Endometrioza - co wiemy o tej chorobie macicy?

Spis Treści

Endometrioza - co to jest?

Endometrioza to choroba, w której tkanka podobna do błony śluzowej macicy (endometrium) rozwija się poza nią, zazwyczaj w obrębie miednicy, ale może występować także w innych miejscach w organizmie. Tkanka ta reaguje na zmiany hormonalne takie jak te, które zachodzą podczas cyklu miesiączkowego, co prowadzi do krwawień, podrażnień, stanów zapalnych i bliznowacenia w okolicach, w których występuje. Endometrioza najczęściej dotyczy jajników, jajowodów i tkanki wyściełającej miednicę. Rzadko można znaleźć tkankę podobną do endometrium poza obszarem, w którym znajdują się narządy miednicy.

Endometrioza – przyczyny

Chociaż dokładna przyczyna endometriozy nie została do dzisiaj wyjaśniona istnieje kilka przypuszczeń. Jedna z teorii dotyczy tzw. miesiączki wstecznej.  W przypadku menstruacji wstecznej krew zawierająca komórki endometrium przepływa z powrotem przez jajowody do jamy miednicy, zamiast wypływać z organizmu. Te komórki endometrium przyklejają się do ścian miednicy i powierzchni narządów, gdzie rosną. W tak zwanej „teorii indukcji” eksperci sugerują, że hormony lub czynniki odpornościowe promują transformację komórek otrzewnej – komórek wyściełających wewnętrzną stronę brzucha – w komórki przypominające endometrium.

Przypuszcza się również, że hormony, takie jak estrogen, mogą przekształcać komórki embrionalne — komórki w najwcześniejszych stadiach rozwoju — w implanty komórek przypominające endometrium w okresie dojrzewania. Może się zdarzyć, że po operacji, takiej jak histerektomia lub cesarskie cięcie, komórki endometrium mogą przyczepić się do nacięcia chirurgicznego. Naczynia krwionośne lub płyn tkankowy (limfatyczny) mogą przenosić komórki endometrium do innych części ciała. Za jedną z przyczyn choroby podaje się problemy z układem odpornościowym, który może sprawić, że organizm nie będzie w stanie rozpoznać i zniszczyć tkanki przypominającej endometrium, która rośnie poza macicą.

Endometrioza - jak wykryć?

Aby zdiagnozować endometriozę i inne stany, które mogą powodować ból miednicy należy wykonać szereg badań. Podczas badania miednicy lekarz zbada narządy pod kątem nieprawidłowości, takich jak torbiele na narządach rozrodczych lub blizny za macicą. Można wykonać badanie ultrasonograficzne, aby uzyskać najlepszy widok narządów rozrodczych. Standardowe badanie ultrasonograficzne nie powie ostatecznie lekarzowi, czy jest endometrioza, ale może zidentyfikować torbiele związane z endometriozą. W niektórych przypadkach lekarz może skierować pacjentkę do chirurga w celu przeprowadzenia zabiegu umożliwiającego chirurgowi obejrzenie wnętrza jamy brzusznej.

Endometrioza – objawy

Podstawowym objawem endometriozy jest ból miednicy mniejszej, często związany z miesiączką. Chociaż wiele osób doświadcza skurczów podczas miesiączki, osoby z endometriozą zazwyczaj opisują ból menstruacyjny, który jest znacznie gorszy niż zwykle. Z czasem ból może się również nasilać.

Typowe oznaki i objawy endometriozy obejmują:

• Bolesne miesiączki- ból i skurcze miednicy mogą rozpocząć się przed miesiączką i trwać kilka dni; kobieta może również odczuwać ból w dolnej części pleców i brzucha
• Ból podczas stosunku
• Ból przy wypróżnianiu lub oddawaniu moczu.
• Nadmierne krwawienie (czasami mogą wystąpić obfite miesiączki lub krwawienia między miesiączkami, tzw. krwawienia międzymiesiączkowe)
• Bezpłodność.

Innymi mniej charakterystycznymi objawami są ciągle zmęczenie, biegunka, zaparcia, wzdęcia lub nudności, zwłaszcza podczas menstruacji. Nasilenie bólu może nie być wiarygodnym wskaźnikiem obecności choroby. Można mieć łagodną endometriozę z silnym bólem lub zaawansowaną z niewielkim bólem lub bez niego.

Endometrioza jest czasami mylona z innymi stanami, które mogą powodować ból miednicy mniejszej, takimi jak zapalenie narządów miednicy mniejszej lub torbiele jajników. Może być również mylona z zespołem jelita drażliwego -  stanem, który powoduje napady biegunki, zaparcia i skurcze brzucha.

Endometrioza a tycie

Według badań kobiety z większą ilością obwodowej tkanki tłuszczowej, która przechowuje wyższy poziom estrogenu, są bardziej narażone na rozwój endometriozy.

