Zespół Aspergera a autyzm

Spis Treści

Czy autyzm i zespół Aspergera to to samo?

Autyzm i zespół Aspergera nie są tym samym zaburzeniem. Niemniej jednak zespół Aspergera zaliczany jest do zaburzeń ze spektrum autyzmu. Niekiedy traktowany jest on jako łagodna forma autyzmu. Pomiędzy tymi zaburzeniami występuje jednak kilka istotnych różnic. Dotyczą one zarówno wieku, kiedy najczęściej diagnozowane jest zaburzenie, jak również jego objawów.

Autyzm

Autyzm należy do zaburzeń rozwojowych. Dochodzi do nich na bardzo wczesnym etapie, podczas rozwoju mózgu dziecka. Wpływ na jego rozwój mają zarówno czynniki genetyczne, jak i środowiskowe. Warto jednak podkreślić, że autyzm nie jest dziedziczny, ale odziedziczone mogą zostać predyspozycje do jego wystąpienia. Oznacza to, że do jego rozwoju konieczne jest współistnienie innych czynników. Autyzm charakteryzuje przede wszystkim zaburzony rozwój mowy, komunikacji oraz kontaktów interpersonalnych.

Diagnoza autyzmu nie jest stawiana przez jednego specjalistę, lecz przez zespół specjalistów, do którego należą psychiatra dziecięcy, psycholog oraz logopeda. Terapia zaburzeń ze spektrum autyzmu jest wielokierunkowa i dobrana indywidualnie do danej osoby. Odpowiednio wcześnie rozpoczęta i prawidłowo prowadzona terapia pozwala na zwiększenie szansy na prawidłowe funkcjonowanie w społeczeństwie. Należy też pamiętać, że obraz autyzmu ulega zmianie wraz z wiekiem.

Zazwyczaj pierwszym symptomem zaburzenia ze spektrum autyzmu, który zauważają rodzice jest nieprawidłowy rozwój mowy. U niemowląt i małych dzieci często obserwowanym zjawiskiem jest zapominanie słów i sylab, których dotychczas się nauczyły. Zauważalne jest opóźnienie rozwoju mowy w stosunku do innych dzieci. Dzieci z autyzmem, które nauczyły się już wypowiadać różne słowa, często nie stosują ich w komunikacji z innymi ludźmi. Bardzo często podczas zabawy tworzą nowe słowa, czy też wręcz własny język, który nie służy komunikacji. Niemniej jednak, dzieci które potrafią już mówić, są w stanie wyrecytować np. fragmenty zasłyszanych bajek. Dzieci, które nabyły już umiejętność mówienia służącą do komunikacji, mają trudności ze zrozumieniem intencji wypowiadanych przez inne osoby słów. Rozumieją je zwykle w sposób bardzo dosłowny. Mają problem ze zrozumieniem przenośni.

Charakterystyczne dla osób z autyzmem są również problemy z odczytywaniem i używaniem gestów oraz mimiki. Potrafią jednak okazać radość, smutek, czy lęk, chociaż zwykle cechują się ubogą mimiką. Z ograniczoną zdolnością odczytywania emocji wiąże się również trudność z naśladowaniem oraz utrzymaniem kontaktu wzrokowego. Dzieci z autyzmem zwykle sprawiają wrażenie samotnych, zdają się zachowywać w taki sposób, jakby nikogo innego nie było w ich otoczeniu. Bardzo absorbuje je wykonywana przez nich czynność. Okazują dużą fascynację przedmiotami, zdecydowanie mniej interesują je inne osoby.

Autyzm może objawiać się także problemami ruchowymi. Może występować niezgrabność ruchowa, czy też powtarzające się zachowania, których przykładem może być chodzenie w kółko. Osoby z autyzmem często są nadwrażliwe na zapachy, dźwięki, dotyk. Bardzo charakterystyczną cechą dla osób z autyzmem jest nietolerancja zmian, określana również jako sztywność zachowania.  Osoby takie pragną zachowania ustalonego porządku.

Warto podkreślić, że u każdej osoby ze zdiagnozowanym zaburzeniem ze spektrum autyzmu objawy będą różne, jak również różne będzie ich nasilenie. Wiele osób z autyzmem rozwija się prawidłowo intelektualnie.

Zespół Aspergera

Podobnie jak w przypadku autyzmu, zespół Aspergera nie jest dziedziczny, jednak dziecko może odziedziczyć predyspozycje do jego wystąpienia. Dotychczas nie udało się ustalić dokładnych przyczyn występowania zespołu Aspergera, jednak dopatruje się ich w:

• niewielkich uszkodzeniach ośrodkowego układu nerwowego,
• mutacjach genetycznych,
• infekcjach mózgowych,
• toksoplazmozie,
• problemach okołoporodowych,
• zaawansowanym wieku ojca (powyżej 40. roku życia).

