Wzdęcia bez tajemnic: praktyczny przewodnik po zdrowiu układu pokarmowego

Spis Treści

Co to są wzdęcia?

Wzdęcia można zdefiniować jako subiektywne odczucie zwiększenia ilości gazów w jamie brzusznej, któremu zazwyczaj towarzyszy powiększenie obwodu brzuch oraz uczucie dyskomfortu. Gazy jelitowe są stale obecne w jelitach. Pojawiają się one w wyniku fermentacji jelitowej oraz z powietrza wdychanego podczas połykania, czy mówienia. Na ilość gazów w przewodzie pokarmowym wpływają takie czynniki jak dieta i skład mikrobioty jelitowej. U zdrowego człowieka ich objętość wynosi ok. 150 – 200 ml. Najczęściej odczucie zwiększonej ilości gazów nie znajduje odzwierciedlenia w ocenie objętości gazów jelitowych. Związane jest ono z zaburzeniami czucia trzewnego oraz motoryki jelit. Sprawia to, że prawidłowa ilość gazów w jelitach powoduje dyskomfort oraz dolegliwości bólowe. Ponadto, wzdęciom mogą towarzyszyć objawy takie, jak zgaga, odbijanie się gazów, głośna perystaltyka oraz wydalanie gazów.

Co powoduje wzdęcia – najczęstsze przyczyny i objawy

Wzdęcia mogą być spowodowane różnymi przyczynami. Wśród nich wymienić można:

• Spożywanie pokarmów zaliczanych do tzw. FODMAPs, czyli fermentujace oligo-, di-, monosacharydy i poliole. Pokarmy te charakteryzują się słabą wchłanialnością i u niektórych osób mogą powodować produkcję gazów i prowadzić do wzdęć. Do pokarmów o dużej zawartości FODMAPs należą m.in. mleko i jego przetwory, lody, produkty zbożowe na bazie pszenicy, żyta oraz jęczmienia, niektóre owoce (np. jabłka, gruszki, śliwki, brzoskwinie, wiśnie), niektóre warzywa (np. kalafior, kapusta, brukselka, groszek zielony, cebula, czosnek).
• Spożywanie skrobi i błonnika rozpuszczalnego – błonnik rozpuszczalny wchodzi w skład niektórych środków przeczyszczających. Szczególnie na początku stosowania może dochodzić do zwiększonej produkcji gazów i wzdęć.
• Zwiększone połykanie powietrza – ma miejsce podczas palenia papierosów, żucia gumy, czy stresu emocjonalnego.
• Nietolerancje pokarmowe – wzdęcia mogą powstawać wskutek nietolerancji niektórych pokarmów, np. laktozy, fruktozy, czy sorbitolu.
• Choroby przewodu pokarmowego w przebiegu, których dochodzi do upośledzenia pasażu jelitowego, nieprawidłowego wchłaniania i trawienia, czy też obecnością nieprawidłowego składu flory jelitowej. Do chorób tych należą m.in. zespół jelita nadwrażliwego, SIBO, choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, celiakia, czy refluks żołądkowo-jelitowy.
• Stosowanie niektórych leków, np. metforminy, niesteroidowych leków przeciwzapalnych, inhibitorów pompy protonowej, inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny, antybiotyków, leków wykorzystywanych w leczeniu nadciśnienia tętniczego.

Objawy towarzyszące wzdęciom to powiększony obwód brzucha, uczucie dyskomfortu w jamie brzusznej, dolegliwości bólowe, głośna perystaltyka, wydalanie gazów, odbijanie się gazów oraz zgaga.

Ból brzucha z prawej strony pod żebrami i wzdęcia – co go powoduje?

Ból brzucha z prawej strony pod żebrami i wzdęcia to objawy, które wymagają podjęcia diagnostyki i powinny skłonić do wizyty u lekarza. Samo występowanie takich objawów nie pozwala na ustalenie rozpoznania i źródła przyczyn tych dolegliwości. Mogą one sugerować różne schorzenia, nie tylko w obrębie przewodu pokarmowego, ale również innych układów i narządów. Stąd też niezbędne jest przeprowadzenie badań diagnostycznych, które umożliwią właściwe rozpoznanie.

Wzdęcia po jedzeniu

Jedną z częstszych przyczyn wzdęć po jedzeniu są błędy dietetyczne. Mogą one wynikać ze spożywania produktów ciężkostrawnych, jak np. produkty mleczne. Zawierają one laktozę, czyli tzw. cukier mleczny. Do jego strawienia konieczny jest enzym laktaza. Osoby, u których występuje niedobór tego enzymu mogą doświadczać nieprzyjemnych dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego po spożyciu produktów mlecznych. Warto również wiedzieć, że wraz z wiekiem zmniejsza się poziom enzymu laktazy. Wzdęcia mogą być też spowodowane spożywaniem dużej ilości owoców, które są bogate w sorbitol (np. jabłka, gruszki, brzoskwinie, nektarynki). Substancja ta spożywana w nadmiarze prowadzi do przyspieszenia perystaltyki jelit oraz nasila proces fermentacji jelitowej. Kolejną przyczyną wzdęć po posiłku może być spożywanie produktów bogatych w skrobię. Jest ona obecna we wszystkich produktach pochodzenia roślinnego, jednak szczególnie bogate są w nią ziemniaki, fasola, szparagi, brokuły, brukselka, czy kukurydza. Uczucie wzdęcia może być spowodowane także spożywaniem tłustych potraw oraz słodzonych i gazowanych napojów. Występowaniu tej dolegliwości sprzyja również palenie papierosów oraz spożywanie mocnej kawy i herbaty, które to powodują podrażnienie błony śluzowej przewodu pokarmowego.