Endometrioza – stopnie

Endometriozę dzieli się na jeden z czterech stopni  (I-minimalny, II-łagodny, III-umiarkowany i IV-ciężki) w zależności od lokalizacji, rozległości i głębokości endometriozy; obecności i nasilenia zrostów; oraz obecność i wielkość endometriozy jajnika. Większość kobiet ma minimalną lub łagodną endometriozę, która charakteryzuje się powierzchownymi implantami i łagodnymi zrostami. Umiarkowana i ciężka endometrioza charakteryzuje się występowaniem torbieli czekoladowych i cięższych zrostów. Stopień zaawansowania endometriozy nie koreluje z obecnością ani nasileniem objawów.

Endometrioza a ciąża

Chociaż nie udowodniono, czy ciąża ma działanie terapeutyczne, endometrioza często ustępuje w jej trakcie. Środowisko hormonalne wytwarzane przez ciążę może hamować ten stan. Jednak często powraca jakiś czas po ciąży. Kobieta musi dokładnie rozważyć swoje bezpośrednie i długoterminowe cele przed wyborem ciąży jako sposobu leczenia endometriozy.

Endometrioza po cesarskim cięciu

Kiedy chirurg wykonuje cesarskie cięcie, tkanka endometrium jest rozdrabniana i może poruszać się poza macicą. Tkanka endometrium może wszczepić się w obszar blizny pooperacyjnej, a następnie gromadzić wzdłuż blizny, prowadząc do bolesnych zrostów, które mogą wpływać na płodność lub powodować bardziej bolesne miesiączki.

Endometrioza – leczenie

Leczenie endometriozy może się różnić w zależności od nasilenia objawów i tego, czy ciąża w przyszłości jest pożądana. Szereg leków może pomóc w łagodzeniu objawów choroby. Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) i przeciwbólowe (środki przeciwbólowe), takie jak ibuprofen i naproksen, są często stosowane w leczeniu bólu. Leki hormonalne, takie jak analogi GnRH iśrodki antykoncepcyjne mogą również pomóc w kontrolowaniu bólu. Powodzenie w zmniejszaniu objawów bólowych i zwiększeniu wskaźnika ciąż poprzez operację często zależy od stopnia zaawansowania choroby. Ponadto zmiany mogą nawracać nawet po skutecznej eradykacji, a nieprawidłowości mięśni dna miednicy mogą przyczyniać się do przewlekłego bólu miednicy.

Możliwości leczenia niepłodności spowodowanej endometriozą obejmują laparoskopowe chirurgiczne usunięcie komórek chorobowych, stymulację jajników za pomocą inseminacji domacicznej  i zapłodnienie in vitro.

Endometrioza – dieta

Stan zapalny i wysoki poziom estrogenu mogą pogorszyć objawy endometriozy. Dieta może wpływać na oba te czynniki. Tłuszcze omega-3 obecne w rybach i olejach roślinnych mogą łagodzić stany zapalne wywołane przez endometriozę. Pokarmy, które mogą wpływać na regulację hormonalną, zwłaszcza równowagę estrogenową, mogą negatywnie wpływać na rozwój choroby. Dlatego należy unikać alkoholu, kofeiny, glutenu i czerwonego mięsa oraz tłuszczów trans.

Czym grozi nieleczona endometrioza?

Endometrioza może powodować problemy z płodnością. Nie jest to w pełni zrozumiałe, ale uważa się, że jest to spowodowane uszkodzeniem jajowodów lub jajników. U niektórych kobiet dochodzi do zrostów, które mogą łączyć ze sobą narządy.

Czy endometrioza to rak?

Nie ma podstaw do tego, aby przypuszczać, że komórki endometrium mogę przemienić się w komórki rakowe. Niektóre rzadkie rodzaje raka jajnika, takie jak jasnokomórkowy rak jajnika i endometrioidalny rak jajnika, występują częściej u kobiet z endometriozą. Ale nawet w przypadku tych typów raka ryzyko jest nadal niższe niż 1%.

Czy endometrioza jest śmiertelna?

Chociaż endometrioza jest bolesnym stanem, który może wpływać na jakość życia, nie jest uważana za chorobę śmiertelną. Jednak w niezwykle rzadkich przypadkach powikłania endometriozy mogą powodować problemy potencjalnie zagrażające życiu.

Czy endometrioza jest uleczalna?

Obecnie nie ma lekarstwa na endometriozę, ale istnieją możliwości leczenia związanego z nią bólu i niepłodności. Lekarze dobierając sposób leczenia biorą pod uwagę takie czynniki jak wiek, stopień zaawansowania choroby, ciężkość objawów i plany dotyczące ciąży. Nie wszystkie terapie działają dobrze dla wszystkich kobiet z endometriozą. Również objawy endometriozy mogą powrócić po zaprzestaniu leczenia lub, w przypadku operacji, w miarę upływu czasu od zabiegu.

Czy endometrioza jest dziedziczna

Osoby z endometriozą mogą częściej mieć bliskiego krewnego z tą chorobą, co sugeruje, że może być dziedziczna. Potrzebne są jednak dalsze badania. Endometrioza to złożony stan. Wiele czynników poza dziedzicznością może zwiększać ryzyko jej rozwoju.

Źródło:

1. American College of Obstetricians and Gynecologists. (2010, reaffirmed 2018). Practice Bulletin No. 114: Management of endometriosis. Obstetrics & Gynecology, 116(1), 223–236. Retrieved February 11, 2020