Wpływ endometrium na płodność: co każda kobieta powinna wiedzieć

Spis Treści

Co to jest endometrium?

Endometrium jest błoną śluzową, która wyścieła jamę macicy. Stanowi jedną z trzech warstw ściany macicy. Pod endometrium znajduje się błoną mięśniowa oraz błona surowicza. Samo endometrium natomiast składa się z dwóch warstw – warstwy podstawnej łączącej się ze śluzówką trzonu macicy oraz najbardziej zewnętrznej warstwy czynnościowej. Warstwa podstawna charakteryzuje się stałą strukturą. Z kolei warstwa czynnościowa w trakcie cyklu miesiączkowego podlega zmianom, które związane są ze stymulacją hormonalną. Jeżeli w danym cyklu miesiączkowym dojdzie to zapłodnienia, zarodek zagnieżdża się właśnie w warstwie czynnościowej. Jeśli jednak zapłodnienie nie będzie miało miejsca, dochodzi do jej złuszczania, które objawia się w postaci krwawienia miesiączkowego.

Grubość endometrium – normy

Grubość endometrium nie jest stała. Jest ona zależna od stężenia żeńskich hormonów płciowych, czyli estrogenów i gestagenów. Grubość endometrium zmienia się z wiekiem, ale jest też różna w poszczególnych fazach cyklu miesiączkowego.

Endometrium u dziewcząt, które nie weszły jeszcze w okres dojrzewania jest bardzo cienkie. W momencie, gdy u młodej kobiety rozpoczyna się produkcja hormonów płciowych dochodzi do rozrostu błony śluzowej. Pierwsza miesiączka (nazywana menarche) u dziewcząt w Polsce pojawia się średnio w wieku 12  - 13 lat. U dojrzałych płciowo kobiet dochodzi do cyklicznego złuszczania się warstwy czynnościowej macicy, czego efektem jest krwawienie miesiączkowe. Po menopauzie, czyli ostatnim krwawieniu miesiączkowym w życiu kobiety, ponownie dochodzi do ścieńczenia endometrium. Jest to związane z ustąpieniem czynności hormonalnej jajników. W tym okresie endometrium przechodzi w stan atrofii i nie ulega już cyklicznym procesom wzrostu i złuszczania.

Normy grubości dla endometrium to:

• 0,5 mm – dla dziewcząt, u których nie wystąpiła jeszcze pierwsza miesiączka,
• ok. 7 mm – dla kobiet w wieku rozrodczym w fazie folikularnej cyklu miesiączkowego,
• ok. 15 mm – dla kobiet w wieku rozrodczym w fazie lutealnej cyklu miesiączkowego,
• ok. 5 mm – dla kobiet po menopauzie,
• ok. 8 mm – dla kobiet po menopauzie, które stosują hormonalną terapię zastępczą.

Endometrium jednorodne i niejednorodne

Aby zbadać endometrium, przeprowadza się badanie USG transwaginalne. Jednym z elementów opisu takiego badania jest stwierdzenie czy endometrium jest jednorodne czy nie. Endometrium jednorodne oznacza, że błona śluzowa jamy macicy jest prawidłowa. Endometrium niejednorodne oznacza natomiast, że błona śluzowa jamy macicy jest nierówna lub nieregularna. Może być to związane z występowaniem polipów, mięśniaków, bądź też zmianami w trakcie menopauzy. Samo określenie endometrium niejednorodnego nie wskazuje na konkretny problem i niekiedy wymaga konieczności dalszej diagnostyki. Warto jednak podkreślić, że występowanie niejednorodnego endometrium nie zawsze jest powodem do niepokoju.

Endometrioza – objawy

Endometrioza to choroba, która polega na występowaniu komórek błony śluzowej macicy (endometrium) poza jamą macicy. Komórki te mają aktywność wydzielniczą i są wrażliwe na zmiany hormonalne zachodzące w trakcie cyklu miesiączkowego, co skutkuje przewlekłą reakcją zapalną.  W większości przypadków ogniska endometriozy zlokalizowane są w jamie otrzewnowej. Na skutek tych procesów dochodzi do krwawień wewnętrznych, stanów zapalnych, powstawania bolesnych guzków, blizn i zrostów.

