Zapalenie pęcherza – jak się z nim zmierzymy?

Spis Treści

Czym jest zapalenie pęcherza?

Zapaleniem pęcherza określa się obecność mikroorganizmów (w większości przypadków bakterii) w drogach moczowych. W warunkach fizjologicznych drogi moczowe powyżej zwieracza pęcherza moczowego u zdrowego człowieka są jałowe. Oznacza to, że nie bytują tam żadne mikroorganizmy. Zdarza się jednak, że drobnoustroje dostają się do dróg moczowych, gdzie zaczynają się namnażać i zwykle powodują wystąpienie stanu zapalnego. Dochodzi wówczas do zakażenia układu moczowego, czyli mówiąc potocznie zapalenia pęcherza. W większości przypadków zakażenie ograniczone jest właśnie do pęcherza moczowego. Może się jednak zdarzyć, że mikroorganizmy dostaną się do jednej lub obu nerek, co powoduje odmiedniczkowe zapalenie nerek. Jest to stan zdecydowanie poważniejszy niż zapalenie pęcherza.

Chociaż obecność bakterii w drogach moczowych zazwyczaj przyczynia się do wystąpienia stanu zapalnego, to jednak nie zawsze się tak dzieje. Może się zdarzyć, że pomimo obecność bakterii w moczu, nie są odczuwalne żadne objawy. Stan taki nazywa się bakteriomoczem bezobjawowym. Nie wymaga on leczenia.

Zapalenie pęcherza jest powszechnie występującym problemem. 1 na 5 kobiet w ciągu całego swojego życia przynajmniej raz będzie się zmagała z tym schorzeniem. U mężczyzn problem ten występuje nawet 50 razy rzadziej. Częstsze występowanie zakażeń układu moczowego u kobiet jest spowodowane różnicami w budowie anatomicznej. Kobiety mają krótszą cewkę moczową, jak również odległość ujścia cewki moczowej od odbytu jest mniejsza niż u mężczyzn. Rozwojowi zapalenia pęcherza u kobiet sprzyja aktywność seksualna. Ryzyko zakażenia zwiększa stosowanie środków plemnikobójczych oraz krążków dopochwowych. Z tego względu zakażenie układu moczowego nazywa się czasem chorobą miesiąca miodowego. Wiele kobiet cierpi na zapalenie pęcherza nawet kilka razy w roku. Mówi się wówczas o nawracających zakażeniach układu moczowego. 

Zapalenie pęcherza – przyczyny

Zapalenie pęcherza niemal w 90% przypadków spowodowane jest obecnością w drogach moczowych bakterii Escherichia coli. Bakteria ta występuje powszechnie w jelicie grubym. W wyniku jej przeniesienia z okolicy odbytu do pęcherza moczowego poprzez ujście cewki moczowej dochodzi do zapalenia pęcherza. Zwykle ma ono charakter niepowikłany.

Zakażenia układu moczowego mogą być również wywoływane przez inne drobnoustroje. Dzieje się tak najczęściej u osób, u których występują pewne nieprawidłowości w obrębie dróg moczowych, które predysponują do zakażenia (np. kamica nerkowa, przerost gruczołu krokowego, nieprawidłowości narządu rodnego u kobiet, obecność cewnika). W takim przypadku najczęściej dochodzi do powikłanych zakażeń układu moczowego.

Czynniki zwiększające ryzyko zapalenia pęcherza

Wyróżnia się wiele czynników, które zwiększają ryzyko wystąpienia zapalenia pęcherza. Wśród nich wymienić można:

• podrażnienie okolic cewki moczowej w wyniku stosowania kosmetyków zawierających substancje drażniące (np. mydła zapachowe, dezodoranty do okolic intymnych),
• ciąża i okres połogu,
• przerost prostaty,
• okres menopauzy – w tym czasie dochodzi do zmniejszenia wydzieliny z pochwy oraz zmiany składu flory bakteryjnej pochwy, co sprzyja rozwojowi zakażenia,
• starszy wiek u mężczyzn – wraz z wiekiem zmniejsza się aktywność bakteryjna wydzieliny gruczołu krokowego, która w młodszym wieku chroni przed zakażeniem,
• długotrwałe cewnikowanie,
• stosowanie antykoncepcji dopochwowej,
• zażywanie niektórych leków (głównie leków wykorzystywanych w chemioterapii),
• współwystępowanie innych chorób (cukrzycy, kamieni nerkowych, urazów rdzenia kręgowego),
• radioterapia okolic miednicy.