Zespół Aspergera diagnozowany jest w różnym wieku. Warto podkreślić, że zaburzenie to nie dotyczy jedynie dzieci. Zdarza się również, że jest diagnozowane w wieku dorosłym, co jest związane przede wszystkim z tym, że z różnych powód nie zdiagnozowano go w wieku dziecięcym.  Niemniej jednak zespół Aspergera najczęściej stwierdzany jest u dzieci w wieku 8-11 lat. Do zgłoszenia się do specjalisty najczęściej skłaniają trudności występujące w szkole. Dzieci z zespołem Aspergera mają trudności z komunikacją z rówieśnikami. Wynika to między innymi z faktu, że mają zupełnie odmienne od nich zainteresowania, jak również nie mają ochoty uczestniczyć w różnego rodzaju aktywnościach w grupie. Dziecko z zespołem Aspergera nie potrafi radzić sobie z emocjami. Nierzadko pojawiają się u niego trudności w nauce, chociaż równocześnie posiada ono ogromną wiedzę na tematy pozostające w kręgu jego zainteresowań. Dziecko z zespołem Aspergera często cechuje nadwrażliwość na różne bodźce. Dziecko takie może unikać kontaktów z rówieśnikami, bądź też wręcz przeciwnie niezwykle ich łaknąć, stając się niekiedy natarczywe. Często pierwszymi osobami, które zauważają symptomy zespołu Aspergera są nauczyciele. Łatwiej jest im dostrzec odstępstwa od normy w zachowaniu dziecka.

Cechy przypisywane osobom z zespołem Aspergera to:

• opóźniony rozwój dojrzałości społecznej,
• problemy w kontaktach z rówieśnikami,
• problemy z komunikacją interpersonalną,
• obecność zachowań odbiegających od normy na różnych etapach rozwoju,
• dobrze rozwinięta zdolność mówienia, chociaż zauważalny jest nietypowy sposób mówienia, który bardziej odpowiada osobie na późniejszym etapie rozwoju,
• nietypowa prozodia,
• występowanie zaburzeń uwagi,
• problem z wyrażaniem własnych emocji oraz kontrolowaniem ich,
• trudności w nauce,
• bardzo szeroka znajomość tematyki pozostającej w obszarze zainteresowań,
• brak empatii,
• trudności z koordynacją ruchową,
• nadwrażliwość na różne bodźce (np. zapach, dźwięk, dotyk).

Niekiedy możliwe jest wcześniejsze zaobserwowanie objawów, które mogą sugerować zespół Aspergera. Wśród nich wymienić można zaburzenia:

• odżywiania,
• nastroju,
• językowe,
• ruchowe,
• odczytywania sygnałów niewerbalnych,
• czy też stwierdzony zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD).

W zespole Aspergera wykorzystuje się różne rodzaje terapii, które mają na celu poprawę funkcjonowania osoby z tym zaburzeniem. Bardzo istotne jest możliwie szybka diagnoza oraz wcześnie rozpoczęta terapia. W zespole Aspergera wykorzystuje się terapię behawioralną, kognitywną, integracji sensorycznej, behawioralną-poznawczą oraz trening umiejętności społecznych.

Sprawdź również: Diagnoza i leczenie zespołu aspergera

Różnice między zespołem Aspergera a autyzmem

Chociaż zespół Aspergera zaliczany jest do zaburzeń ze spektrum autyzmu, to jednak można dostrzec dość wyraźne różnice pomiędzy tymi zaburzeniami. Pierwszą różnicą jest wiek, w jakim najczęściej diagnozowane jest dane zaburzenie. Autyzm zwykle rozpoznawany jest na dość wczesnym etapie rozwoju dziecka, bo ok. 2.-3. roku życia. Natomiast zespół Aspergera najczęściej diagnozuje się u dzieci w wieku 8-11 lat, czyli dopiero w wieku szkolnym. Czas diagnozy wynika bezpośrednio z objawów obu zaburzeń. U dzieci z autyzmem zauważalne są opóźnienia rozwojowe oraz zaburzenia mowy, które skłaniają do konsultacji ze specjalistami. Dzieci z zespołem Aspergera rozwijają się prawidłowo, często charakteryzując się ponadprzeciętną inteligencją. Różnica zauważalna jest także w zakresie komunikacji z innymi ludźmi. Na tym polu lepiej radzą sobie osoby z zespołem Aspergera w porównaniu do osób z autyzmem. Osoby z zespołem Aspergera lepiej radzą sobie również z funkcjonowaniem społecznym, choć nie oznacza to, ze nie mają z tym trudności. Różnice obecne są również w zachowaniu. Osoby z autyzmem w większym stopniu ulegają fiksacjom, stereotypiom, zaburzeniom snu i odżywiania. Odmienności dostrzegalne są także na poziomie emocjonalnym. Chociaż cechą charakterystyczną obu zaburzeń jest labilność emocjonalna, to jednak u osób z zespołem Aspergera przybiera ona nieco łagodniejszą formę. W okresie dojrzewania, nastolatki z zespołem Aspergera często zaczynają dostrzegać swoją odmienność w stosunku do rówieśników, co nie rzadko przyczynia się do rozwoju depresji.

Piśmiennictwo:

1. A.Siwińska, Komunikacja osób z Zespołem Aspergera, „Forum Logopedy” 2014, nr 4.
2. Jagielska G. Współwystępowanie zaburzeń psychicznych w Zespole Aspergera[w:] Forum Logopedy, listopad 2014 (nr 4),
3. Sawionek I. Autyzm. Portal mp.pl
4. Sanchack K., Thomas C. Autism spectrum disorder: primary care principles. American Family Physician 2016; 94 (12): 972–979