W początkowym etapie endometrioza może przebiegać bezobjawowo lub skąpoobjawowo. Zdarza się, że jedynym objawem choroby są trudności z zajściem w ciążę. W związku z tym czasami kobieta dowiaduje się o swojej chorobie dopiero w momencie, gdy zaczyna starać się o dziecko. U kobiet, u których endometrioza przebiega objawowo, typowym objawem jest występowanie bólu. Może się on pojawiać w trakcie miesiączki, podczas stosunku (dyspaurenia), w trakcie oddawania moczu i wypróżniania. Kobiety uskarżają się także na bóle brzucha, bóle w okolicy krzyżowej oraz przewlekły ból w miednicy. Endometrioza może powodować też takie objawy, jak wzdęcia, biegunki, biegunki na przemian z zaparciami, naglące parcie na mocz lub częstomocz.

Przerost endometrium – czy jest groźny?

Przerost endometrium polega na nadmiernym, nieprawidłowym wzroście tej tkanki. Dochodzi do niego na skutek zaburzenia gospodarki hormonalnej i związanej z tym nadmiernej stymulacji wzrostu błony śluzowej macicy. Nie są znane dokładne przyczyny występowania przerostu macicy. Znane  są natomiast czynniki, które zwiększają ryzyko jego wystąpienia. Należą do nich m.in. otyłość, występowanie cykli bezowulacyjnych, stosowanie niektórych leków hormonalnych, choroby tarczycy, palenie tytoniu, cukrzyca. Przerost endometrium najczęściej dotyczy kobiet w wieku okołomenopauzalnym i po menopauzie.

Przerost endometrium może nie dawać żadnych dolegliwości, jednak zazwyczaj kobiety, których dotyczy ten problem zdrowotny uskarżają się na:

• zaburzenia miesiączkowania,
• krwawienia śródcykliczne,
• przedłużające się i obfite miesiączki,
• krwawienia z dróg rodnych u kobiet po menopauzie.

Obserwuje się 2 rodzaje przerostu endometrium – z atypią i bez atypii. Przerost endometrium z atypią charakteryzuje się obecnością nieprawidłowych komórek nabłonkowych. Jest to czynnik ryzyka rozwoju choroby nowotworowej. U większości kobiet z tym problemem występuje jednak przerost endometrium bez atypii. Wczesna diagnostyka umożliwia odpowiednio szybkie wdrożenie leczenia i zmniejsza ryzyko wystąpienia poważnych problemów zdrowotnych.

Zapalenie endometrium

Przyczyną zapalenia endometrium jest zakażenie bakteryjne. Dochodzi do niego na skutek przedostania się bakterii z pochwy do macicy. Zwiększone ryzyko wystąpienia zapalenia endometrium obserwuje się u kobiet, które przeszły zabieg wykonywany drogą dopochwową, jak np. histeroskopia, założenie wkładki wewnątrzmacicznej, czy łyżeczkowanie jamy macicy oraz u kobiet z powikłaniami poporodowymi, u których poród trwał bardzo długo, bądź też miały przeprowadzone cesarskie cięcie. Do najbardziej charakterystycznych objawów w przebiegu zapalenia endometrium należą bóle podbrzusza, gorączka, plamienie lub krwawienie z dróg rodnych oraz upławy. Nieleczone zapalenie endometrium może skutkować poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi.

Biopsja endometrium – co można wykryć?

Biopsja endometrium polega na pobraniu fragmentu błony śluzowej macicy w celu poddania go badaniu histopatologicznemu. Badanie to stanowi element diagnostyczny niektórych chorób ginekologicznych. Dzięki biopsji endometrium możliwe jest wykrycie patologicznych zmian w obrębie macicy. Przeprowadzenie tego badania umożliwia wykrycie zakażeń endometrium, rozrostu endometrium (uznawanego za stan przedrakowy), raka trzonu macicy a niekiedy również ustalenie przyczyny niepłodności.

Rak endometrium – objawy i rokowania

Rak endometrium inaczej nazywany jest rakiem trzonu macicy. Jest jednym z częstszych nowotworów złośliwych narządów rodnych kobiety. Wyróżnia się dwa typy raka endometrium. Najczęściej (u ok. 80 – 90% chorych) występuje typ I, czyli gruczolak endometrialny. Jego występowanie obserwuje się w wieku okołomenopauzalnym i związane jest ze stymulacją hormonalną estrogenami. W przypadku tego typu raka rokowania są dobre. Rzadziej występuje typ II raka endometrium. Obserwuje się go u kobiet w 6. i 7. dekadzie życia. Ten typ raka nie jest związany ze stymulacją hormonalną. Charakteryzuje się wysokim stopniem zjadliwości i ma gorsze rokowania niż typ I.