Jakie są objawy zapalenia pęcherza?

Objawy zapalenia pęcherza u osób dorosłych i dzieci mogą się częściowo różnić. U dorosłych najczęściej obserwuje się:

• nasilone uczucie parcia na mocz,
• konieczność częstego oddawania moczu,
• uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza,
• uczucie bólu, pieczenia lub kłucia w czasie oddawania moczu,
• ciemne zabarwienie moczu,
• zmętnienie i zmiana zapachu moczu,
• obecność krwi w moczu,
• bóle podbrzusza,
• bóle w okolicy lędźwiowej kręgosłupa,
• ogóle złe samopoczucie,
• gorączka lub stan podgorączkowy.

U dzieci, poza objawami występującymi u dorosłych, dodatkowo mogą wystąpić takie objawy jak ogólne osłabienie, drażliwość i wymioty. Dziecko z zapaleniem pęcherza ma często zmniejszony apetyt, jest drażliwe i płaczliwe. Mogą także pojawić się epizody moczenia w ciągu dnia oraz w nocy u dzieci, które dotychczas potrafiły już zgłaszać potrzebę oddania moczu. 

W przypadku podejrzenia zapalenia pęcherza u dzieci lub mężczyzn zawsze należy zgłosić się do lekarza. Konsultacji lekarskiej wymaga również wystąpienie zapalenia pęcherza u kobiety w ciąży. Z uwagi na fakt, że u kobiet dolegliwość ta występuje zdecydowanie częściej niż u mężczyzn, jak również z reguły dochodzi u nich do niepowikłanych zakażeń, zapalenie pęcherza u kobiet nie zawsze wymaga pilnej konsultacji lekarskiej. Jeśli kobieta została uprzednio poinstruowana w jaki sposób powinna postępować w przypadku wystąpieniu objawów, może rozpocząć leczenie przed zgłoszeniem się do lekarza. Jeśli jednak zapalenie pęcherza wystąpiło u Ciebie po raz pierwszy w życiu, jesteś w ciąży lub okresie połogu, bądź też cierpisz na nawracające zakażenia układu moczowego, konsultacja z lekarzem jest niezbędna.

Jak leczy się zapalenie pęcherza?

W zdecydowanej większości przypadków zapalenie pęcherza po konsultacji z lekarzem może być leczone w domu. Hospitalizacja konieczna jest wówczas, gdy dochodzi do zakażenia nerek. Warto też wiedzieć, że nawet u 70% chorych z niepowikłanym zapaleniem pęcherza dochodzi do samoistnego wyzdrowienia bez podejmowania leczenia. Niestety, przy nieleczonym zapaleniu pęcherza, nawet gdy samoistnie dojdzie do wyjałowienia dróg moczowych, jeszcze przez kilka miesięcy mogą występować nieprzyjemne dolegliwości podczas oddawania moczu.

Lekiem pierwszego wyboru jest furazydyna (występuje również pod nazwą furagina). Lek ten dostępny jest zarówno bez recepty, jak i na receptę. Lek stosuje się w dawce 100 mg powtórzonej 3 razy dziennie. Zwykle zaleca się, aby pierwszego dnia terapii dawkę tę stosować 4 razy dziennie. Leczenie furaginą powinno trwać 7 dni. Do pozostałych leków pierwszego rzutu w zapaleniu pęcherza dostępnych na receptę należy sulfametoksazol z trimetoprimem, trimetoprim, fosfomycyna oraz antybiotyki fluorochinolowe.

