych z układem pokarmowym,
• Niewłaściwa dieta.

W tym miejscu nieco więcej uwagi poświęcimy wspominanej już kwestii produktów bogatych w FODMAP, czyli łatwo fermentujące krótkołańcuchowe węglowodany. Należą do nich zarówno niektóre monosacharydy, jak i di- i polisacharydy, poliole. W diecie przy IBS nierzadko zaleca się ich ograniczenie, gdyż praktyka pokazuje wówczas znaczne złagodzenie objawów. Obecnie wiadomo już, że często IBS może przebiegać z SIBO, czyli z zespołem rozrostu bakteryjnego w jelicie. To właśnie wówczas, gdy mamy do czynienia z SIBO, zastosowanie diety ubogiej we wspominane cukry przyczynia się do łagodzenia objawów – i SIBO, i IBS.

To właśnie węglowodany, z którymi jelita mają problem ze strawieniem, wciągają więcej wody do światła jelita, zwiększają tworzenie się gazów, procesy fermentacyjne - i potęgują uczucie wzdęcia po spożyciu pokarmu, co prowadzi do bólu i biegunki. Tak w skrócie oddziałuje na samopoczucie w IBS nieprawidłowa dieta.

Zespół jelita drażliwego - czego nie jeść

Stosując dietę o niskiej zawartości FODMAP można uzyskać zadowalające rezultaty, zwłaszcza w połączeniu z farmakologią. Dieta ta powinna być jednak stosowana w porozumieniu ze specjalistą, dietetykiem. W diecie ograniczeniu podlegają przede wszystkim: fruktoza (niektóre owoce, miód, syrop kukurydziany zawierający wysoką ilość fruktozy), laktoza (mleko i produkty mleczne, sery, jogurty – ale można je wymienić na produkty bez laktozy lub na ich roślinne zamienniki), fruktany (pszenica, cebula, czosnek), galaktany (soczewica, fasola, soja), poliole (słodziki, awokado, niektóre owoce). Ponadto nie zaleca się spożywania takich produktów, jak:

• Napoje zawierające kofeinę (mocna herbata, kawa, cola)
• Czekolada i ogółem słodycze
• Czerwone mięso
• Suszone owoce
• Napoje alkoholowe
• Żywność dietetyczna i napoje ze sztucznymi substancjami słodzącymi
• Pokarmy z białej mąki i wysoko przetworzonych zbóż
• Przetworzone mięsa

Jak widać, dieta w IBS nie jest prosta do zorganizowania, ale większość dietetyków jest w stanie dopomóc w jej ułożeniu i prawidłowym zbilansowaniu. Bowiem pamiętajmy, że sama eliminacja części produktów to jeszcze nie wszystko – musimy zastąpić je takimi składnikami, które będą równie odżywcze i które nie doprowadzą do niedoborów żywieniowych. Tym niemniej, leczenie IBS jest możliwe i wejście w długą remisję także. Żaden chory nie powinien więc rezygnować z walki o lepsze samopoczucie i o normalne życie z tą dolegliwością.

Literatura

1. Nehrig P. i wsp.: Zespół jelita drażliwego – nowe spojrzenie na etiopatogenezę. Przegląd Gastroenterologiczny 2011; 6 (1): 17–22.
2. Adrych K.: Zespół jelita drażliwego w świetle najnowszych wytycznych. Forum Medycyny Rodzinnej 2018; 12 (6): 224–233.