Typowymi objawami raka endometrium są plamienia i krwawienia z dróg rodnych. Ze względu na to, że choroba ta najczęściej dotyka kobiety po menopauzie, wystąpienie tych objawów stanowi sygnał alarmowy. Z tego względu kobiety dość szybko udają się na konsultację lekarską, dzięki czemu możliwe jest wczesne wykrycie choroby, co zwiększa szanse na wyleczenie.

Ablacja endometrium

Ablacja endometrium jest zabiegiem polegającym na usunięciu błony śluzowej wyściełającej macicę, czyli endometrium. Usunięcie endometrium wykonuje się na taką głębokość, aby uniemożliwić jego odrastanie. Zabieg ten stanowi metodę leczenia bardzo obfitych krwawień miesiączkowych u kobiet. Ablacja endometrium zazwyczaj przeprowadzana jest w znieczuleniu ogólnym. W niektórych przypadkach możliwe jest przeprowadzenie jej w znieczuleniu miejscowym. Zabieg ten może być przeprowadzony tylko u kobiet, które nie planują w przyszłości zajść w ciążę. Ablacja endometrium nie jest metodą antykoncepcji. Po jej przeprowadzeniu istnieje niewielkie prawdopodobieństwo zajścia w ciążę. Jednak ciąża po ablacji endometrium niesie za sobą ryzyko poważnych powikłań. Stąd też po zabiegu należy stosować skuteczną antykoncepcję.

Endometrium w ciąży

Endometrium podlega cyklicznym zmianom. W każdym cyklu miesięcznym endometrium przygotowuje się na zagnieżdżenia zarodka. Staje się wtedy pogrubione i przekrwione. Do implantacji (zagnieżdżenia) zarodka dochodzi po ok. 8 – 12 dniach od zapłodnienia. Jeśli dojdzie do zagnieżdżenia zarodka, endometrium przemienia się w błonę doczesną ciążową. Jej rolą jest dostarczanie tlenu i niezbędnych substancji odżywczych dla płodu, odpowiada za produkcję hormonów umożliwiających podtrzymanie ciąży oraz rozwój płodu. Doczesna spełnia również funkcje immunologiczne. Jej rolą jest ochrona płodu przed reakcją obronną układu odpornościowego matki, który mógłby rozpoznać płód jako ciało obce. W początkowym etapie ciąży doczesna spełnia funkcje łożyska. W późniejszym etapie uczestniczy w rozwoju łożyska.

Endometrium a endometrioza

Endometrium jest błoną śluzową wyściełającą jamę macicy, natomiast endometrioza to choroba, która polega na występowaniu endometrium poza jamą macicy. Endometrioza jest jedną z częstszych przyczyn niepłodności. Zwykle choroba ta daje dolegliwości bólowe. Zdarza się jednak, że przebiega bezobjawowo i zostaje wykryta dopiero, gdy kobieta zaczyna starać się o dziecko.

Ile wynosi endometrium w okresie menopauzy i po niej?

W okresie menopauzy dochodzi do ścieńczenia endometrium. Ma ono wtedy grubość ok. 5 mm. Po menopauzie grubość endometrium może być mniejsza niż 3 mm. Przyczyną tego stanu jest fizjologiczny spadek poziomu estrogenów. W pierwszych 5 latach po menopauzie endometrium zmniejsza swoją grubość o 0,003 mm rocznie. Następnie pozostaje na stałym poziomie, zaś po upływie 13 lat od menopauzy każdego roku zwiększa swoją grubość o 0,001 mm.

Bibliografia:

1. Stefanowicz E. Rozrost endometrium. Portal mp.pl
2. Kołodyńska A., Wawrysiuk S., Semczuk A. Rozrosty endometrium – diagnostyka i leczenie. Ginekologia Po Dyplomie 2021, 02
3. Bacz A. Endometrioza. Portal mp.pl
4. Giudice L. C. Endometrioza. The New England Journal of Medicine 2010, 362: 2389-2398

mgr farm. Patrycja Jakimik Absolwentka Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku.

NowaFarmacja.pl

Absolwentka Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku. Uczestniczy w licznych szkoleniach z zakresu opieki farmaceutycznej. Na co dzień pracuje jako farmaceuta w aptece, gdzie z pasją i zaangażowaniem dzieli się swoją wiedzą z pacjentami.

Dowiedz się więcej...