W początkowym etapie warto przede wszystkim przyjrzeć się swojej diecie i postarać się wdrożyć odpowiednie zmiany. Jeśli jednak nie przyczynią się one do wyeliminowania problemu wzdęć, nie zwlekaj z wizytą u lekarza. Chociaż najczęściej wzdęcia po posiłku wynikają z błędów dietetycznych, to jednak ich przyczyną może być też występowanie innych chorób, jak m.in. choroba refluksowa żołądka, choroba wrzodowa żołądka, choroba wrzodowa dwunastnicy, choroby dróg żółciowych, cukrzyca, czy choroby tarczycy.

Wzdęcia przed okresem

Wiele kobiet boryka się z problemem wzdęć przed miesiączką. Dzieje się tak na skutek silniejszych w tym okresie skurczów macicy. Wywierają one wpływ na funkcjonowanie przewodu pokarmowego. Bezpośrednio przez miesiączką oraz w jej trakcie dochodzi do spowolnionej perystaltyki jelit, co oznacza tyle, że jelita pracują wolniej. Stąd mogą pojawić się takie objawy, jak wzdęcia i zaparcia. Ponadto, przed miesiączką oraz w czasie jej trwania może dochodzić do nadmiernego zatrzymywania się wody w organizmie, co ma związek ze zmianami poziomu hormonów płciowych. Aby zminimalizować uczucie wzdęcia przed okresem warto zmniejszyć spożycie sodu, wprowadzić do diety produkty bogate w potas, dbać o regularną aktywność fizyczną, odpowiednie nawodnienie i właściwy poziom odpoczynku. Pamiętaj również, aby ograniczyć spożywanie kofeiny, alkoholu oraz wysokoprzetworzonej żywności.

Wzdęcia w ciąży

Wzdęcia często występują u kobiet w ciąży. Są one szczególnie częste na początku ciąży i mogą towarzyszyć kobiecie przez cały pierwszy trymestr. Wzdęcia w ciąży wynikają ze zwiększonej produkcji hormonów (estrogenów), które odpowiadają za utrzymanie ciąży. Powodują one spowolnienie perystaltyki jelit. Dodatkowo, powiększająca się macica uciska jelita, co utrudnia wydostawanie się gazów. Aby zapobiegać wzdęciom w ciąży warto szczególnie zadbać o właściwą dietę. Ważne jest również regularne spożywanie niewielkich porcji posiłków bez pośpiechu. Równie istotne jest dbanie o odpowiednie nawodnienie oraz właściwy poziom aktywności fizycznej.

Wzdęcia u noworodków i niemowląt

Wzdęcia to problem, który dotyczy również noworodków i niemowląt. Najczęstszymi przyczynami wzdęć u noworodków i niemowląt są niedojrzałość przewodu pokarmowego oraz nadmierne połykanie powietrza podczas karmienia piersią lub butelką. W życiu płodowym maluszek otrzymuje substancje odżywcze za pośrednictwem pępowiny. Jego układ pokarmowy nie funkcjonuje jeszcze tak, jak będzie to miało miejsce po porodzie. Stąd też po narodzinach układ pokarmowy musi nauczyć się i przystosować do pobierania zupełnie nowego dla niego pokarmu, jakim jest mleko matki lub mleko modyfikowane. Procesowi temu mogą towarzyszyć nieprzyjemne dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, jak gazy, wzdęcia, czy kolki. Wzdęcia u noworodków i niemowląt często związane są z nieprawidłową techniką karmienia, która sprawia, że dziecko połyka zbyt dużo powietrza, co z kolei skutkuje nagromadzeniem gazów w przewodzie pokarmowym. Dotyczy to zarówno dzieci karmionych piersią, jak i butelką.

Inną przyczyną wzdęć u noworodków i niemowląt mogą być alergie i nietolerancje pokarmowe. U dzieci karmionych mlekiem modyfikowanym zwykle wystarcza wówczas zmiana mleka na inne. U dzieci karmionych mlekiem matki problem może być trudniejszy do rozwiązania. Zwykle wymaga on stosowania przez matkę diety eliminującej składniki powodujące alergię lub nietolerancję pokarmową u dziecka. Dieta taka powinna być prowadzona pod kontrolą lekarza alergologa. Warto przy tym wspomnieć, że produkty spożywane przez matkę karmiącą piersią, które znane są z właściwości wiatropędnych (np. kapusta, groch, cebula, bób) nie powodują wzdęć u dziecka.