W sytuacji, gdy z jakiegoś powodu nie jest możliwe podanie leków należących do leków pierwszego rzutu, wykorzystuje się terapię lekami drugiego rzutu. Są to amoksycylina z kwasem klawulanowym, cefaklor oraz amoksycylina.

Wszystkie leki wykorzystywane w terapii zakażenia dróg moczowych są substancjami o działaniu przeciwbakteryjnym. Pamiętaj, aby stosować je zgodnie z zaleceniami lekarza. Nie skracaj czasu trwania terapii nawet wtedy, kiedy nie odczuwasz już nieprzyjemnych objawów. Jeśli mimo zastosowania farmakoterapii objawy nie ustępują, zgłoś się ponownie na wizytę do lekarza.

W przypadku występowania bólu, lekarz może zalecić Ci także stosowanie leków przeciwbólowych, np. paracetamolu. Ból podbrzusza możesz również łagodzić stosując ciepłe okłady. Podczas leczenia zapalenia pęcherza nie zapominaj o zwiększonym spożyciu płynów. Wspomagająco, możesz stosować też preparaty ziołowe o działaniu moczopędnym. W trakcie leczenia zaleca się zaprzestanie kontaktów seksualnych.

Czy i jak można zapobiec wystąpieniu zapalenia pęcherza?

Nie zawsze można zapobiec zapaleniu pęcherza, jednak stosując się na co dzień do poniższych zasad możesz znacznie zmniejszyć ryzyko wystąpienia tej choroby u Ciebie:

1. Pij odpowiednio dużą ilość płynów. Dziennie powinniśmy wypijać ok. 1,5 – 2 litrów płynów. Kobietom z nawracającymi zakażeniami układu moczowego zaleca się również wypicie szklanki płynu przed stosunkiem płciowym.
2. Jeśli masz tendencję do częstego występowania zapalenia pęcherza, codziennie wypijaj sok z żurawiny. Pamiętaj jednak, aby wybierać soki dobre jakościowo, które nie zawierają żadnych zbędnych dodatków. Substancje obecne w soku z żurawiny zapobiegają przyleganiu komórek bakterii Escherichia coli do błony śluzowej dróg moczowych. Zamiast soku, możesz również stosować suplementy diety zawierające wyciągi z żurawiny.
3. Nie wstrzymuj moczu. Zawsze kiedy odczuwasz potrzebę skorzystania z toalety, nie odwlekaj tego momentu. Mocz powinno się oddawać regularnie co 2 – 3 godziny.
4. Zawsze po stosunku płciowym skorzystaj z toalety w celu oddania moczu.
5. Zadbaj o prawidłową higienę narządów płciowych. Myj okolice intymne codziennie oraz zawsze przed stosunkiem płciowym.
6. Pamiętaj o właściwej metodzie osuszania krocza. Zarówno po myciu, jak i skorzystaniu z toalety okolice intymne powinno się wycierać w kierunku od tyłu do przodu. W ten sposób zapobiegniesz przeniesieniu bakterii z okolicy odbytu do ujścia cewki moczowej.
7. W przypadku gdy jako antykoncepcję stosujesz środki plemnikobójcze lub krążki dopochwowe, poproś lekarza o pomoc w dobraniu innej metody antykoncepcji.
8. Ogranicz stosowanie kosmetyków mogących spowodować podrażnienia okolic intymnych.
9. Zrezygnuj ze stosowania dezodorantów do okolic intymnych.
10. Unikaj zakładania obcisłych spodni, stringów oraz bielizny ze sztucznego tworzywa.

Piśmiennictwo:

1. Fryczkowski M. Zakażenie układu moczowego. Przegląd Urologiczny 2006, 4(38)
2. Hooton T. Niepowikłane zakażenia układu moczowego. The New England Journal of Medicine 2012, 366: 1028-1037
3. Hrynkiewicz W. Holecki M. (red.) Rekomendacje diagnostyki, terapii, i profilaktyki zakażeń układu moczowego u dorosłych. Narodowy Instytut Leków, Warszawa 2015