Najskuteczniejsze leki i suplementy na wzdęcia

W łagodzeniu wzdęć stosuje się przede wszystkim leki i wyroby medyczne zawierające w swoim składzie simetikon. Występują one w postaci kapsułek lub kropli dla niemowląt i dzieci. Simetikon działa poprzez zmniejszenie napięcia powierzchniowego pęcherzyków gazu, prowadzi do ich pęknięcia i uwolnienia gazu, który może być łatwiej wydalony z organizmu. Preparaty z simetikonem mogą być bezpiecznie stosowane u niemowląt, kobiet w ciąży i karmiących piersią.

W przypadku nawracającego problemu wzdęć warto również sięgnąć po probiotyki, które pomogą przywrócić prawidłową mikrobiotę jelitową.

U osób, u których przyczyną wzdęć jest nietolerancja laktozy korzystne może okazać się stosowanie preparatów zawierających enzym laktazę.

Jakie zioła pomogą na wzdęcia?

W łagodzeniu wzdęć pomocne mogą być również zioła. Do najpopularniejszych z nich należą mięta pieprzowa, melisa lekarska, rumianek pospolity, szałwia lekarska, prawoślaz lekarski, kminek zwyczajny, anyż, koper włoski. Zioła te działają rozluźniająco na jelita, wspomagają procesy trawienne i prawidłowe funkcjonowanie przewodu pokarmowego, jak również przyczyniają się do zmniejszenia dolegliwości bólowych w obrębie jamy brzusznej. Zastosowanie ich ułatwia usunięcie nadmiaru gazów z przewodu pokarmowego. Można je zażywać w postaci naparów, czyli tzw. herbatek ziołowych. Są one również częstymi składnikami złożonych preparatów ziołowych na niestrawność.

Dawniej na wzdęcia u niemowląt zalecano podawanie herbatki z kopru włoskiego. Obecnie jednak takie postępowanie nie jest zalecane. Koper włoski nie powinien być stosowany u dzieci poniżej 4. roku życia. Wynika to z jego działania genotoksycznego i estrogennego.

Dieta likwidująca wzdęcia – przykładowy jadłospis

W przypadku nawracającego problemu wzdęć należy przede wszystkim przyjrzeć się swojej diecie. Ważne jest unikanie potraw ciężkostrawnych, smażonych, nasilających perystaltykę jelit oraz o wysokiej zawartości cząstek FODMAPs. Unikaj również wszystkich tych produktów, na które źle reaguje Twój przewód pokarmowy. Warto spożywać 4 – 5 posiłków dziennie, nie spiesząc się oraz zadbać o odpowiednie nawodnienie.

Przykładowy jadłospis dla diety przy wzdęciach:

• I śniadanie: kanapki z chlebem orkiszowym, serem żółtym oraz pomidorem
• II śniadanie: sałatka caprese
• Obiad: ryba pieczona ze szpinakiem z dodatkiem ziemniaków i sałaty z dressingiem na bazie oliwy z oliwek
• Kolacja: jaglanka na mleku migdałowym z musem malinowym.

Czy kawa powoduje wzdęcia?

Niektóre osoby mogą zaobserwować u siebie występowanie wzdęć po spożyciu kawy. Kawa wywiera działanie drażniące na śluzówkę przewodu pokarmowego, co może powodować nudności, zgagę, wzdęcia, a także ból brzucha. Uznaje się, że składnikiem kawy, który powoduje nieprzyjemne dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego są woski znajdujące się na powierzchni zielonych ziaren kawy.

Bibliografia:

1. Türkyılmaz, Z., Karabulut, R., Sönmez, K., Başaklar, A. C. (2008). A striking and frequent cause of premature thelarche in children: Foeniculum vulgare. Journal of pediatric surgery, 43(11), 2109-2111.
2. Praktycznie Zastosowanie Probiotyków. H. Szajewska. Gastroenterologia Kliniczna 2014, tom 6, nr 1, 16-23
3. Wiercińska M. Wzdęcia – czym są, co je powoduje, kiedy zgłosić się do lekarza I jakie są domowe sposoby na wzdęcia brzucha? Portal mp.pl
4. Wiercińska M. Gazy jelitowe. Portal mp.pl
5. Jackowska A, Łukaszyk A. Wzdęcia – mity i fakty. Przegląd Gastroentrologiczny 2008;3;243-246
6. Wzdęcie jako konsekwencja farmakoterapii – charakterystyka problemu. Termedia.pl
7. Siuba – Strzelińska M. Dieta FODMAP – zasady I zastosowanie. Portal ncez.pzh.gov.pl
8. Wolańska Buzalska D. Dieta eliminacyjna u matki karmiącej piersią a ryzyko alergii pokarmowej u dziecka. Portal ncez.pzh.gov.pl

mgr farm. Patrycja Jakimik Absolwentka Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku.

NowaFarmacja.pl

Absolwentka Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku. Uczestniczy w licznych szkoleniach z zakresu opieki farmaceutycznej. Na co dzień pracuje jako farmaceuta w aptece, gdzie z pasją i zaangażowaniem dzieli się swoją wiedzą z pacjentami.

Dowiedz się więcej...